Α. Η ποίηση
Την αγωνία της γραφής που αποτυπώνεται από τη σύλληψη της ιδέας μέχρι την πραγματοποίησή της συναντάμε στην ποίηση του Νίκου Φωκά (1927), μεταφραστή του έργου του Μπωντλαίρ, ο οποίος επηρεάζει βαθιά την ποίησή του.
https://www.youtube.com/watch?v=gqzGfcICY4Q
365 Ποιήματα | Πασχαλιές - Νίκος Φωκάς #138
Αντιθέσεις – Ποίηση
Νίκος Φωκάς
Γεννήθηκε το 1927 στην Αθήνα.
Σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και εργάστηκε ως φιλόλογος στη Μέση Εκπαίδευση και ως δημοσιογράφος.
Έζησε στο Μόναχο, (1955-56), και στο Λονδίνο, (1961-1971).
Εμφανίστηκε στα γράμματά μας το 1945.
Έργα του:
Ποίηση:
Κυνήγια από σύγχρονα γεγονότα (1954), Δυο φορές τ' όνειρο (1957), Μάρτυρας μοναδικός (1961), Προβολή πάνω σε γαλάζιο (1972), Συλλυπητήρια σε μια μέλισσα (1976), Ο μύθος της καθέτου (1981) κ.ά.
Πεζά:
Το κάλεσμα της αλεπούς (ένα παραμύθι) (1991).
Έγραφε επίσης δοκίμια και μετέφρασε ξένους συγγραφείς.
Για τη μετάφραση ποιημάτων του Καρόλου Μπωντλαίρ βραβεύτηκε με το Κρατικό Βραβείο Μετάφρασης.
Νίκος Φωκάς
| Νίκος Φωκάς | |
|---|---|
| Όνομα στη μητρική γλώσσα | Νίκος Φωκάς (Ελληνικά) |
| Γέννηση | 1927 Κεφαλονιά[1] |
| Θάνατος | 26 Ιουλίου 2021( 94 ετών) |
| Εθνικότητα | Έλληνες |
| Χώρα πολιτογράφησης | Ελλάδα |
| Σπουδές | International Writing Program και Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών[1] |
| Ιδιότητα | γλωσσολόγος, ποιητής και μεταφραστής |
| Υπογραφή | |
 | |
Ο Νίκος Φωκάς (Κεφαλονιά, 1927-26 Ιουλίου 2021) ήταν Έλληνας ποιητής, δοκιμιογράφος και μεταφραστής, βραβευμένος με κρατικά βραβεία λογοτεχνίας αλλά και από την Ακαδημία Αθηνών για το έργο του.
Βιογραφία
Γεννήθηκε στην Κεφαλονιά το 1927, αλλά μεγάλωσε στην Αθήνα, όπου και σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία. Από το 1961 ως το 1974 έζησε στο Λονδίνο όπου εργάστηκε για την Ελληνική Υπηρεσία του Βρετανικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας (BBC).
Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα εργάστηκε στη μέση εκπαίδευση και την Ελληνική Ραδιοφωνία.
Από το 2003, δύο χρόνια πριν να τιμηθεί από την Ακαδημία Αθηνών για το σύνολο του έργου του, φαίνεται να απέχει από τα λογοτεχνικά δρώμενα λόγω σοβαρής ασθένειας.[2]
Εργογραφία
Το έργο του Νίκου Φωκά έχει τύχει επανειλημμένης αναγνώρισης. Τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης το 1995 για τα Δεκαπέντε ποιήματα του Μπωντλαίρ, με το Βραβείο Ποίησης του περιοδικού «Διαβάζω» το 1998, για τη συλλογή Στον ποταμό Κολύμα, καθώς και με το Αριστείον Γραμμάτων και Τεχνών της Ακαδημίας Αθηνών το 2005, για τη συνολική του προσφορά στα γράμματα.
Απεβίωσε σε ηλικία 94 ετών στις 26 Ιουλίου 2021 [3]
Ποίηση
- 1947 - Ποίημα, Αθήνα, Ἑστία
- 1954 - Κυνήγια από σύγχρονα γεγονότα, ιδιωτική έκδοση
- 1957 - Δύο φορές τ' όνειρο, Αθήνα, Δίφρος
- 1961 - Μάρτυρας Μοναδικός, Αθήνα, Δίφρος
- 1972 - Προβολή πάνω σε γαλάζιο, Αθήνα, Ερμείας
- 1976 - Συλλυπητήρια σε μια μέλισσα, Αθήνα, Ερμείας
- 1981 - Ο μύθος της καθέτου, Αθήνα, Κρύσταλλο, (επανέκδοση 1999, Ύψιλον)
- 1985 - Προβολέας στα μάτια, Αθήνα, Κρύσταλλο, (επανέκδοση 1999, Ύψιλον)
- 1989 - Γκρίζο χρώμα θερμό, Αθήνα, Κρύσταλλο
- 1991 - Παρτούζα ή ένα κλείσιμο ματιού (έμμετρο αφηγηματικό ποίημα), Αθήνα, Εστία
- 1993 - Ένα σημείο προσήλωσης, Αθήνα, Ύψιλον
- 1993 - Κοχυβαδάκια, Αθήνα, Ύψιλον
- 1997 - Στον ποταμό Κολύμα, Αθήνα, Ύψιλον (βραβείο ποίησης 1998, του περιοδικού «Διαβάζω»)
- 2000 - Το μέτρο της κραυγής μας, Αθήνα, Ύψιλον
- 2002 - Ποιητικές συλλογές, 1954-2000, συγκεντρωτική έκδοση, Ύψιλον
- 2005 - Ελεύθερο θέμα (πεζοποιήματα), Αθήνα, Εστία
- 2013 - Κοντή σκιά, Αθήνα, Ύψιλον
Άλλα
- 1982 - Επιχειρήματα (για τη γλώσσα - για τη λογοτεχνία), δοκίμιο, Αθήνα, Εστία (β΄ έκδοση 1999)
- 1991 - Το κάλεσμα της αλεπούς (ένα παραμύθι), Αθήνα, Εστία
- 1991 - Το γλωσσικό μας πρόβλημα είναι εξωγλωσσικό, δοκίμιο, Αθήνα, Ερμείας
- 2004 - Με θάμβος και κρίση, δοκίμια για τον Παπαδιαμάντη, Νεφέλη
Μεταφράσεις του
- 1983 - Κάρμεν, τοῦ Προσπέρ Μεριμέ, Αθήνα, Γαλαξίας - Ερμείας.
- 1984 - Τό χαμένο πάτωμα: Διηγήματα, Καίη Τσιτσέλη, Αθήνα, Κέδρος.
- 1985 - Γενική ἀπεργία, Γιάνους Γκλοβάσκι, Αθήνα, Εστία.
- 1986 - Τεχνητοί παράδεισοι, Κάρολος Μπωντλαίρ, Αθήνα, Εστία.
- 1987 - Εξομολογήσεις ενός Άγγλου οπιοφάγου, Suspiria de profundis: Συνέχεια των εξομολογήσεων, Τόμας ντε Κουΐνσυ, Εστία.
- 1988 - Βυζάντιο και Ρωσία: Μελέτη των Βυζαντινο-Ρωσικών σχέσεων κατά τον δέκατο τέταρτο αιώνα, Αθήνα, Δόμος.
- 1991 - Αγκινάρα με ζαχαρόψωμο, Χριστίνα Χωραφά, εικονογράφηση Εύη Τσακνιά, Αθήνα, Εστία
- 1992 - Ἀσύμφορη συγκομιδή, Τζόναθαν Καριάρα, Ἀθήνα, Ερμείας
- 1994 - Δεκαπέντε ποιήματα, Κάρολος Μπωντλαίρ, μετάφραση (πεζή καί ἔμμετρη) με εισαγωγή και σχόλια αποό το Νίκο Φωκά, Αθήνα, Ύψιλον.
- 1995 - Προσωπική κατάθεση, Αμαλία Φλέμινγκ, Αθήνα, Εστία.
- 1995 - Μπωντλαίρ, Ζαν-Πωλ Σαρτρ, μετάφραση - σχόλια Νίκος Φωκάς, Αθήνα, Ολκός.
- 1997 - Εἰκοσιπέντε ποιήματα, Ρόμπερτ Φροστ, Ἀθήνα, Δελφίνι.
- 1998 - Ὁ θρῦλος τοῦ Γαίστα Μπέρλινγκ, Μυθιστόρημα, Σέλμα Λάγκερλεφ, Αθήνα, Εστία.
Μεταφρασμένο έργο του
Στα Αγγλικά:
- 1983 - The Poetry of Nicos Fokas: A Selection, Journal of Hellenic Diaspora, τόμ. X, αρ. 3, translated by Kimon Friar (Κίμων Φράιερ).
- 1985 - Contemporary Greek Poetry, translation from Greek, introduction, biographies and notes by Kimon Friar, Greek Ministry of Culture
- 1994 - Poetry Network 3, translated by Demosthenes Agrafiotis and Nicos Phocas, Dublin 6W, The Dedalus Press
- 2010 - The Known - selected poems: 1981-2000, translated and prefaced by Don Schofield (ypsilon books)
Στα Γαλλικά:
- 1990 - Poesie de Grece, anthologie preparee par Panayotis Moulas, Yannis Dallas et Eratosthene Capsomenos, traduite par Andre Kedros. Actes Sud, Unesco
Στα Ισπανικά:
- 1998 - Poesia Griega contemporanea, Selección del griego e introducción de Nina Anghelidis y Carlos Spinedi. Editorial Arte y Literatura. La Habana, Cuba
Υποσημειώσεις
- ↑ 1,0 1,1 www
.poetryinternational .org /pi /poet /2460 /Nikos-Fokas /en /tile. Ανακτήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου 2020. - ↑ Σταύρος Ζουμπουλάκης, «Φιλολογική επισημείωση», στο Ελεύθερο θέμα (πεζοποιήματα) του Νίκου Φωκά, Εστία, 2005.
- ↑ «Πέθανε σε ηλικία 94 ετών ο ποιητής και δοκιμιογράφος Νίκος Φωκάς | LiFO». www.lifo.gr. 26 Ιουλίου 2021. Ανακτήθηκε στις 26 Ιουλίου 2021.
Πηγές
Εξωτερικοί σύνδεσμοι
- Νίκος Φωκάς: «Ο κάκτος που θεωρείτο νεκρός, άνθισε μετά από εννέα χρόνια», Τα Νέα, Σάββατο, 27 Σεπτεμβρίου 2008
- Μεταφράσεις ποιημάτων του Λάρκιν: Ποίηση των αναχωρήσεων, Αναδρομή στα παλιά, Δε μένει τίποτα
Βιβλιογραφία
- Αφιέρωμα στο Νίκο Φωκά, Νέα Εστία, τχ. 1775 (Φεβ. 2005), σ. 167 - 213.
- Λάζαρης, Νίκος, Η γοητεία της αυθεντικής ποίησης, Νέα Εστία, τχ. 1762 (Δεκ. 2003), σ. 924 - 932
Ελλάδα
Ο Νίκος Φωκάς (1927-2021) γεννήθηκε στην Κεφαλληνία.
Έζησε τα παιδικά του χρόνια στην Αθήνα.
Σπούδασε φιλολογία και ιστορία-αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας.
Άσκησε διάφορα επαγγέλματα. Από το 1962 έως το 1972 υπηρέτησε στην Ελ
ληνική Υπηρεσία
του BBC, στο Λονδίνο.
Από το 1972 έως το 1974 εργάστηκε στην αγγλική πρωτεύουσα ως ελεύθερος
δημοσιογράφος
. Επιστρέφοντας στην Ελλάδα το 1974 εργάστηκε στη Μέση Εκπαίδευση και
το ραδιόφωνο έως το 1982.
Το έτος αυτό ταξίδεψε στις Η.Π.Α. ως προσκεκλημένος του Διεθνούς Προγράμ
ματος Συγγραφέων.
Στην επιστροφή του αφιερώθηκε στη συγγραφή και τη μετάφραση
τη διδασκαλία δημιουργικής γραφής.
Πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα το 1954 με την ποιητική συλλογή "Κυνήγια
από σύγχρονα γεγονότα".
Ακολούθησαν οι συλλογές:
"Δυό φορές τ' όνειρο", 1957, "Μάρτυρας μοναδικός",
1961, "Προβολή πάνω σε γαλάζιο", 1972, "Συλλυπητήρια σε μια μέλισσα",
1976, "Ο μύθος της
καθέτου", 1981, "Προβολέας στα μάτια", 1985, "Γκρίζο χρώμα θερμό", 1989,
"Ένα σημείο προσήλωσης", 1993, "Κοχυβαδάκια", 1995, "Στον ποταμό Κολύ
μα", 1997, "Το μέτρο της κραυγής μας", 2000.
Εκδόθηκε, επίσης, το έμμετρο αφηγηματικό ποίημα "Παρτούζα ή Ένα κλείσιμο
ματιού", 1991, και το πεζό "Το κάλεσμα της αλεπούς (ένα παραμύθι)", 1991.
Το 2002 εκδόθηκε ο συγκεντρωτικός τόμος "Ποιητικές συλλογές 1954-2000"
(εκδ. "Ύψιλον").
Δημοσίευσε, επίσης, δοκίμια για τη νεοελληνική λογοτεχνία, και είχε μεταφρά
σει έργα των:
Προσπέρ Μεριμέ, Καίης Τσιτσέλη, Γιάνους Γκλοβάσκι, Τόμας ντε Κουίνσυ,
Κάρολου Μποντλέρ,Ιωάννου Μέγεντορφ, Τόμας Χάρντυ, Κώστα Αξελού,
Τζόναθαν Καριάρα, Αμαλίας Φλέμινγκ,Ρόμπερτ Φροστ, Σέλμα Λάγκερλεφ, κ.ά..
Έλαβε μέρος σε διάφορα ελληνικά και διεθνή συμπόσια και σεμινάρια για τη
λογοτεχνία.
Το 2005 τιμήθηκε με το Μεγάλο Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας για το σύνολο
του έργου του.
(φωτογραφία: Κώστας Μητρόπουλος)
Βραβεία:
Μεγάλο Κρατικό Βραβείο Γραμμάτων 2005
Η ποιητική κληρονομιά ενός παραγνωρισμένου
«Βουβό» αντίο στον σπουδαίο Νίκο Φωκά (1927-2021)
Στις 27 Ιουλίου 2021, στις δέκα το πρωί, λίγοι «συγγενείς τε και
φίλοι» προπέμψαμε, στο Α΄ Νεκροταφείο της Αθήνας, τον ποιητή
Νίκο Φωκά, στην έξοδό του από τη ζωή.
Στις 26 Απριλίου 2003, ξημερώνοντας Μεγάλο Σάββατο, ένα βα
ρύ εγκεφαλικό τον κατεδάφισε.
Eζησε από τότε, καταργημένος ποιητικά, δεκαοκτώ ολόκληρα
χρόνια, στο σπίτι του, μέσα σε μεγάλη φροντίδα και αγάπη από
τη γυναίκα του Αγγέλα Φωκά.
Πρόλαβε, πριν αρρωστήσει, να πάρει στα χέρια του τη συγκε
ντρωτική έκδοση των ποιημάτων του («Ποιητικές συλλογές,
1954-2000», ύψιλον/βιβλία, 2002). Ευτυχώς, το έργο του Φωκά,
ο οποίος εκτός από την ποίηση άσκησε και την τέχνη του δοκι
μίου και της μετάφρασης, έχει στο μεγαλύτερο μέρος του συγκε
ντρωθεί και εκδοθεί είτε από τον ίδιο είτε από φίλους του.
Το 2005 εκδόθηκαν τα πεζοποιήματά του: «Ελεύθερο θέμα»
(Εστία).
Μετά την έκδοση, το 2013, της συλλογής «Κοντή σκιά» (ύψιλον/
βιβλία), ποιητικά υπόλοιπα δεν υπάρχουν. Στους τρεις τόμους δο
κιμίων του, με σταθερό θέμα την ποίηση, τη γλώσσα και τον Πα
παδιαμάντη, ήρθε να προστεθεί, το 2015, ένας τέταρτος:
«Η μοναξιά της ποίησης» (Νεφέλη).
Απομένουν αθησαύριστα σε βιβλίο ορισμένα κριτικά κείμενά του,
ικανά να απαρτίσουν έναν ακόμη τόμο δοκιμίων.
Το αρχείο του απόκειται στη Γεννάδειο.
Σχεδόν ξεχασμένος
Ο θάνατος του σημαντικότερου ποιητή της πρώτης μεταπολεμι
κής γενιάς άφησε ασυγκίνητα τα ποικίλα ενημερωτικά μέσα· τόσα
χρόνια άρρωστος και βουβός είχε σχεδόν ξεχαστεί, κάποιοι ίσως
να τον θεωρούσαν και πεθαμένο. Μα και όσο ζούσε ο Φωκάς
δεν είχε την αναγνώριση που του άξιζε. Βρέθηκαν βέβαια άνθρω
ποι που πρόσεξαν την ποίησή του και την εκτίμησαν. Θα αναφέ
ρω δύο μόνο, που δεν βρίσκονται και αυτοί στη ζωή, τον Ανδρέα
Μπελεζίνη και τον Aρη Μπερλή. Θα μπορούσαμε να αναζητή
σουμε πολλούς λόγους για αυτή την παραγνώριση.
Ο κυριότερος πάντως είναι πως για μεγάλο διάστημα μετά το
1974 η ιδεολογική κυριαρχία της Αριστεράς είναι τόσο απόλυτη,
ώστε ένας ποιητής, όπως ο Φωκάς εν προκειμένω, που δεν ανή
κε σε αυτήν ή δεν συμμεριζόταν την ιδεολογία της, να μη βρίσκει
απήχηση. Ας μετρήσει ο αναγνώστης την αποδοχή του Αναγνω
στάκη, του Πατρίκιου και άλλων αριστερών ποιητών της γενιάς
αυτής, και ας τη συγκρίνει με του Φωκά.
Eνας άλλος λόγος είναι πως η ποίησή του είναι αποφασιστικά και
επίμονα αντισυναισθηματική, τόσο που να φαίνεται σε πρώτη
προσέγγιση ψυχρή και εγκεφαλική. Χρειάζεται γερή ποιητική εκ
γύμναση για να μπορείς να αναγνωρίζεις το κάρβουνο που καίει
κάτω από την ψυχρή επιφάνεια. Ο συναισθηματισμός, όπως έ
γραψε στα σκληρά δοκίμιά του κατά του Ρίτσου, δεν είναι αίσθη
μα, «είναι η απομίμηση του αισθήματος, είναι η απάθεια που υ
ποκρίνεται το πάθος, είναι ακριβώς η ψυχρότητα που προσποιεί
ται τη θερμότητα», και συνοδεύεται πάντα από ρητορικότητα, ω
ραιολογία και λαϊκισμό («Επιχειρήματα για τη γλώσσα, για τη λο
γοτεχνία» Εστία, 1982, σ. 79 και 76). Η ποίηση του Φωκά είναι
ακραία ατομική, μακριά και πέρα από συλλογικούς μύθους και
κοινά αισθήματα, τραγικά ενίοτε μοναχική: «Ω η εκκλησιά τόσο
κοντά κι εγώ να κάθομαι σπίτι, / Η πύλη της ανοιχτή κι εγώ να
μην μπορώ να μπω, / Να χτυπούν οι καμπάνες / Κι εγώ να τις
ακούω απ’ το γραφείο μου, / Να ψάλλονται τ’ αναστάσιμα / Κι
εγώ να γράφω τη δική μου ποίηση!» («Η κάθε μέρα ως θαύμα»,
«Ποιητικές συλλογές», σ. 241).
Ο Φωκάς στην ποίησή του τα μέτρησε όλα με το μέτρο του θανά
του, το ότι θα πεθάνουμε μια μέρα αυτό είναι το κοινό μυστικό
μας («Σε συνομήλικο», σ. 232). Ο κόσμος είναι εξαρχής και αμε
τάκλητα τραγικός, και πάνω σε αυτήν ακριβώς τη μεταφυσική
τραγικότητα γεννιέται η ποίηση: «Είναι μια μήτρα που βγάζει γύ
πες, γενιά προς γενιά, / Μ’ όλες τις λεπτομέρειες απαράλλαχτες:
τις αρπάγες, το ράμφος. / Είναι μια μήτρα που βγάζει γερανούς
– κοινότατους, στερεότυπους γερανούς. / Αθώες είναι οι μήτρες,
άβουλα σκεύη. Οποιος έπλασε τις μήτρες έχει την ευθύνη της
τραγωδίας» («Γερανός και γύπας», σ. 128).
Η αγριότητα είναι το ανεξάλειπτο συστατικό αυτού του κόσμου:
«Αυτό ’ναι το κουνέλι που, / ένα απομεσήμερο σαν τ’ άλλα, /
Καθιστό στα πισινά, / χωρίς εστία στο βλέμμα, / Με την κληρονο
μική τρεμούλα του είδους συνεχή, / Ενιωσε αιφνίδια στην κοιλιά /
(Καρφωμένο πάνω του σαν βέλος / ξαπολυμένο από τη λόχμη) /
Το κουνάβι…» («Κουνέλια», σ. 189).
Σε αυτόν τον αμετάθετο ορίζοντα του θανάτου και της τραγικότητ
ας, ο Φωκάς βλέπει τη ζωή στην πιο καθημερινή εκδοχή της, με
πικρή τρυφερότητα: «Ω εσείς φτωχοί θαμώνες αιθουσών κονσέρ
των, σας παρατηρώ / Την ώρα που αφουγκράζεστε μια σύνθεση
στο πιάνο / Απάνω στους βραχίονες του καθίσματος να ψευτο
παίζετε / Με πονεμένα δάχτυλα σκεβρά κι αρθριτικά / Μιμούμε
νοι, ω δυστυχισμένοι, τον σπουδαίο σολίστα στη σκηνή / Ή πίσω
απ’ τον σολίστα τον διάσημο συνθέτη. / Να ψευτοπαίζετε τη με
λωδία ή να κρατάτε τον ρυθμό / Με το κεφάλι ή με το πόδι, σά
μπως να διευθύνετε. // Τι ματαιωμένοι αλήθεια σολίστες ή συνθέ
τες είμαστε όλοι μας· / Τι ματαιωμένοι στην πραγματικότητα ερασ
τές / –Παρά τους τόσους έρωτες που πιθανό να ’χουμε ζήσει– /
Ματαιωμένοι, αλλ’ όχι και παραιτημένοι, παίζοντας / Ως τα βαθιά
μας γηρατειά στα μπράτσα του καθίσματος / Ή και το ξύλο ακό
μα του τελευταίου μας κρεβατιού την ίδια μελωδία / Σαν ανταπό
κριση σ’ ένα ανεκπλήρωτο όνειρο / Απάνω σε μιαν ύλη που δεν
απαντάει στα δάχτυλά μας» («Εραστές», σ. 387).
ΔΕΣ:https://www.oanagnostis.gr/pethane-o-poiitis-nikos-fokas-simera-i-kideia-toy/
“Διότι αν πρέπει να΄χω τέτοια γλώσσα/ Με σόου, τζάκποτ , ζάπινγκ και τι-βί/ Την καταρ
γώ καλύτερα εντελώς/ Κι ας μείνει ως ψίθυρος απλός/ Μιας πίστης υπενθύμιση ακριβή/
Καθώς κοιτώ τα σύννεφα στην Όσσα >>
..............................................................................................................................................
Σε ηλικία 15 ετών αποστέλλει ποίημά του με τίτλο «Στερνή χαρά»
στη Διάπλαση των Παίδων χρησιμοποιώντας το ψευδώνυμο
«Ζέφυρος».
Ο εκδότης του περιοδικού, Γρηγόριος Ξενόπουλος, αρχικά το απορ
ρίπτει πιστεύοντας ότι γράφτηκε από μεγαλύτερο σε ηλικία ποιητή.
Πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα το 1954 με την ποιητική συλλο
γή “Κυνήγια από σύγχρονα γεγονότα”.
Ακολούθησαν δώδεκα ποιητικές συλλογές και μία συγκεντρωτική
έκδοση των ποιημάτων του, τρεις συλλογές δοκιμίων, ένα βιβλίο
με πεζά κείμενα και πολλά βιβλία με μεταφράσεις έργων ξένων
ποιητών, πεζογράφων και δοκιμιογράφων.
Ο Φωκάς εκτός από χαρισματικός ποιητής υπήρξε και δεινός μετα
φραστής, αποδίδοντας με ξεχωριστή μαεστρία δύσκολα και απαιτη
τικά κείμενα σημαντικών συγγραφέων (Τόμας Χάρντυ, Τόμας ντε
Κουίνσυ, Ρόμπερτ Φροστ, Φίλιπ Λάρκιν, Κάρολος Μπωντλαίρ, κ.ά.)
. Στη μετάφραση των «Δεκαπέντε ποιημάτων» του Μπωντλαίρ, για
παράδειγμα, κατέθεσε μια τολμηρή πρόταση μεταφράζοντας κάθε
ποίημα δύο φορές: μία για να αποδώσει πιστά το νόημα των λέξεων
, μια δεύτερη για να αποδώσει τον ρυθμό τους, αναδεικνύοντας
έτσι το δίλημμα που αντιμετωπίζει κάθε μεταφραστής που αναμε
τριέται με ομοιοκατάληκτα ποιήματα.
Έχει τιμηθεί με το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης, το
Βραβείο Ποίησης τού περιοδικού “Διαβάζω”, το Μεγάλο Κρατικό
Β
ραβείο για το σύνολο τού έργου του, καθώς επίσης και με το Αρι
στείο Γραμμάτων και Τεχνών τής Ακαδημίας Αθηνών.
Η μοναξιά ενός εντατικού, αθόρυβου, σπουδαίου ποιητή
Ναταλί Χατζηαντωνίου
Στα 94 χρόνια του πέθανε το Σάββατο ένας από τους σημαντικότερους ποιητές και δοκιμιογράφους της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς. Η κηδεία του έχει αναγγελθεί ότι θα γίνει σήμερα το πρωί (10 π.μ.) στο Α’ Νεκροταφείο
«Υπαρξη εντατική αλλά όχι θορυβώδης». Δεν θα μπορούσε να εί
ναι ακριβέστερος ο τίτλος που είχε επιλέξει ο ποιητής Τάσος Ανα
στασίου για την ανθολόγηση του έργου του ομοτέχνου του Νίκου
Φωκά, στον δέκατο τόμο της σειράς «Δύο αιώνες ελληνικής ποίη
σης» που εξέδωσε το 2018 το Ιδρυμα Τάκης Σινόπουλος-Σπου
δαστήριο Νεοελληνικής Ποίησης, σε συνεργασία με τις εκδόσεις
Γαβριηλίδης. Από τους σημαντικότερους ποιητές και δοκιμιογρά
φους της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς, αλλά και δεινός μεταφρα
στής μιας πλειάδας σημαντικών διανοητών, πεζογράφων και ποι
ητών (Προσπέρ Μεριμέ, Καίης Τσιτσέλη, Γιάνους Γκλοβάσκι, Τό
μας ντε Κουίνσι, Σαρλ Μποντλέρ, Τόμας Χάρντι, Κώστα Αξελού
κ.ά.) ο Νίκος Φωκάς πέθανε το περασμένο Σάββατο, στα 94 του
χρόνια, έχοντας σιγήσει, όμως, πολλά χρόνια πριν, χτυπημένος
από άνοια - την πιο «άδικη» ασθένεια για τα δρώντα πνεύματα.
Η κηδεία του έχει αναγγελθεί ότι θα γίνει σήμερα το πρωί
(10 π.μ.) στο Α’ Νεκροταφείο.
Και νωρίτερα ωστόσο ο Φωκάς, που ήταν εντατικός και εργασιο
μανής αλλά κάθε άλλο παρά θορυβώδης, ακριβώς λόγω αυτής
του της ιδιότητας δεν είχε επισημανθεί από το ευρύτερο αναγνω
στικό κοινό όσο του άξιζε, παράλειψη που τουλάχιστον επιχείρη
σε να αποκαταστήσει το Αριστείον Γραμμάτων και Τεχνών της
Ακαδημίας Αθηνών το 2005, για τη συνολική του προσφορά στα
γράμματα. Είχαν βέβαια προηγηθεί κι άλλες σημαντικές διακρίσε
ις: το Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης το 1995 για τα
«Δεκαπέντε ποιήματα» του Μποντλέρ και το Βραβείο Ποίησης
του περιοδικού «Διαβάζω» το 1998 για τη συλλογή «Στον ποταμό
Κολύμα». Ποιήματά του μεταφράστηκαν επίσης στα αγγλικά, τα
γαλλικά και τα ισπανικά.
Ο Νίκος Φωκάς είχε γεννηθεί το 1927 στα Φωκάτα της Κεφαλο
νιάς, γόνος ιστορικής οικογένειας γραμμένης στο Libro d’ oro και
με έφεση στα γράμματα (δεν είναι τυχαίο ότι με την ποίηση έχει
ασχοληθεί και ο αδελφός του Αγγελος Φωκάς). Μεγάλωσε στην
Αθήνα, αποφοίτησε από το Κολλέγιο Αθηνών, έχοντας δείξει ήδη
από τότε έφεση στην ποίηση (έστελνε ποιήματα με ψευδώνυμο
στην περίφημη τότε «Διάπλαση των Παίδων»), και σπούδασε
Ιστορία και Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Γερμανική
Λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου. Η πρώτη του δου
λειά ήταν στην Ελληνική Υπηρεσία του ΒΒC στο Λονδίνο όπου
εργάστηκε την περίοδο 1961-1972 και την επόμενη διετία
(1972-1974) ως ελεύθερος δημοσιογράφος. Στην Ελλάδα επέ
στρεψε λίγο πριν από τη Μεταπολίτευση για να εργαστεί στη Μέ
ση Εκπαίδευση και στο ραδιόφωνο έως το 1982, όταν ταξίδεψε
στις ΗΠΑ ως προσκεκλημένος του Διεθνούς Προγράμματος
Συγγραφέων. Με την επιστροφή του αφιερώθηκε στη συγγραφή,
τη μετάφραση λογοτεχνίας και τη διδασκαλία δημιουργικής γρα
φής. Υπήρξε και ιδρυτικό μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων, από
την οποία αποχώρησε το 1996.
Στα γράμματα πρωτοεμφανίστηκε το 1954 με την ποιητική συλλο
γή «Κυνήγια από σύγχρονα γεγονότα» (ιδιωτική έκδοση) και ακο
λούθησαν ακόμα 16 συλλογές με πιο πρόσφατη την «Κοντή
σκιά» (2013, εκδόσεις Υψιλον), χωρίς να συνυπολογιστεί ο συ
γκεντρωτικός τόμος «Ποιητικές συλλογές 1954-2000» (εκδ. Υψι
λον). Ξεχωριστή περίπτωση ήταν επίσης το, ερωτικής επίφασης,
οργιαστικό, σατιρικό ποίημα «Παρτούζα ή Ενα κλείσιμο ματιού»,
που είχε εκδώσει το 1991 από την «Εστία». Σ’ αυτό, συνδυάζο
ντας την κεφαλονίτικη παράδοση στην έμμετρη σάτιρα, τη βρετα
νική ειρωνεία και το φλέγμα στα οποία είχε θητεύσει, αλλά και το
δικό του αστραφτερό πνεύμα, επιστρατεύοντας τον δεκαπεντα
σύλλαβο και διασκεδάζοντας «σαν παιδί», εξασκούσε, κόντρα
στο αυστηρής λιτότητας ποιητικό του ύφος, την ικανότητά του
να γράφει κι «ένα ποίημα τόσο αντιρητορικό, αντιδιδακτικό, αντ
ισοβαροφανές και προπάντων τόσο φριχτά κατανοητό» ως «αυ
θόρμητη βωμολοχική αντίδραση στη μιμητικότητα, την εγκεφαλι
κότητα και τον κομφορμισμό του μεγαλύτερου μέρους της σημε
ρινής λογοτεχνικής παραγωγής». Την ίδια χρονιά (1991) είχε εκ
δώσει και το πεζό παραμύθι «Το κάλεσμα της αλεπούς».
Δημοσίευσε, επίσης, δοκίμια για τη νεοελληνική λογοτεχνία, ό
πως τα «Επιχειρήματα (για τη γλώσσα-για τη λογοτεχνία)»
(Εστία, 1982), «Το γλωσσικό μας πρόβλημα είναι εξωγλωσσικό»
(Ερμείας, 1991), «Με θάμβος και κρίση, δοκίμια για τον Παπα
διαμάντη» (Νεφέλη, 2004), «Η μοναξιά της ποίησης» (Νεφέλη,
2015) κ.ά., ενώ συμμετείχε σε πολλά συλλογικά έργα αποτίμη
σης του έργου του Ελύτη, του Κοτζιά κ.ά. ή σε συλλογικά δοκίμια,
όπως (μαζί με τη Μαρίνα Λαμπράκη και τον Αλέξη Ζήρα) το
«Ελληνική πολιτισμική ταυτότητα και ευρωπαϊκή ενοποίηση»
(Εστία, 1993).
Χαμήλωσα στο ελάχιστο τον ήχο
κι οι πρόστυχες φωνές αυτοστιγμεί
ακούγονται σαν ψίθυρος αγνές·
σαν ψίθυρος μαζί με τις φωνές
οι γλωσσικοί βιασμοί κι οι ξενισμοί
που δεν απαριθμούνται σ' ένα στίχο.
Διότι αν πρέπει να 'χω τέτοια γλώσσα
με σόου τζάκποτ ζάπινγκ και τι-βι
την καταργώ καλύτερα εντελώς
κι ας μείνει μόνο ως ψίθυρος απλός
μιας πίστης υπενθύμιση ακριβή
καθώς κοιτώ τα σύννεφα στην Όσσα.
(Πλανόδιον, τχ. 21, 1994)
Στα ρηχά, και χάρισμα περίσσιο
Μ' άγγιζε βαθιά για κείνον τότε.
Όταν καθαρός ήλιος στα ουράνια
Κάτω, με τα νερά ήτανε ακόμη.
Μα μόλις φανήκαμε σε λίγο
Μέσα στο νερό θα 'βρισκε σ' άλλο
Και σ' άλλο, κάθε πλεξιά, κανένα
Σώμα στην αρχή να περισσεύει...
[...]
Βιβλία και Περιοδικά για τον Νίκο Φωκά στη βιβλιοθήκη
Βιβλία
- Αργυρίου, Αλέξανδρος, επιμ. «Νίκος Φωκάς». Η ελληνική ποίηση: η πρώτη μεταπολεμική γενιά. Αθήνα, Σοκόλης, 1982: σ. 408-419. [R 891.08 ΕΛΛ τ. 5] και [ 891.08 ΕΛΛ τ. 5]
- Ζήρας, Αλέξ. «Φωκάς Νίκος». Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό 9β. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1988.
[ R 039 ΕΚΠ - τ.9Β]
Περιοδικά
- Αράγης, Γιώργος. «Μερικά σχόλια στα Επιχειρήματα του Νίκου Φωκά». Ο Πολίτης 64-65 (Νοέμβριος-Δεκέμβριος 1983): σ. 113-115.
- «Αφιέρωμα στον Νίκο Φωκά», Νέα Εστία 1775 (Φεβρουάριος 2005): σ. 167-[213].
- Βέης, Γιώργος. «Η κρίση του ποιητικού φωτός». Διαβάζω 227 (29/11/1989): σ. 83-85.
- Βρεττάκος, Νικηφόρος. «Δ. Παπαδίτσα: Θυσίες, Ν. Φωκά: Μάρτυρας μοναδικός». Επιθεώρηση Τέχνης Τόμ. ΙΔ', 79 (1961): σ. 86-87.
- Κεφαλάς, Ηλίας. «Στη θέα της δεύτερης όψης των πραγμάτων». Διαβάζω 137 (12/2/1986): σ. 60-62.
- Κουλουφάκος, Κώστας. «Νίκος Φωκάς, Κυνήγια από σύγχρονα γεγονότα». Επιθεώρηση Τέχνης Τόμ. Β', 10 (1955): σ. 86-87.
- Μπελεζίνης, Ανδρέας. «Η στρατηγική και ποιητική της θεολογικής κενώσεως». Διαβάζω 53 (Μάιος-Ιούνιος 1982): σ. 79-81.
- Νικορέτζος, Δημήτρης. «Νίκου Φωκά: Στον ποταμό Κολύμα, Ποιήματα». Νέα Εστία 1698-1699 ( 1-15/4/1998): σ. 575-578.
- Σιδέρη, Αλόη. «Υπόδειγμα γλώσσας και κριτικής». Διαβάζω 56 (9-10/1982): σ. 135-137.
- Τσακνιάς, Σπύρος. «Νίκος Φωκάς: Το κάλεσμα της αλεπούς. Ένα παραμύθι». Η λέξη 111 (9-10/1992): σ. 748-749.
- Φωκάς, Νίκος. Συνέντευξη. «Ναι, είμαι μεταφυσικός ποιητής». Από τον Βασίλη Καλαμαρά. Διαβάζω 387 (Ιούλιος-Αύγουστος 1998): σ. 77-83.
- Φωστιέρης, Αντώνης. «Νίκος Φωκάς: Ο μύθος της καθέτου». Η λέξη 11 (1/1982): σ. 65-66.
Σύνδεσμοι στο Διαδίκτυο για τον Νίκο Φωκά
- Αρχείο Ελλήνων λογοτεχνών - Νίκος Φωκάς
Οι σελίδες του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου για τον Νίκο Φωκά με βιογραφία, εργογραφία και βιβλιογραφία. - Έλληνες ποιητές - Νίκος Φωκάς
Οι σελίδες του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου για τον Νίκο Φωκά από την Διεθνή Έκθεση Βιβλίου 2001 στη Φρανκφούρτη. - Καθέτως
Άρθρο του Γιώργου Κοροπούλη, Ελευθεροτυπία, ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ - 20/05/2005 - Kαθημερινές πεζο-ποιητικές αποδράσεις
Άρθρο της Xρύσας Σπυροπούλου για το βιβλίο του Νίκου Φωκά Πεζοποιήματα. Eστία, 2005. - ΚΕΙΜΕΝΑ - Φ
Online ανθολογία ποιημάτων του Ν. Φωκά. - Ο λόγος της απουσίας
Άρθρο του Δημήτρη Χουλιαράκη, Το ΒΗΜΑ, 27/11/2005 - Μακριά από την ακοή του πλήθους
Άρθρο του Βαγγέλη Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ - 09/12/2005 - Νίκος Φωκάς Δύο πεζοποιήματα
Κείμενο του ποιητή από το περιοδικό Εντευκτήριο, Τεύχος 54 (Απρίλιος - Ιούνιος 2001) - Ορθόδοξες και ανορθόδοξες πλευρές του Παπαδιαμάντη
Άρθρο του Ανδρέα Μπελεζίνη για το βιβλίο του Νίκου Φωκά για τον Παπαδιαμάντη Με θάμβος και κρίση, Ελευθεροτυπία, ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ - 09/12/2005 - Σύγχρονη ελληνική ποίηση
Ποιήματα του Νίκου Φωκά από τον ιστοχώρο Σύγχρονη ελληνική ποίηση - Tον τόνο έδωσε η ποίηση (Τα Νέα, 21/11/2005)
- Nikos Fokas [Greece] 1927-
Σελίδες για την ποίηση του Νίκου Φωκά και λίγα ποιήματά του στα ελληνικά και αγγλικά από τον ιστοχώρο Poetry International Web.
Στην Ποίηση
Διατί ν αποτελείς το ζοφερό μου καταφύγιο (;)
ωσάν βραχώδες σπήλαιο
ωσάν πληγή λαλούσα
το ρέον αίμα εξαπατάς
κτερίσματα αναμοχλεύεις.
Μα εμέ
υπό την απαστράπτουσα ερημία
υπό το θαμβός της φυσικής σου γύμνιας
ου δύνασαι ναρκώσεις
Μήτε γοητεύεις πιότερο
μήτε μπλιο σαγηνεύεις.
Διότι η ουσία η στιλπνή χαμέρπεται εις τις λέξεις
και γω αφελώς εννόησα ότι την εκατέχεις
μα η κατοχή κι η νάρκη σου και η πομπή σου η στείρα
γεννά αχλές εκρέουσες σε κίβδηλους αιθέρες.
Ωσεί διαλείπον εκκρεμές
απομυζείς τα εντός μου
τις άηχες ταλαντώσεις μου
τις πιο καλές μου ημέρες
ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ
Το βιβλίο της άμμου #32
Έτσι, ένα και μόνο έργο με βαθιά κατανόηση μπόρεσε να μου δώσει μια ικανοποίηση και μια ενεργητικότητα που είχα χάσει από χρόνια· με ξεσήκωσε μάλιστα ως το σημείο να θελήσω να γράψω ή τουλάχιστον να υπαγορεύσω στη Μ. να γράψει για λογαριασμό μου. Διότι πίστευα ότι ορισμένες σημαντικές αλήθειες είχαν διαφύγει ακόμα και από αυτό το «ακοίμητον όμμα» του κ.Ρικάρντο. Κι επειδή ήταν από τη φύση τους ως επί το πλείστον τέτοιας λογής ώστε να διατυπώνονται και να επεξηγούνται πιο σύντομα και κομψά με αλγεβρικές παραστάσεις παρά με τη συνηθισμένη αδέξια κι αργοκίνητη γλώσσα των οικονομολόγων, το όλο σύγγραμα δεν θα ‘ταν μεγαλύτερο από ένα σημειωματάριο. Εξαιτίας λοιπόν της λακωνικότητας αυτής και επειδή είχα τη Μ. για γραμματέα, ακόμα και σε μια περίοδο που ήμουν ανίκανος για κάθε προσπάθεια, κατόρθωσα να συντάξω τα Προλεγόμενα σε όλα τα μελλοντικά συστήματα πολιτικής οικονομίας. Ελπίζω το έργο να μη μυρίζει όπιο, μολονότι πράγματι στους περισσότερους το θέμα από μόνο του είναι αρκετά αποναρκωτικό.
* * *
Τόμας ντε Κουίνσυ, Σημειώσεις ενός άγγλου οπιοφάγου, μετάφραση: Νίκος Φωκάς, Εστία, Αθήνα 1987 (Index#39, Απρίλιος 2010).
Φωκάς Νίκος, «Ελιές και δρόμοι»
«Ένας άνεμος πελαγίσιος στην πλώρη.
Κι αίφνης γεμίζεις αφορμή
για κείνο που ’ναι αιωνιότητα.
Όλα είναι εκεί,
οι ελιές, οι δρόμοι.
κι αν απέχει κάτι ακόμα απ’ αυτά
είναι οι γέροι θαλασσινοί που πεθάναν.
Μόλις απέχουν οι γέροι νεκροί θαλασσινοί.
Οι ελιές, οι δρόμοι, οι φωνές
ζουν ακόμα. κι ό,τι σε δημιούργησε.
Καλοκαίρι, κάτω απ’ τ’ άστρα:
η αιωνιότητα.
Κάποια απ’ τα φυσικά της
τα πήρανε οι χρυσόμυγες
βουίζοντας γύρω απ’ τη συκιά.
άλλα τα πήρε ο γκιώνης που αρχίζει
το παντοτινό τραγούδι
βραδιάζοντας.
Η αιωνιότητα, που δεν αφήνει
ούτε σε μένα εκλογή.»
(«Ελιές και δρόμοι», Δύο φορές το όνειρο, Ποιητικές Συλλογές 1954-2000, εκδ. «ύψιλον»,)
Σύνδεσμοι στο Διαδίκτυο για τον Νίκο Φωκά
- Αρχείο Ελλήνων λογοτεχνών - Νίκος Φωκάς
Οι σελίδες του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου για τον Νίκο Φωκά με βιογραφία, εργογραφία και βιβλιογραφία. - Έλληνες ποιητές - Νίκος Φωκάς
Οι σελίδες του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου για τον Νίκο Φωκά από την Διεθνή Έκθεση Βιβλίου 2001 στη Φρανκφούρτη. - Καθέτως
Άρθρο του Γιώργου Κοροπούλη, Ελευθεροτυπία, ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ - 20/05/2005 - Kαθημερινές πεζο-ποιητικές αποδράσεις
Άρθρο της Xρύσας Σπυροπούλου για το βιβλίο του Νίκου Φωκά Πεζοποιήματα. Eστία, 2005. - ΚΕΙΜΕΝΑ - Φ
Online ανθολογία ποιημάτων του Ν. Φωκά. - Ο λόγος της απουσίας
Άρθρο του Δημήτρη Χουλιαράκη, Το ΒΗΜΑ, 27/11/2005 - Μακριά από την ακοή του πλήθους
Άρθρο του Βαγγέλη Χατζηβασιλείου, Ελευθεροτυπία, ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ - 09/12/2005 - Νίκος Φωκάς Δύο πεζοποιήματα
Κείμενο του ποιητή από το περιοδικό Εντευκτήριο, Τεύχος 54 (Απρίλιος - Ιούνιος 2001) - Ορθόδοξες και ανορθόδοξες πλευρές του Παπαδιαμάντη
Άρθρο του Ανδρέα Μπελεζίνη για το βιβλίο του Νίκου Φωκά για τον Παπαδιαμάντη Με θάμβος και κρίση, Ελευθεροτυπία, ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ - 09/12/2005 - Σύγχρονη ελληνική ποίηση
Ποιήματα του Νίκου Φωκά από τον ιστοχώρο Σύγχρονη ελληνική ποίηση - Tον τόνο έδωσε η ποίηση (Τα Νέα, 21/11/2005)
- Nikos Fokas [Greece] 1927-
Σελίδες για την ποίηση του Νίκου Φωκά και λίγα ποιήματά του στα ελληνικά και αγγλικά από τον ιστοχώρο Poetry International Web.
`
Ο κριτικός Αλέξης Ζήρας έγραψε για τον Νίκο Φωκά:
Το ποιητικό έργο του Νίκου Φωκά παρουσιάζει σε όλη τη διαδρομή του μια αξιοσημείωτη ενότητα ύφους αλλά και μια σταθερότητα ως προς τον τρόπο με τον οποίο φρονεί για το νόημα και την αποστολή της ποίησης.
Από τα σχετικά ωριμότερα ποιήματά του, ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται ότι για τον Φωκά η ποίηση είναι ένα οριακό προσωπικό γεγονός, ένα βίωμα προσωπικό και ανεπανάληπτο που προσπαθεί να το μεταφέρει σε μια όσο γίνεται περισσότερο κοινή διάλεκτο. Σε όλη την ως τώρα την διαδρομή του, το έργο του Φωκά ανταποκρίθηκε στο πέρασμα ενός ποιητή που έχει από νωρίς δημιουργήσει τη δική του φωνή.
Αυτό που αναζητεί ο λόγος του Φωκά δεν είναι το διαφυγόν πάθος, αλλά την κρίσιμη στιγμή κατά την οποία η ύπαρξη εννοεί την απόλυτη μοναξιά της, τη διαμονή της σε μια έρημη χώρα, την αμετάβατη θέση της σ' ένα σύμπαν ριγμένο ανέκκλητα στην έκπτωση. Κάτι δηλαδή βαθύτερο, ουσιαστικότερο και προσδιορίζει την οντολογική διάσταση της ανθρώπινης μοίρας. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η ποίηση του Νίκου Φωκά λειτουργεί σαν ένα επιχείρημα που χρειάζεται όσο γίνεται μεγαλύτερη σαφήνεια στη διατύπωση του, για να στηρίξει την προσπάθεια του ποιητή να δει καθαρά.
Είναι όμως ταυτόχρονα ένα επιχείρημα που προέρχεται απολύτως από τον εμπειρικό κόσμο του ποιητή. Με τον αναλυτικό και γειωμένο στην κοινή αισθαντικότητα λόγο, επιχειρεί να συλλάβει την ουσία των μικρών και ασήμαντων γεγονότων, των ελάχιστων σιγμών που διαμέσου τους, καλειδοσκοπικά, ανοίγεται για λογαριασμό του αναγνώστη το γενικό και διανθρώπινο. Από τη προσπάθεια αποκρυστάλλωσης οριακών αισθημάτων, μια προσπάθεια που θα λέγαμε ότι ανιχνεύει έναν παράλληλο δρόμο με εκείνον της σύγχρονης ζωγραφικής, είναι διαπερασμένο το έργο του Φωκά, από τις όψιμες συλλογές του μέχρι και τα πιο πρόσφατα έργα του.
Στα πρώτα βιβλία του, ο Φωκάς, εμφανίζεται με κάπως διεσταλμένα τα γνωρίσματα του έργου του, ο λόγος του είναι πιο οξύς και ταυτόχρονα πιο εριστικός. Οι θεματικές του όμως ρίζες διακρίνονται καθαρά και σ' αυτή τη νεανική του φάση. Με την πάροδο των ετών, ωστόσο, τη γλώσσα του Φωκά γίνεται ολοένα και πιο κυριολεκτούσα, πιο ευθύβολη, πιο καίρια και λιτή. Εντυπωσιακή είναι λόγου χάριν στη τελευταία συλλογή του, η διαρκής υπόμνηση του για τον άνθρωπο που αισθάνεται ξένος μέσα στον κύκλο των επαναλήψεων της ζωής, κάτι που αναμφίβολα με την διπολική αρχή Παράδεισος / Κόλαση που διακρίνεται από πολύ νωρίς στο έργο του συμβολίζοντας σ' ένα ευρύτερο πεδίο τις οριακά αντίθεες δυνάμεις που διεκδικούν την ανθρώπινη ζωή.
Αν η ποίηση, σύμφωνα με μια παλαιότερη διατύπωση του ιδίου του Φωκά είναι «η πρόζα των οριακών βιωμάτων μας», μόνο ένας λόγος αποκαθαρμένος από τα υψηλά συναισθηματικά του φορτία έχει τη δυνατότητα να ξεχωρίσει το ουσιώδες και διαρκές μέσα στην παραχαραγμένη πραγματικότητα. Θα έλεγε κανείς μάλιστα ότι ένας από τους βασικότερους άξονες της ποιητικής του Φωκά εδώ εντοπίζεται: σ' αυτή την αέναη κίνηση του ποιητικού εγώ προς εκείνο που εξαλλάσσεται ξεγελώντας, μη παραδίδοντας εύκολα τη βαθύτερη ουσία του.
Η ζωτικής σημασίας αναζήτηση της διαύγειας, προϋποθέτει μια έκφραση απέριττη, αλλά κι αυτή με τη σειρά της σημαίνει μια πιο πέρα φαντασία, που ο ποιητής την χρησιμοποιεί ως κάτοπτρο για να απεικονίσει το όντως ουσιώδες, δηλαδή αυτό που ο ίδιος ο Φωκάς ονομάζει «βίωμα οριακό».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Νίκος Φωκάς | Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
ΒιβλίοΒιβλίοΒιβλίο
Βιβλίο
ΒιβλίοΒιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
ΒιβλίοΒιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
ΒιβλίοΒιβλίο
ΒιβλίοΝΕΚΡΟΣ/ ΑΝΘΙΣΕ
ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΕΝΝΕΑ ΧΡΟΝΙΑ.//
ΠΡΑΓΜΑΤΙ, ΤΟ
ΤΡΟΜΕΡΟ ΦΥΛΛΟ ΜΕ
ΤΙΣ ΒΕΛΟΝΕΣ.../ΠΕΤΑΞΕ
ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΟΨΗ ΤΟΥ
ΜΟΝΑΔΙΚΟ/ ΤΟ ΒΑΘΥΚΟΚΚΙΝΟ
ΑΝΘΟΣ ΤΟΥ
ΠΟΥ,/ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ
ΣΧΕΔΟΝ,/ ΘΑΡΡΕΙΣ
ΑΝΗΚΕ ΣΕ ΔΙΚΟ ΤΟΥ
ΣΥΣΤΗΜΑ...//Η ΕΝ ΛΟΓΩ
ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΦΩΝΙΑ/
ΔΕΝ ΕΙΧΕ ΑΛΛΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ/
ΠΑΡΑ ΜΟΝΟ
ΣΑΝ ΠΟΙΗΣΗ,/ ΣΑΝ
ΑΚΡΑΙΑ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ
ΜΙΑΣ ΑΝΟΙΞΗΣ», ΣΗΜΕΙΩΝΕΙ
Φωκάς, Κείμενα και Ποιήματα (Α΄εμφάνιση)
`
Για να τελέψει ο Θεός…
Ο κάθε μαχαλάς και η τάξη του. Κάθε σπίτι ένα κελί, κάθε κελί και ένα
κελάηδισμα. Στον ουρανό δεν υπάρχουν μαχαλάδες, μόνο σημεία
στον ορίζοντα, φτερά που κοπανιούνται, η εμβοή των ραπισμάτων
στον αγέρα και σμήνη από τους τυχοδιώκτες του Καλοκαιριού.
« Να αγαπάς το ψύχος του Χειμώνα, γίνε πιο κίτρινος απʼ του Φθινό
πωρου τα φύλα, την Άνοιξη φοβού τον Γδάρτη, το Καλοκαίρι μην τρα
γουδάς – αν το κουφάρι σου δεν θες ψημένο σʼ ένα δέντρο απάνω – .
Το Καλοκαίρι να αποταμιεύεις… Για νʼ αγαπάς το ψύχος του χειμώ
να, να γίνεσαι πιο κίτρινος απʼ του φθινόπωρου τα φύλλα, και μέσα
απʼ τα καιόμενα αποθέματά σου να διυλίζεις απʼ την άνοιξη τη στά
χτη. Ο κάθε μαχαλάς και η τάξη του ».
Μα στον ουρανό δεν υπάρχουν μαχαλάδες. Οι φόνοι και οι αιμομιξίες
δεν καταδικάζονται γιατί δεν εφευρέθηκαν ακόμα, η αρχή είναι ακέφα
λη, εν είδει κεφαλής εφύτρωσαν δύο στήθη γυναικεία για να βυζαί
νουν τα απάτριδα μωρά.
Μία ζωντανή εικόνα του Άμμωνος, μια καρικατούρα της άμωμου συλ
λήψεως και μια απόχη, αρκούν, για να τελέψει ο Θεός, προσοχή!
Όχι ο άνθρωπος ή το πουλί
μα ο θεός.
`
*
Νυχτολούλουδο
Τα μάτια της εδάκρυσαν,
πνιχτά αναφιλητά
ξεχύθηκαν. Αυτοστιγμεί
τα στήθη της μαρμάρωσαν
– τι είναι η ζωή ;- .
Παραμιλά
και λέει και ξαναλέει.
\” Θεέ, θεών φονιά,
εστέρεψαν τα δάκρυα,
πια άλλο η καρδιά δεν κλαίει,
στης τρέλας τα παλάτια,
μόνο θυμάται και γελά\”.
Ήταν ο γιος της ο μικρός,
το νυχτολούλουδό της
– της είχε πει πως θα \’φευγε –
μα φθάνει σήμερα νεκρός
– της είπε δεν θα γύρναγε –
ξανά στο πατρικό της.
`
*
Ταξιδεύοντας σε Ιαπωνία και Κίνα
Σαν κίνησε ο Κ. για την Ασία ,
τον φίλο του τον καρδιακό
συνάντησε στην Κίνα.
Ευφράνθηκε αυτός, μια δεκαετία
– του είπε – έχω να σε δω.
Τι βρήκες στα ταξίδια σου εκείνα ;
Τι έκαμες τόσον πολύν καιρό ;
( περίμενε μ\’ ανυπομονησία)
Ο Κ. εθώριε το κενό.
– Τίποτα· το τίποτα έχω μόνο να σου πω – .
`
*
Βίλα Κούνδουρου
Πρώτη φορά
σ` αυτό το συμπαθές παρκάκι
εφίλησα κορίτσι εις το στόμα
Ολούθε αλμυρίκια
παγκάκια δω και \’κει
η θάλασσα να επευφημεί
κείνο το παιδικό κατόρθωμα
Του έρωτος
τ` άνοιγμα των σπηλαίων
Θωπεύματα – παφλάσματα κυμάτων
επί τραχέων βράχων
διέγερση σαν δένδρο ευθυτενής
λυσιτελής αγκίστρωση σε χείλη κορασίδος
απαγορεύσασα την χειρ μου να εισέλθει
εις τους ναούς της ζωοδόχου της πηγής
Καθώς εκείνη έκρινε ως όφελος
Ως μια γαλούχηση υψίστης σημασίας
ουχί μονάχα την ηδονή ν` αδράξει
αλλά συνάμα σιωπηρώς να διαφυλάξει
τινών σημείων της
την ανεξαρτησία
Δεν ήτο αγάπη
ούτε μια ανασφάλεια
ούτε μια μυθοποίηση
το αναφερθέν κορίτσι
Δεσμοί φιλίας η πλεκτάνη μας
όχι έρωτος δεσμά
Βρέθηκα εδώ να μαραζώνω
Το όσιο μάθημα λησμόνησα
Τοποθετών επί του έρωτος απάτη
κτίση
και άλλα προσωπεία
εις εγωισμών υπέπεσα τη νοσηρή φενάκη
βρέθηκα δω να μαραζώνω
σ` αυτό
το συμπαθές παρκάκι
`
*
Στην Ποίηση
Διατί ν αποτελείς το ζοφερό μου καταφύγιο (;)
ωσάν βραχώδες σπήλαιο
ωσάν πληγή λαλούσα
το ρέον αίμα εξαπατάς
κτερίσματα αναμοχλεύεις.
Μα εμέ
υπό την απαστράπτουσα ερημία
υπό το θαμβός της φυσικής σου γύμνιας
ου δύνασαι ναρκώσεις
Μήτε γοητεύεις πιότερο
μήτε μπλιο σαγηνεύεις.
Διότι η ουσία η στιλπνή χαμέρπεται εις τις λέξεις
και γω αφελώς εννόησα ότι την εκατέχεις
μα η κατοχή κι η νάρκη σου και η πομπή σου η στείρα
γεννά αχλές εκρέουσες σε κίβδηλους αιθέρες.
Ωσεί διαλείπον εκκρεμές
απομυζείς τα εντός μου
τις άηχες ταλαντώσεις μου
τις πιο καλές μου ημέρες
`
*
8 άσχημες εικόνες σε μία σχεδόν άσχημη πόλη
Ο Περιπτεράς
Ένας μεσήλικας περιπτεράς κάθεται, για δέκατη συνεχόμενη ώρα,
στην ίδια φαγωμένη καρέκλα. Κακοχυμένος , με μιαν κενότητα βιολε
τί, αφήνει ακόμα ένα «ευχαριστώ» να σωριαστεί στο αειθαλές κρά
σπεδο.
Ο εστιαζόμενος
Άνδρας με περιβολή καθώς πρέπει – επαγγελματική – εστιαζόμενος,
εστιάζων στο στέαρ του, δειπνεί μόνος του εις τινό ανθρακί φαγοπο
τείο.
Η άπατρις
Μία γκρι σκιά σιγοκλαίει καταμεσής της Ερμού, γύρω στη μία το βρά
δυ. Φοράει ένα φαρδύ μπεζ πλεκτό πουλόβερ. Ζωή αξίας 50 λεπτών.
Οι κορασίδες
Τρεις κορασίδες, εν ήβη κατακόκκινη, επείσθησαν ότι οφείλουν να
καταδικάσουν την μπλέ φωταύγειά τους . Η περίγυρης του αστικού
λεωφορείου τις μέμφεται για το ακριβώς αντίθετο.
Ο Αστυνομικός
Νεότευκτος στο αστυνομικό σώμα, περί των είκοσι ετών, με μάτια κί
τρινα, σπινθηροβόλα, μάγουλα μεστά, ισχνοκόκκινα , ασπάσθηκε πε
ριπαθώς τον νόμο γεμίζοντας το στόμα και τα χέρια του με αίμα.
O Καφετζής
Γέρος, με λιγοστές λαδωμένες τρίχες, καθήμενος σε φθαρμένη ξύλινη
καρέκλα, τοποθετημένη στην άκρη του αδειανού κίτρινου καφενείου,
απόμεινε αποχαυνωμένος μπροστά στη μαύρη οθόνη. Στους πρόπο
δες του νικοτινιασμένου μουστακιού του κυλάν – όλες κι όλες-
δύο σταγόνες σάλιο που του απέμειναν.
Η ιερόδουλη
Μαύρη γυναίκα με γυμνό το παχύ της στήθος καταπίνει το δύσοσμο
σπέρμα του νυχτερινού επισκέπτη. Το κολλώδες διαφανές υγρό γίνε
ται γάλα παρθένο και πυκνό για να ταΐσει τ` ασθενικά παιδιά της.
Ο οδηγός ταξί
Άνδρας ανέραστος και παρασιτικός, οδηγός ταξί, καυχιέται ότι η γυ
ναίκα είναι μονάχα για πήδημα και σιδέρωμα. Ο παρατεταμένος άγο
νος βήχας που έπεται της δήλωσης αυτής, τον αναγκάζει να ξεράσει
την χολή του, ενώ το μαύρο ματ του εσωτερικού του οχήματός του,
μετατρέπεται τώρα σε λίμνη καφεπράσινη.
`
*
Μία λύση πρακτική ( χωρίς πομπώδη λόγο και άλλες μαλαγανιές)
Πόσο θα `ταν ωφέλιμο πόσο λειτουργικό
να έδινα ότι σου `λειπε και το χα πολύ εγώ
Πόσο όμορφα θα ήτανε απ` τα πολλά κιλά
να έδινε ο υπέρβαρος σε κάποιον που πεινά
Λίγη υπερανάλυση λίγο σταρχιδισμό
κάτι πιο αλληλέγγυο ή λίγο εγωισμό
Κι ο πλούσιος να έδινε χρήματα στον φτωχό
μʼ αντάλλαγμα την ηδονή που φέρει το λιτό
Ο ηδονιστής να πρόσφερε σπέρμα με το κιλό
και ο ανέραστος τον έρωτα τον λίαν πνευματικό
Οι φιλoσόφοι να` βρισκαν μια λύση πρακτική
ν` ατένιζαν τον ουρανό οι μαθηματικοί
Ολίγη εγκαρδιότητα μια στάλα κυνισμό
και στην υπερπρoσκόλληση λιγ` ωχαδερφισμό
Δυο στίχους Καρυωτάκικους στον Εμπειρικισμό
και ωμή πραγματικότητα στον σουρεαλισμό
Μία ανάσα αβρότητας στο αντικοινωνικό
και λίγη βιαιότητα στο άκρως παθητικό
Δυο νότες να διατάρασσαν την άγονη σιωπή
και την λεξιθηρία μου μία υβρεοπομπή
Και μέσα στο οξύμωρο που υφίσταται στη γη
να `χαμε εικόνα εαυτού πολυπρισματική
Και να αφουγκραζόμασταν κάθε πνιχτή φωνή
ω ποία ζωτική αρμονία θα είχε εδραιωθεί
Και ο θάνατος θα ήτανε κομμάτι της ζωής
κι ο άνθρωπος ευαγγελιστής της θεϊκής ορμής
ΒΙΒΛΙΑ / Βιβλία στα ελληνικά / Λογοτεχνία / Ελληνική ποίηση / Ο ΠΟΙΗΤΗΣ ΝΙΚΟΣ ΦΩΚΑΣ (1927)
https://www.evripidis.gr/product/177088/o-poiitis-nikos-fokas-1927-/
