Ο ΚΩΝΣΤΑΝΤΗΣ,ΛΙΤΣΑ ΨΑΡΑΥΤΗ,ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Λίτσα Ψαραύτη

O Κωνστα ντής

«O Κωνσταντής» ανήκει στα διηγήματα του βιβλίου Η εκδίκηση των  μανιταριών (1999). Στη συλλογή αυτή η Λίτσα Ψαραύτη πραγματεύεται  με ευαισθησία θέματα ιστορικής μνήμης, κοινωνικού ενδιαφέροντος και  οικολογικού περιεχομένου. Η αγωνία για το μέλλον των σημερινών παιδιών και  η κοινωνική ευαισθητοποίηση είναι τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά του έργου της.  Στο διήγημα, ο ομώνυμος ήρωας, ένα Αλβανάκι που αγωνίζεται για το ψωμί του  στα φανάρια των δρόμων, βρίσκει στοργή και αγάπη στο πρόσωπο μιας μοναχικής  γυναίκας.

Μόλις το φανάρι γινόταν πράσινο και τ’ αυτοκίνητα χιμούσαν, το παιδί έτρεχε  στον κάθετο δρόμο. Πλησίαζε το τζάμι του οδηγού με την πραμάτεια στα χέρια του,  χαρτομάντιλα, σαπούνια, στιλό, η κυρία Δέσποινα δεν μπορούσε να διακρίνει τι πουλούσε το παιδί, η απόσταση από τη διασταύρωση των φαναριών ως το ισόγειο διαμέρισμά της ήταν αρκετή. Μερικοί οδηγοί άνοιγαν το παράθυρο και του ’διναν το κατιτί τους κι αμέσως έκλειναν το τζάμι βιαστικά για να γλιτώσουν από την ενοχλητική παρουσία του αγοριού παρά για ν’ αποφύγουν τη σιγανή βροχή που έπεφτε από το πρωί. Το παιδί κοιτούσε λαίμαργα τις σακούλες των σούπερ μάρκετ στα πίσω καθίσματα, τα κουτιά με τα παιχνίδια, τα κόκκινα βελουδένια αβγά, τα σοκολατένια λαγουδάκια κι αυτό το βλέμμα προξενούσε αμηχανία  και δυσαρέσκεια στους οδηγούς. Μεγάλο Σάββατο, κρύο και βροχερό, κι η κυρία Δέσποινα ξεχνούσε τη  μοναξιά της κοιτώντας την κίνηση του δρόμου. Το αγόρι ήταν καινούριο στην πιάτσα των φαναριών, ως χθες ζητιάνευαν τσιγγάνες με μωρά στην αγκαλιά. Ξανθούλικο και λιγνό, φορούσε μπλουζάκι καλοκαιρινό, Αλβανάκι θα ήταν σίγουρα, κοντά στα δώδεκα. Βράδιασε, άναψαν τα φώτα, το κρύο κι η βροχή δυνάμωσαν,  αραίωσε κι η κίνηση στους δρόμους. Το αγόρι μάζεψε την πραμά τεια του και πήρε την οδό Αγίου Δημητρίου. Όταν έφτασε στον αριθμό  12 χώθηκε στην είσοδο της πολυκατοικίας για να προφυλαχτεί από τη δυνατή βροχή. Η κυρία Δέσποινα άνοιξε την πόρτα του ισογείου και είδε το αγόρι να  κάθεται στα σκαλιά — μετρούσε την είσπραξη της μέρας, πενηντά ρικα και λίγα κατοστάρικα. Η καρδιά της λαχτάρησε. Το παιδί ήταν  ίδιος ο Αντωνάκης, ο εγγονός της. Είχε τα ίδια ξανθά μαλλιά, τα ίδια  καταγάλανα μάτια, μόνο το πρόσωπό του ήταν αδύνατο και κακο παθημένο, του Αντωνάκη δεν του έλειπε τίποτα εκεί πέρα στην πλούσια Βαλτιμόρη που ζούσε με τους γονείς του.
Γιώργος Γουναρόπουλος, Προσωπογραφία της μητέρας του	— Έλα μέσα να ζεσταθείς…,  του είπε η γυναίκα. Το παιδί την κοίταξε καχύ ποπτα και ψυχρά, ποιος ξέ ρει τι είχαν δει τα  μάτια του ολημερίς  στο δρόμο και πόσα είχε διδαχτεί από τη «φιλανθρωπία»  των ανθρώπων. Θες όμως το καλοσυνάτο πρόσωπο της κυρίας Δέσποινας, η μυρωδιά της μαγειρίτσας, αλλά κυρίως η ζεστασιά που έβγαινε από το διαμέρισμα παραμέρισαν τους φόβους και τους δισταγμούς του. — Πώς σε λένε;, το ρώτησε. — Κώτσο, δηλαδή Κωνσταντή… — Κι από πού είσαι, Κωνσταντή; — Από την Αλβανία, από το Μπεράτι… — Κι οι γονείς σου; — Τους μάζεψαν την περασμένη βδομάδα οι κλούβες της Αστυνομίας και τους έστειλαν πίσω στην Αλβανία. — Κι εσύ πού μένεις τώρα; — Όπου να ’ναι… Στις οικοδομές,  στα παγκάκια του Ηλεκτρικού… — Πεινάς; — Έφαγα ένα κουλούρι το πρωί αλλά τώρα πεινάω… — Πήγαινε στο μπάνιο να πλυθείς,  θα σου φέρω ρούχα ν' αλλάξεις κι  ύστερα θα σου βάλω να φας…
Άνοιξε η κυρία Δέσποινα την ντουλάπα και βρήκε εσώρουχα, μια αθλητική φόρμα, παπούτσια. O Αντωνάκης σε κάθε ταξίδι άφηνε στο σπίτι της γιαγιάς όσα ρούχα  δε χωρούσαν στις βαλίτσες του. Ύστερα, η γυναίκα έφερε στο τραπέζι ψωμί, χαλβά, ελιές, ταραμοσαλάτα, φρούτα. O Κωνσταντής, αφού πλύθηκε, ντύθηκε, κάθισε στο τραπέζι και δεν άφησε ούτε ψίχουλο. Χορτασμένος και ζεσταμένος βολεύτηκε στον καναπέ, μπροστά στην ανοιχτή τηλεόραση. Νανουρισμένος από τη μουσική έγειρε στα μαξιλάρια και τον πήρε ο ύπνος. Σε λίγο χτύπησε η καμπάνα της εκκλησίας. Η κυρία Δέσποινα πήρε τη λαμπάδα της κι έκλεισε πίσω της την πόρτα σιγανά για να μην ξυπνήσει τον Κωνσταντή. Η βροχή είχε σταματήσει, το φεγγάρι, ασημένιο, κυνηγιόταν με τα σύννεφα στον ουρανό. — Χριστός Ανέστη…, έψαλε ο παπάς κι η κυρία Δέσποινα για πρώτη φορά δεν κάθισε ως το τέλος της λειτουργίας. Βιαζόταν να γυρίσει σπίτι της, να τσουγκρίσει τα κόκκινα αυγά με τον Κωνσταντή, να φάνε μαζί τη μαγειρίτσα… Λ. Ψαραύτη, Η εκδίκηση των μανιταριών, Άγκυρα

---

*πραμάτεια: (ευτελές, ασήμαντο) εμπόρευμα

Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής  

Ερωτή σεις

1 Ποιες διαφορές αλλά και ποιες ομοιότητες διακρίνετε στη ζωή της κυρίας Δέσποινας  και του μικρού Κωνσταντή; 2 Τι είδους σκέψεις και συναισθήματα οδήγησαν τη γυναίκα να ανοίξει το σπίτι  της και την καρδιά της στο μικρό Κωνσταντή; Αιτιολογήστε την απάντησή σας με  αναφορές σε συγκεκριμένα σημεία του κειμένου. 3 «πόσα είχε διδαχτεί από τη “φιλανθρωπία” των ανθρώπων»: Προσπαθήστε να  φανταστείτε ποιες καταστάσεις έκαναν τον Κωνσταντή καχύποπτο και επιφυλακτικό απέναντι στους ανθρώπους. Διαθεματική εργασία O Kωνσταντής βρίσκει λύση στο πρόβλημα της πείνας και της μοναξιάς μέσα από  τη φιλανθρωπία μιας γυναίκας. Αρκεί όμως μόνο η φιλανθρωπία για να προστα τευτούν  παιδιά σαν τον Κωνσταντή; Ποιες άλλες μορφές πρόνοιας πρέπει να προωθήσουν η κοινωνία και η πολιτεία; Συζητήστε τις απόψεις σας στο πλαίσιο  των μαθητικών κοινοτήτων.

Λιτσα Ψαραυτη

Η Λίτσα Ψαραύτη γεννήθηκε το 1936 στη Σάμο, νησί που με νοσταλγία αναφέρει  στα λογοτεχνικά βιβλία της. Εργάστηκε στο προξενείο και το μεταφραστικό τμήμα της Αμερικανικής Πρεσβείας στην Αθήνα. Η αρχαιότητα, η πρόσφατη  ελληνική ιστορία, η εφηβική ηλικία και τα προβλήματα των νέων, η επιστημονική  φαντασία, η διαμόρφωση οικολογικής συνείδησης, η περιπέτεια και η μαγεία  των ταξιδιών καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος των θεμάτων με τα οποία ασχολείται στα βιβλία της. Έργα της: Το διπλό ταξίδι (1987), Το αίνιγμα της πέτρινης γενειάδας  (1990), Oι τελευταίοι ήρωες (1991), Η εξαφάνιση (1992), Τα δάκρυα της  Περσεφόνης  (1994), Το χαμόγελο της Εκάτης (1995).

Το χειρόγραφο του «Κωνσταντή» της Λίτσας Ψαραύτη

ΑΝΑΛΥΣΗ

Ο ΚΩΝΣΤΑΝΤΗΣ - Λ. ΨΑΡΑΥΤΗ

ΠΗΓΗ http://2stav-glossa.blogspot.com/2016/01/blog-post_7.html

«O Κωνσταντής» ανήκει στα διηγήματα του βιβλίου Η εκδίκηση των μανιταριών (1999). Στη συλλογή αυτή η Λίτσα Ψαραύτη πραγματεύεται με ευαισθησία θέματα ιστορικής μνήμης, κοινωνικού ενδιαφέροντος και οικολογικού περιεχομένου. Η αγωνία για το μέλλον των σημερινών παιδιών και η κοινωνική ευαισθητοποίηση είναι τα κυρίαρχα χαρακτηριστικά του έργου της.

 Στο διήγημα, ο ομώνυμος ήρωας, ένα Αλβανάκι που αγωνίζεται για το ψωμί του στα φανάρια των δρόμων, βρίσκει στοργή και αγάπη στο πρόσωπο μιας μοναχικής γυναίκας.

Λίτσα Ψαραύτη

http://www.psarafti.gr/gr/writer.html 

Το κείμενο

http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGYM-A107/391/2590,21867/

ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ:

• Παιδιά των φαναριών και κοινωνική αναλγησία

• Οι αλλοδαποί εργαζόμενοι, οι οικονομικοί μετανάστες και τα προβλήματα τους.

• Η αγάπη ως μέσο ανακούφισης του παιδικού πόνου

Στόχος του κειμένου: Η καταγγελία της παιδικής εργασίας και εκμετάλλευσης και η ευαισθητοποίηση του αναγνώστη.

ΕΝΟΤΗΤΕΣ

1^Η Ενότητα: «Μόλις το φανάρι...κοντά στα δώδεκα»

Ο μικρός βιοπαλαιστής και ο αγώνας του για επιβίωση.

2^Η Ενότητα: «Βράδιασε... τη μαγειρίτσα»

Η φιλοξενία της Κυρά-Δέσποινας.

 Χρόνος: Παραμονή Ανάστασης. 
Τόπος: Το περιβάλλον της πόλης και  το  διαμέρισμα  της κυρά Δέσποινας.


ΠΡΟΣΩΠΑ
Κωνσταντής: Ένας μικρός βιοπαλαιστής, από άλλη χώρα γεγονός που δυσχεραίνει ακόμα περισσότερο την επιβίωσή του καθώς η οικογένειά του δε ζει στην Ελλάδα. Ζει σε άθλιες συνθήκες, που θέτουν σε κίνδυνο την υγεία του αφού περιφέρεται απροστάτευτος και ρακένδυτος μέσα στους κρύους δρόμους της Αθήνας. Ωστόσο δεν εγκαταλείπει την εργασία του. Επιπλέον, αντιμετωπίζει την αδιαφορία και την καχυποψία των περαστικών γεγονός που έχει επηρεάσει την προσωπικότητά του, γιατί κρατά ψυχρή και δύσπιστη στάση απέναντι στους ανθρώπους. Όμως , θα εμπιστευτεί την κυρά Δέσποινα και θα δεχθεί τη φιλοξενία της αφού η καλοσύνη της θα τον πείσει να αφεθεί στη φροντίδα της.

Κυρά Δέσποινα: Είναι μία μοναχική , ηλικιωμένη γυναίκα που η μοναξιά της δεν της απαγόρευσε να προσφέρει απλόχερα αγάπη στους συνανθρώπους της. Θα δει από μακριά τον Κωνσταντή και θα τη συγκινήσει η παρουσία του και η ταλαιπωρία την οποία υφίσταται ως ανήλικος βιοπαλαιστής. Το αίσθημα της αλληλεγγύης που τη διακρίνει είναι ειλικρινές και πηγαίο γιατί χωρίς δεύτερη σκέψη θα βοηθήσει τον Κωνσταντή ο οποίος της θυμίζει και τον εγγονό της, γεγονός που την κάνει να προσφέρει αμέτρητη αγάπη και φροντίδα προς το μικρό παιδί. Η κυρά Δέσποινα είναι άνθρωπος ευαίσθητος, στοργικός και πονόψυχος. Ταυτόχρονα με την παρουσία του παιδιού, αποκτά νόημα η νύχτα της Ανάστασης αφού δεν θα την περάσει μόνη της.



ΑΦΗΓΗΜΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ/ΣΤΟΙΧΕΙΑ- ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΑ ΜΕΣΑ
Αφηγηματικοί τρόποι: Αφήγηση και περιγραφή, διάλογος (που σκιαγραφεί τους χαρακτήρες και περιγράφει τα συναισθήματά τους), αφηγηματικό σχόλιο.

Αφηγηματική τεχνική: Πρόκειται για τριτοπρόσωπη αφήγηση, γιαπαντογνώστη αφηγητή που δε συμμετέχει στην ιστορία αλλά γνωρίζει τις πράξεις , τις σκέψεις, τα συναισθήματα των ηρώων.
 Η αφήγηση είναι γραμμική, ευθύγραμμη γιατί ακολουθεί τη χρονική σειρά των γεγονότων. Υπάρχουν βέβαια κάποιες μικρές αναδρομές στο παρελθόν (η προηγούμενη, ευτυχισμένη ζωή του Κωνσταντή, τα ταξίδια του εγγονού της κυρά-Δέσποινας). 
Γλώσσα: Απλή δημοτική, απλό λεξιλόγιο, χωρίς ιδιωματισμούς. 
Ύφος: απλό και λίγα εκφραστικά μέσα: επίθετα, εικόνες και μεταφορές

Το Πάσχα και το μήνυμα της αγάπης
«Το μήνυμα της αγάπης του Πάσχα λειτουργεί εμμέσως αλλά εμπράκτως στην περίπτωση της κυρίας Δέσποινας, μιας απλής, ηλικιωμένης γυναίκας. Η μοναξιά της, που αφήνεται να διαφανεί διακριτικά, η ενθύμηση του εγγονού της που ζει μακριά της, η λύπηση της, η ίδια η μέρα του Μεγάλου Σαββάτου γίνονται αφορμή να αναδυθούν τα φιλάνθρωπα συναισθήματά της. Έτσι, θα συνεορτάσει το Πάσχα με ένα άλλο άτομο που κι αυτό, για άλλους λόγους, συνέπεσε να είναι μόνο του τις γιορτινές εκείνες μέρες. Πρόκειται για τον κεντρικό ήρωα, το μικρό Κωνσταντή, ένα Αλβανάκι, παιδί των φαναριών.
 Αν σώζεται η ανθρωπιά και αναδύεται η ελπίδα με τη συμβολική φράση του τέλους ("Χριστός Ανέστη"), που συνδυάζεται με την ουσία και όχι τους τύπους, αυτό οφείλεται στην προσωπική πρωτοβουλία της ηλικιωμένης γυναίκας.
 Η συγγραφέας καταδικάζει την κοινωνική αδιαφορία μπροστά στην εκμετάλλευση και τον τραυματισμό της ευαίσθητης ψυχής. 
Με ευαισθησία και ρεαλισμό παρουσιάζει κοινωνικά προβλήματα όπως οι τεράστιες δυσκολίες επιβίωσης των μεταναστών, η παιδική εργασία, οι άθλιες συνθήκες διαβίωσης, η αναλγησία του κοινωνικού περίγυρου. Στην αφήγηση δεν υπάρχουν ηθικολογίες και διδακτισμοί, αλλά ρεαλιστικοί διάλογοι αποκαλύπτουν τα γνήσια συναισθήματα των ηρώων.» 
Πηγή: http://filologein.wordpress.com


 Φύλλο Εργασίας
 
 ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ και ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ 

Ο ΚΩΝΣΤΑΝΤΗΣ - Λ. ΨΑΡΑΥΤΗ

ΠΗΓΗ http://filologikesidees.blogspot.com/2014/03/blog-post_3.html

                           Λ. ΨΑΡΑΥΤΗ – Ο ΚΩΝΣΤΑΝΤΗΣ

Πρόκειται για διήγημα με κοινωνικό περιεχόμενο. 

Κύριο θέμα: Η ιστορία ενός μικρού παιδιού από την Αλβανία, που ήρθε στην Ελλάδα για ένα καλύτερο μέλλον όμως παλεύει καθημερινά για την επιβίωσή του σε δύσκολες συνθήκες. Είναι μόνος, μακριά από τους δικούς του. Όμως θα βρει αγάπη και ζεστασιά στο φιλόξενο σπίτι μιας ηλικιωμένης, μοναχικής γυναίκας, της Κυρα-Δέσποινας. Επιμέρους θέματα: η μετανάστευση, η βιοπάλη, η κοινωνική αδιαφορία, η μεγάλη κοινωνική αξία της αγάπης και της αλληλεγγύης. 

Στόχος του κειμένου: Η καταγγελία της παιδικής εργασίας και εκμετάλλευσης και η ευαισθητοποίηση του αναγνώστη.

*Ενότητες: « Μόλις το φανάρι...κοντά στα δώδεκα»: Ο μικρός βιοπαλαιστής και ο αγώνας του για επιβίωση.

« Βράδιασε... τη μαγειρίτσα» : Η φιλοξενία της Κυρά-Δέσποινας.

Χρόνος: Παραμονή Ανάστασης. 

Χώρος: Το περιβάλλον της πόλης και  το      διαμέρισμα  της κυρά Δέσποινας.

Χαρακτηρισμοί προσώπων

Κωνσταντής: Ένας μικρός βιοπαλαιστής, από άλλη χώρα γεγονός που δυσχεραίνει ακόμα περισσότερο την επιβίωσή του καθώς η οικογένειά του δε ζει στην Ελλάδα. Ζει σε άθλιες συνθήκες, που θέτουν σε κίνδυνο την υγεία του αφού περιφέρεται απροστάτευτος και ρακένδυτος μέσα στους κρύους δρόμους της Αθήνας. Ωστόσο δεν εγκαταλείπει την εργασία του. Επιπλέον, αντιμετωπίζει την αδιαφορία και την καχυποψία των περαστικών γεγονός που έχει επηρεάσει την προσωπικότητά του, γιατί κρατά ψυχρή και δύσπιστη στάση απέναντι στους ανθρώπους. Όμως , θα εμπιστευτεί την κυρά Δέσποινα και θα δεχθεί τη φιλοξενία της αφού η καλοσύνη της θα τον πείσει να αφεθεί στη φροντίδα της.

Κυρά Δέσποινα: Είναι μία μοναχική , ηλικιωμένη γυναίκα που η μοναξιά της δεν της απαγόρευσε να προσφέρει απλόχερα αγάπη στους συνανθρώπους της. Θα δει από μακριά τον Κωνσταντή και θα τη συγκινήσει η παρουσία του και η ταλαιπωρία την οποία υφίσταται ως ανήλικος βιοπαλαιστής. Το αίσθημα της αλληλεγγύης που τη διακρίνει είναι ειλικρινές και πηγαίο γιατί χωρίς δεύτερη σκέψη θα βοηθήσει τον Κωνσταντή ο οποίος της θυμίζει και τον εγγονό της, γεγονός που την κάνει να προσφέρει αμέτρητη αγάπη και φροντίδα προς το μικρό παιδί. Η κυρά Δέσποινα είναι άνθρωπος ευαίσθητος, στοργικός και πονόψυχος. Ταυτόχρονα με την παρουσία του παιδιού, αποκτά νόημα η νύχτα της Ανάστασης αφού δεν θα την περάσει μόνη της.

Αφηγηματικοί τρόποι : Αφήγηση και περιγραφή, διάλογος (που σκιαγραφεί τους χαρακτήρες και περιγράφει τα συναισθήματά τους), αφηγηματικό σχόλιο.

Αφηγηματική τεχνική: Πρόκειται για τριτοπρόσωπη αφήγηση, για παντογνώστη αφηγητή που δε συμμετέχει στην ιστορία αλλά γνωρίζει τις πράξεις , τις σκέψεις, τα συναισθήματα των ηρώων. Η αφήγηση είναι γραμμική, ευθύγραμμη γιατί ακολουθεί τη χρονική σειρά των γεγονότων. Υπάρχουν βέβαια κάποιες μικρές αναδρομές στο παρελθόν ( η προηγούμενη, ευτυχισμένη ζωή του Κωνσταντή, τα ταξίδια του εγγονού της κυρά-Δέσποινας). 

Γλώσσα:Απλή δημοτική, απλό λεξιλόγιο, χωρίςιδιωματισμούς. Ύφος: απλό και λίγαεκφραστικά μέσα: επίθετα, εικόνες και μεταφορές

Το Πάσχα και το μήνυμα της αγάπης

«Το μήνυμα της αγάπης του Πάσχα λειτουργεί εμμέσως αλλά εμπράκτως στην περίπτωση της κυρίας Δέσποινας,μιας απλής, ηλικιωμένης γυναίκας. Η μοναξιά της, πουαφήνεται να διαφανεί διακριτικά, η ενθύμηση του εγγονού της που ζει μακριά της, η λύπηση της, η ίδια η μέρα τουΜεγάλου Σαββάτου γίνονται αφορμή να αναδυθούν τα φιλάνθρωπα συναισθήματά της. Έτσι, θα συνεορτάσει το Πάσχα με ένα άλλο άτομο που κι αυτό, για άλλους λόγους,συνέπεσε να είναι μόνο του τις γιορτινές εκείνες μέρες.Πρόκειται για τον κεντρικό ήρωα, το μικρό Κωνσταντή, έναΑλβανάκι, παιδί των φαναριών.Αν σώζεται η ανθρωπιά και αναδύεται η ελπίδα με τησυμβολική φράση του τέλους ("Χριστός Ανέστη"), που συνδυάζεται με την ουσία και όχι τους τύπους, αυτό οφείλεται στην προσωπική πρωτοβουλία της ηλικιωμένης γυναίκας.Η συγγραφέας καταδικάζει την κοινωνική αδιαφορίαμπροστά στην εκμετάλλευση και τον τραυματισμό της ευαίσθητης ψυχής. Με ευαισθησία και ρεαλισμό παρουσιάζει κοινωνικά προβλήματα όπως οι τεράστιεςδυσκολίες επιβίωσης των μεταναστών, η παιδική εργασία,οι άθλιες συνθήκες διαβίωσης, η αναλγησία τουκοινωνικού περίγυρου.Στην αφήγηση δεν υπάρχουν ηθικολογίες και διδακτισμοί,αλλά ρεαλιστικοί διάλογοι αποκαλύπτουν τα γνήσιασυναισθήματα των ηρώων.» Πηγή: http://filologein.wordpress.com

Παράλληλο κείμενο με θέμα την παιδική εργασία και βιοπάλη: Ο Βάνκας – Άντον Τσέχωφ

Σύγκριση των δύο κειμένων: Ο Κωνσταντής έχει αποκτήσει δυσάρεστες εμπειρίες από τη ζωή του στους δρόμους, όπως τη σκληρή συμπεριφορά των ανθρώπων που έκμεταλλεύονται τα παιδιά ή υποκρίνονται τους πονόψυχους και φιλάνθρωπους και μετά αποκαλύπτουν τις πραγματικές προθέσεις τους. Γι’αυτό το λόγο ο μικρός βιοπαλαιστής είναι δύσπιστος και καχύποπτος. Ο Βάνκας ,από την άλλη μεριά , ζει και αυτός μέσα σε απάνθρωπες συνθήκες, ακατάλληλες για ένα παιδί . Έχει ζήσει την παράλογη σκληρότητα του αφεντικού του όμως έχει βιώσει και τη φιλάνθρωπη και αλληλέγγυα πλευρά των ανθρώπων , όταν ζούσε στο χωριό με τον παππού του , που όλοι του συμπεριφέρονταν με αγάπη. Γι’αυτό ο Βάνκας δεν είναι καχύποπτος όπως ο Κωνσταντής αλλά περισσότερο απογοητευμένος και πικραμένος από τη συμπεριφορά κάποιων ανθρώπων.

 Και οι δύο μικροί βιοπαλαιστές γίνονται διαχρονικά σύμβολα της παιδικής εκμετάλλευσης. Ο Βάνκας είναι ένα από τα αμέτρητα παιδιά της εποχής του , φτωχά , που δεν έζησαν μία ευτυχισμένη και ανέμελη παιδική ηλικία , αντίθετα αναγκάστηκαν, λόγω της φτώχειας και της ορφάνιας τους , να δουλέψουν. Έζησαν στερημένη ζωή, χωρίς τα αυτονόητα δικαιώματα των παιδιών όπως τη θαλπωρή, τη στοργή, τη μάθηση, το παιχνίδι κλπ. Οι βάναυσοι άνθρωποι του περιβάλλοντός τους , είχαν από αυτά παράλογες απαιτήσεις που δεν αντιστοιχούσαν ούτε στην ηλικία τους ούτε στη σωματική τους διάπλαση. Ο Κωνσταντής, παρόλο που ζει στη σύγχρονη εποχή , βιώνει την ίδια βαναυσότητα. Είναι μέρος του αρνητικού κοινωνικού φαινομένου των παιδιών των φαναριών. Διακινδυνεύει δηλαδή τη σωματική του ακέραιότητα αλλά ταυτόχρονα εισπράττει πιο έντονα την εχθρότητα των ανθρώπων κυρίων αυτών που είναι προκατειλημμένοι, ρατσιστές και μισαλλόδοξοι.

 Βέβαια η φιλάνθρωπη στάση ελάχιστων ανθρώπων, όπως  της ηρωίδας του κειμένου, δεν μπορεί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της παιδικής εκμετάλλευσης. Είναι απαραίτητη η συμβολή της πολιτείας και ο σχεδιασμός μίας ανάλογης κοινωνικής πολιτικής.

*Ο χωρισμός σε ενότητες δε με βρίσκει σύμφωνη, αφού έτσι δεν αντιμετωπίζουμε το κείμενο ως ολότητα. Επειδή όμως μπορεί να αποτελέσει ζητούμενο στην τάξη, τις παραθέτω.

ΔΕΣ ΚΑΙ http://alexgger.blogspot.com/2016/01/blog-post.html

https://www.scribd.com/document/341313353/%CE%9F-%CE%9A%CF%89%CE%BD%CF%83%CF%84%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AE%CF%82

Ο ΚΩΝΣΤΑΝΤΗΣ » της Λίτσας Ψαραύτη 
ΠΗΓΗ http://6gym-iliou.att.sch.gr/attachments/article/854/okonstanis.pdf
Ερμηνευτική προσέγγιση 
Ο Κωνσταντής είναι ένας δωδεκάχρονος, παιδί οικονομικών μεταναστών, που ζει στο περιθώριο του κοινωνικού βίου. Οι γονείς του έχουν απελαθεί και ο ίδιος για να επιβιώσει πουλάει ευτελή είδη στα φανάρια, κάπου στην Αθήνα στερούμενος την θαλπωρή του σπιτιού και την ανθρώπινη ζεστασιά.
 Η κυρία Δέσποινα είναι μια ηλικιωμένη που ζει στην ίδια πόλη. Η μοναξιά της ,η ενθύμηση του εγγονού της, η ίδια η ημέρα του Μεγάλου Σαββάτου και το μήνυμα της αγάπης, γίνονται αφορμή να αναδυθούν τα φιλάνθρωπα αισθήματά της.
 Έτσι το βράδυ της Ανάστασης προσκαλεί τον μικρό, τον περιποιείται και τρώνε μαζί την μαγειρίτσα...
 Ιστορικό πλαίσιο
Στην αρχή της δεκαετίας του 1990 σημειώθηκε ένα μεγάλο μεταναστευτικό ρεύμα, κυρίως από χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και των Βαλκανίων .
 Η Ελλάδα δέχτηκε ένα μεγάλο μέρος από αυτό το κύμα μεταναστών. Πολλοί επιτήδειοι εκμεταλλεύτηκαν την παράνομη παιδική εργασία.
 Τα «παιδιά των φαναριών» ήταν από τις πιο ακραίες πλευρές αυτής της εκμετάλλευσης. Θεματικά κέντρα
 Τα παιδιά των φαναριών και η κοινωνική αναλγησία
  Εκμετάλλευση της παιδικής εργασίας 
 Κίνδυνοι που απειλούν τα εργαζόμενα παιδιά που ασκούν ευκαιριακά επαγγέλματα.
  Η συνειδητοποίηση των δικαιωμάτων του παιδιού , η ευαισθητοποίηση και η απαλλαγή από στερεότυπες αντιλήψεις που αφορούν κοινωνικές ομάδες (π.χ. τσιγγανόπαιδες , αλλοδαποί)
  Η ανιδιοτελής αγάπη προϋπόθεση για την προσέγγιση και αλληλοκατανόηση των ανθρώπων και μέσο ανακούφισης του πόνου

 Ενότητες –πλαγιότιτλοι 
1. « Μόλις… βροχής » : Ο Κωνσταντής , ένα παιδί των φαναριών.
 2. «Η κ. Δέσποινα… Ηλεκτρικού» : Η κ. Δέσποινα προσκαλεί τον Κωνσταντή. Η γνωριμία. 
3. « Πεινάς… μαγειρίτσα »: Περίθαλψη του παιδιού και περιποίηση το βράδυ της Ανάστασης . Τα πρόσωπα:
 ο Κωνσταντής
o Mέλος φτωχής οικογένειας οικονομικών μεταναστών.
 o Συμβολίζει όλους τους μικρούς βιοπαλαιστές που γίνονται αντικείμενο εκμετάλλευσης.
 o Κάνει δουλειά δυσανάλογη με την ηλικία του ,στερείται την μόρφωση, την φροντίδα, το φαγητό ,την ένδυση ,τη χαρά (δώρο ,παιχνίδι).
 o Αντιμετωπίζει τους άλλους με επιφυλακτικότητα, (και οι άλλοι τον αντιμετώπιζαν με καχυποψία, με περιφρόνηση ,ταπεινωτικά , με ρατσιστική διάθεση) 
 κ. Δέσποινα
  Ζει μια άνετη αλλά μοναχική ζωή σε μεγαλούπολη
  Ζει το δράμα του παιδιού μέσα από το δικό της δράμα και προσφέρει έμπρακτα στοργή και αλληλεγγύη στον μικρό 
 Δεν είναι κοινωνικά ανάλγητη και δεν μένει απαθής στον πάσχοντα συνάνθρωπο Αφηγηματικές τεχνικές 
Η αφήγηση είναι τριτοπρόσωπη και προωθείται με
 : o Αφήγηση των περιστατικών 
o Διάλογο ρεαλιστικό που αποκαλύπτει τα συναισθήματα των ηρώων o Ισχνά (= λίγα) και διάσπαρτα περιγραφικά στοιχεία 
 Εκφραστικά μέσα ( σχήματα λόγου )
  Προσωποποίηση : « το φεγγάρι ασημένιο κυνηγιόταν με τα σύννεφα… , τα αυτοκίνητα χιμούσαν...» 
 Μεταφορά : « το φεγγάρι ασημένιο…»
 Κοινωνικοί προβληματισμοί 
 Τα κοινωνικά προβλήματα που δημιουργεί το μεταναστευτικό ρεύμα ( και άλλα όπως η βοήθεια προς τους ανέργους , τους άστεγους, τους περιθωριοποιημένους ) δεν αντιμετωπίζονται με τη φιλανθρωπία κάποιων ανθρώπων αλλά με την κρατική μέριμνα.
 Στόχος συγγραφέως 
 Η συγγραφέας μέσα από το διήγημα θέλει να καταδικάσει την παιδική εργασία και την εκμετάλλευση των ανήλικων παιδιών. 
Το ευρύτερο παγκόσμιο μήνυμα :
 οι δυνάμεις της συντήρησης ,της φτώχιας , ακόμα και του πεπρωμένου δεν είναι τίποτα μπροστά στην δύναμη της αγάπης.
 Επιμέλεια: Καλαντζή Αναστασία - Κολοβελώνη Γεωργία 
Πηγή: ( βιβλίο εκπαιδευτικού ) Θ . Πυλαρινός,, Σ. Χατζηδημητρίου, Λ. Βαρελάς,. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α΄ Γυμνασίου

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ http://fliphtml5.com/xpqa/buhd/basic



ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΗΓΗ https://www.slideshare.net/mrsevi/ss-66574066

Τί απέγινε άραγε ο Κωνσταντής; (2)

http://protakiagymnasiou.blogspot.com/2014/05/2.html

 Ακόμη μια εργασία:

Χριστός Ανέστη…, έψαλε ο παπάς και η κυρία Δέσποινα για πρώτη φορά δεν κάθισε ως το τέλος της λειτουργίας. Βιαζότα να γυρίσει στο σπίτι της, νατσουγκρίσει τα κόκκινα αυγά με τον Κωσταντή, να φάνε μαζί τη μαγειρίτσα…

    Προχωρώντας με γρήγορο βήμα και γεμάτη χαρά λοιπόν, η κυρία Δέσποινα είχε στον νου της μόνο τον Κωσταντή, ανυπομονούσε.Δεν το ήξερε το παιδάκι, μόλις πριν λίγες ώρες το γνώρισε αλλα το ένιωθε σαν δικότης παιδί, ένιωθε σαν να είχε δίπλα της τον Αντωνάκη…

    Έφτασε λοιπόν στην είσοδο της πολυκατοικίας, έβαλε το κλειδί στην κλειδαρότρυπα, άνοιξε την πόρτα γρήγορα γρήγορα, διένυσε τον διάδρομο μέσα σε δύο λεπτά και έφτασε επιτέλους στο διαμερισμα της. Πήρε μια βαθιά ανάσα, άνοιξε την πόρτα και κατευθύνθηκε προς το σαλόνι.

Ο Κωσταντής κοιμόταν ήσυχος, δεν είχε καταλάβει πως η κυρία Δέσποινα είχε φύγει ενώ κοιμόταν ούτε πως ξαναγύρισε,μόλις τον είδε να κοιμάται ένα χαμόγελο μέχρι τάυτία σχηματίστηκε στο πρόσωπο της και μέτα από λίγο κίνησε προς την κουζίνα. Ετοίμασε το τραπέεζι, έβαλε σε δύο πιάτα λίγη μαγειρίτσα, έβαλε σε ένα βαθύ πιάτο μερικά βαμμε΄να κόκκινα αυγά, λίγο ψωμάκι, τα τοποθέτε στο τραπέζι και πήγε ευθύς στο σαλόνι να σηκώσει τον Κωσταντή.

- Κωσταντή! Κωσταντή! Είπε ανεβάζοντας τον τόνο της φωνής της και σκουντώτας τον ελαφρά.

Ο Κωσταντής δεν έλεγε να ξυπνήσει, πρώτη φορά ένιωσε τέτοια ζεστασιά, τέτοια θαλπωρή.

- Κωσταντή! Είπε για Τρίτη φορά η κυρία Δέσποινα αυτή τη φορά ακόμα πιο δυνατά.

- Εεε… Τι γίνεται; Ρώτησε ο Κωσταντής τρίβοντας τα μάτια του χωρίς να έχει αίσθηση του τόπου και του χρόνου.

- Κωσταντή έλα, σήκω να φάμε, να τσουγκρίσουμε και τα αυγά..!

- Να φάμε; Τι ώρα είναι; Ρωτάει απορρημένος.

- Αμμμ… -η κυρία Δέσποινα ρίχνει μια ματία στο ρολόι φορούσε στο χέρι της- … Είναι 01:30

π.μ… του απαντάει τελικά.

- Είναι πολύ αργά και νοιστάζω. Λεεί ο Κωσταντής απρόθημος να σηκώθει απ΄ τον καναπέ

- Έλα πρέπει να φάμε! Επιμένει η κυρία Δέσποινα.

- Γιατί είναι τόσο σημαντικό;

-  Είναι έθιμο, κάθε χρόνο έτρωγα φαγητό και τσούγκριζα τα κόκκινα αυγά με τον Αντωνάκη.

-Τι έθιμο; Εγώ δεν ξέρω τίποτα από έθιμα εδώ στην Ελλάδα.

     Η κυρία Δέσποινα καταφέρνει να πείσει τον Κωσταντή να πάνε να φάνε τελικά. Τρώνε, τσουγκρίζουν και τ’ αυγά, περνάνε καλά και ο Κωσταντής μαθαίνει τα πάντα για το Πάσχα από αυτήν. Στο τέλος του δείπνου η κυρία Δέσποινα με τη βοήθεια του Κωσταντή μαζεύει το τραπέζι και τον οδηγεί στο δωμάτιο του εγγονού της, το οποίο πλέον δεν χρησιμοποιέι, του έδωσε ένα ζευγάρι πιτζάμες και και έπεσαν και οι δύο για ύπνο, η κυρία Δέσποινα στο υπνοδωμάτιο της και ο Κωσταντής στου Αντωνάκη.

         Το πρωί ο Κωσταντής σηκώνεται από το κρεβάτι και τρέχει προς την κουζίνα. Δεν βρίσκει την κυρία Δέσποινα στο σπίτι, είναι μόνος. Στο ψυγείο βλέπει ένα κολλημένο σημείωμα με το οποίο παρά τις προσπάθειες του δεν καταφέρνει να το διαβάσει. Το πρωινό που έχει ετοιμάσει η κυρία Δέσποινα και πηγαίνει στο σαλόνι να την περιμένει. Πέντε λεπτά αργότερα μπαίνει στο σπίτι φορτωμένη με ψώνια.

- Κωσταντή! Φωνάζει

Ο Κωσταντής τρέχει αμέσως προς το μέρος της.

- Καλημέρα κυρία Δέσποινα, που ήσασταν;

- Στην εκκλησία Κωσταντή μου δεν διάβασες το σημείωμα που σου άφησα; Πάνω στο ψυγείο το κόλλησα.

- Εγώ… δεν…. Λέει κατεβάζοντας το κεφάλι.

- Τι έγινε; Μην ανησυχείς μπορείς να μου τα πεις όλα. του χαμογελάει καθησυχαστικά.

- Εγώ… δεν ξέρω να διαβάζω…

- Αυτό ήταν βρε Κωσταντή; Μην ανησυχείς καλέ μου,. Είμαι εγώ εδώ. Εγώ θα σου μάθω και να γράφεις και να διαβάζεις. Εγώ ξέρεις, πριν πάρω σύνταξη ήμουν δασκάλα.

- Αλήθεια; Και μπορείτε να μου μάθετε γράμματα;

- Μα φυσικά! τον επιβεβαιώνει.

Δεν είναι τόσο εύκολο, εγώ δεν πήγα καν στην πρώτη τάξη του Δημοτικού! Νομίζω πως θα δυσκολευθείτε πολύ.

- Τίποτα δεν είναι ακατόρθωτο, αρκεί να έχεις καλή θέληση. Του λέει κλείνοντας του το μάτι.

- Και πότε θ’ αρχίσουμε; Την ρωτάει

- Τώρα αμέσως. Α, και αυτό εδώ το σπίτι από ‘δω και πέρα είναι και δικό σου.

- Σοβαρολογείτε;

- Ναι, γιατί όχι; Δεν μπορώ να σε αφήσω στο δρόμο.

Και τότε ο Κωσταντής γεμάτος χαρά την αγκαλιάζει σφιχτά και της δίνει ένα φιλί στο μάγουλο.

Σιγά σιγά μια πολύ δυνατή σχέση αρχίζει να δημιουργείται ανάμεσα τους. Η κυρία

Δέσποινα μεγαλώνει τον Κωσταντή σαν εγγονό της, τον διδάσκει, τον φροντίζει και

Και κατά κάποιον τρόπο ο Κωσταντής την γεμίζει, είναι σαν να έχει δίπλα της τον Αντωνάκη και… Παρόλο που ο Κωσταντής δεν ξαναείδε τους γονείς του από τότε, έζησε ευτυχισμένος και χαρούμενος μαζί της και της στάθηκε στα γεράματα της μέχρι το τέλος

της ζωής της…

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΠΗΓΗ https://stefanu.files.wordpress.com/.../cebacf89cebdcf83cf84ceb1cebdcf84ceaecf82.d...

Διαγώνισμα Α΄ Τριμήνου στα Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α΄Γυμνασίου.(προηγουμενος τροπος εξέτασης)

Ονομ/μο………………………………………………….Τμήμα………………………..Ημ/νία…………………..

Κείμενο

O Κωνσταντής

   Μόλις το φανάρι γινόταν πράσινο και τ’ αυτοκίνητα χιμούσαν, το παιδί έτρεχε στον κάθετο δρόμο. Πλησίαζε το τζάμι του οδηγού με την πραμάτεια στα χέρια του, χαρτομάντιλα, σαπούνια, στιλό, η κυρία Δέσποινα δεν μπορούσε να διακρίνει τι πουλούσε το παιδί, η απόσταση από τη διασταύρωση των φαναριών ως το ισόγειο διαμέρισμά της ήταν αρκετή. Μερικοί οδηγοί άνοιγαν το παράθυρο και του ’διναν το κατιτί τους κι αμέσως έκλειναν το τζάμι βιαστικά για να γλιτώσουν από την ενοχλητική παρουσία του αγοριού παρά για ν’ αποφύγουν τη σιγανή βροχή που έπεφτε από το πρωί.

Το παιδί κοιτούσε λαίμαργα τις σακούλες των σούπερ μάρκετ στα πίσω καθίσματα, τα κουτιά με τα παιχνίδια, τα κόκκινα βελουδένια αβγά, τα σοκολατένια λαγουδάκια κι αυτό το βλέμμα προξενούσε αμηχανία και δυσαρέσκεια στους οδηγούς.

Μεγάλο Σάββατο, κρύο και βροχερό, κι η κυρία Δέσποινα ξεχνούσε τη μοναξιά της κοιτώντας την κίνηση του δρόμου. Το αγόρι ήταν καινούριο στην πιάτσα των φαναριών, ως χθες ζητιάνευαν τσιγγάνες με μωρά στην αγκαλιά. Ξανθούλικο και λιγνό, φορούσε μπλουζάκι καλοκαιρινό, Αλβανάκι θα ήταν σίγουρα, κοντά στα δώδεκα.

Βράδιασε, άναψαν τα φώτα, το κρύο κι η βροχή δυνάμωσαν, αραίωσε κι η κίνηση στους δρόμους. Το αγόρι μάζεψε την πραμάτεια του και πήρε την οδό Αγίου Δημητρίου. Όταν έφτασε στον αριθμό 12 χώθηκε στην είσοδο της πολυκατοικίας για να προφυλαχτεί από τη δυνατή βροχή.

Η κυρία Δέσποινα άνοιξε την πόρτα του ισογείου και είδε το αγόρι να κάθεται στα σκαλιά — μετρούσε την είσπραξη της μέρας, πενηντάρικα και λίγα κατοστάρικα. Η καρδιά της λαχτάρησε. Το παιδί ήταν ίδιος ο Αντωνάκης, ο εγγονός της. Είχε τα ίδια ξανθά μαλλιά, τα ίδια καταγάλανα μάτια, μόνο το πρόσωπό του ήταν αδύνατο και κακοπαθημένο, του Αντωνάκη δεν του έλειπε τίποτα εκεί πέρα στην πλούσια Βαλτιμόρη που ζούσε με τους γονείς του.

— Έλα μέσα να ζεσταθείς…, του είπε η γυναίκα.

Το παιδί την κοίταξε καχύποπτα και ψυχρά, ποιος ξέρει τι είχαν δει τα μάτια του ολημερίς στο δρόμο και πόσα είχε διδαχτεί από τη «φιλανθρωπία» των ανθρώπων. Θες όμως το καλοσυνάτο πρόσωπο της κυρίας Δέσποινας, η μυρωδιά της μαγειρίτσας, αλλά κυρίως η ζεστασιά που έβγαινε από το διαμέρισμα παραμέρισαν τους φόβους και τους δισταγμούς του.

— Πώς σε λένε;, το ρώτησε.

— Κώτσο, δηλαδή Κωνσταντή…

— Κι από πού είσαι, Κωνσταντή;

— Από την Αλβανία, από το Μπεράτι…

— Κι οι γονείς σου;

— Τους μάζεψαν την περασμένη βδομάδα οι κλούβες της Αστυνομίας και τους έστειλαν πίσω στην Αλβανία.

— Κι εσύ πού μένεις τώρα;

— Όπου να ’ναι… Στις οικοδομές, στα παγκάκια του Ηλεκτρικού…

— Πεινάς;

— Έφαγα ένα κουλούρι το πρωί αλλά τώρα πεινάω…

— Πήγαινε στο μπάνιο να πλυθείς, θα σου φέρω ρούχα ν' αλλάξεις κι ύστερα θα σου βάλω να φας…

Άνοιξε η κυρία Δέσποινα την ντουλάπα και βρήκε εσώρουχα, μια αθλητική φόρμα, παπούτσια. O Αντωνάκης σε κάθε ταξίδι άφηνε στο σπίτι της γιαγιάς όσα ρούχα δε χωρούσαν στις βαλίτσες του. Ύστερα, η γυναίκα έφερε στο τραπέζι ψωμί, χαλβά, ελιές, ταραμοσαλάτα, φρούτα.

O Κωνσταντής, αφού πλύθηκε, ντύθηκε, κάθισε στο τραπέζι και δεν άφησε ούτε ψίχουλο. Χορτασμένος και ζεσταμένος βολεύτηκε στον καναπέ, μπροστά στην ανοιχτή τηλεόραση. Νανουρισμένος από τη μουσική έγειρε στα μαξιλάρια και τον πήρε ο ύπνος. Σε λίγο χτύπησε η καμπάνα της εκκλησίας. Η κυρία Δέσποινα πήρε τη λαμπάδα της κι έκλεισε πίσω της την πόρτα σιγανά για να μην ξυπνήσει τον Κωνσταντή. Η βροχή είχε σταματήσει, το φεγγάρι, ασημένιο, κυνηγιόταν με τα σύννεφα στον ουρανό.

— Χριστός Ανέστη…, έψαλε ο παπάς κι η κυρία Δέσποινα για πρώτη φορά δεν κάθισε ως το τέλος της λειτουργίας. Βιαζόταν να γυρίσει σπίτι της, να τσουγκρίσει τα κόκκινα αυγά με τον Κωνσταντή, να φάνε μαζί τη μαγειρίτσα…

*πραμάτεια: (ευτελές, ασήμαντο) εμπόρευμα                  Λ. Ψαραύτη, Η εκδίκηση των μανιταριών, Άγκυρα

            ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1.α)Να εντοπίσετε τα Νοηματικά –Θεματικά κέντρα του κειμένου          Μονάδες2,5

   β)Να χωρίσετε το κείμενο που σας δόθηκε σε ενότητες και να γράψετε έναν    πλαγιότιτλο για καθεμιά από αυτές                                                               Μονάδες 2,5. 

                                                                                            

2.Να χαρακτηρίσετε τα σχήματα λόγου που ακολουθούν:

Α. το φανάρι γινόταν πράσινο

Β. τ’ αυτοκίνητα χιμούσαν

Γ. το φεγγάρι κυνηγιόταν με τα σύννεφα στον ουρανό.                                 Μονάδες 3

3. Τι είδους σκέψεις και συναισθήματα οδήγησαν τη γυναίκα να ανοίξει το σπίτι της και την καρδιά της στο μικρό Κωνσταντή; Αιτιολογήστε την απάντησή σας με αναφορές σε συγκεκριμένα σημεία του κειμένου.                                          Μονάδες 6

4.Περιγράψτε τις συνθήκες και τα συναισθήματα που βίωνε ο Κωνσταντής ,  καθώς εργαζόταν στο δρόμο για να ζήσει .Βρείτε χωρία του κειμένου που επιβεβαιώνουν τις διαπιστώσεις σας.                                                                                             Μονάδες 6

                                                                                                                                                                   

Καλή επιτυχία!

Η ΖΩΗ ΣΤΗ ΣΥΜΗ,ΕΥΓΕΝΙΑ ΦΑΚΙΝΟΥ,ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Ευγενία Φακίνου

Συναντήσεις Με Συγγραφείς στο cafe  του  ΙΑΝΟΥ |  Ευγενία Φακίνου Η  ζω ή στη Σύμη

Το κείμενο αυτό είναι απόσπασμα από το πρώτο μυθιστόρημα της  Ευγενίας Φακίνου Αστραδενή, το οποίο κυκλοφόρησε το 1982.  Ηρωίδα του μυθιστορήματος είναι η μικρή Αστραδενή από τη  Σύμη των Δωδεκανήσων, μαθήτρια στην Ε΄ Δημοτικού, που έρχεται  με τους γονείς της στην Αθήνα για να βρει καλύτερη δουλειά  ο πατέρας της. Όπως είναι φυσικό, έκπληκτη η Αστραδενή βιώνει  πολλές καινούριες εμπειρίες στην Αθήνα. Η ζωή στην πρωτεύουσα  διαφέρει πολύ από τη ζωή όπως την ήξερε στο μικρό νησί της. Στην  πατρίδα της άλλες ήταν οι ασχολίες των ανθρώπων, οι ρυθμοί της  ζωής ήταν πιο χαλαροί και οι ανθρώπινες σχέσεις πιο στενές. Μια  εικόνα από την παραδοσιακή αυτή ζωή περιγράφεται στο παρακάτω  απόσπασμα.

Στη Σύμη, τ’ απογεύματα πότε ερχότανε η Αλεμίνα στο δικό  μας, πότε πηγαίναμε εμείς στης Ελένης, πότε όλες πηγαίναμε στο Ζωπιάκι.  Oι μανάδες κάνανε τις δουλειές τους τις απογευματινές. Άλλη έπλεκε, άλλες κόβανε κουρέλια για κουρελούδες, άλλη έπλεκε νταντέλα. Εκτός  κι αν είχανε δουλειά συντροφική. Της εποχής. Κι έπρεπε να δουλέψουν  όλες μαζί. Να, να καθαρίσουν τ' αμύγδαλα, να ξεσποριάσουν τη φακή ή τα φασόλια, να ετοιμάσουν κουλουράκια ή ν' ανοίξουν χυλοπίτες. Πάρις Πρέκας, Σύμη Εμείς, τα παιδιά, παίζαμε  στην αυλή, αν ήταν  καλοσύνη. Αλλιώς, καθόμαστε  πάνω στον αποκρέβατο, στην κουζίνα που 'χει ζέστη, δίπλα τους. Και τα δυο μ' αρέ σανε. Στις αυλές παίζαμε το κουτσό ή τ' αγάλματα ή τις κυρίες. Στην κουζίνα  παίζαμε μαμά και παιδιά ή σχολείο. Είχε κι αυτό το γούστο του, γιατί, ενώ έπαιζες, άκουγες και  τις μανάδες να κουβεντιάζουνε καθώς δουλεύανε. Σ’ εμάς, στη Σύμη, οι κουζίνες  δεν είναι έτσι κουτσουλές, όπως είναι εδώ. Είναι ένα μεγάλο  δωμάτιο, πολύ μεγάλο, που κάνουμε όλες μας τις δουλειές. Κοιμόμαστε κιόλας, το χειμώνα που ’χει κρύο. Στη μια του άκρη έχει τον αποκρέβατο —ένα πατάρι, πες— μεγάλο και ψηλό ένα μέτρο. Ανεβαίνεις με τρία σκαλάκια. Έχει κι ένα κάγκελο στην άκρη. Αυτό βολεύει πολύ για να μην πέφτουν τα παιδιά που κοιμούνται όλα εκεί. Το στρώνουμε με ωραίες κουρελούδες και παίζουμε  —ξυπόλητες για να μη λερώνουμε— μαμάδες και παιδιά. Από  κάτω ο αποκρέβατος είναι αποθήκη. Φυλάμε διάφορα πράγμα τα. Εκεί λέμε στα μικρά ότι θα τα κλειδώσουμε αν δεν είναι φρό νιμα. Κι αυτά φοβούνται τον αράπη ή τη γριά και κάθονται φρόνιμα. O πατέρας και η μάνα μου κοιμούνται ψηλά ψηλά, σ’ ένα κρεβάτι που ανεβαίνεις με δεκαπέντε σκαλιά. Στην άλλη άκρη του δωμάτιου είναι η τσιμιά, το τζάκι δηλαδή, και δίπλα η βρύση  της στέρνας. Το τζάκι δεν το ανάβουμε συχνά. Άλλωστε τι κρύο  κάνει στη Σύμη… ψιλοπράγματα. Έτσι και ρουφήξεις ένα φασκόμηλο… ζεστάθηκες στο πι και φι!… Μόνο τα Χριστούγεννα το ανάβουμε, έτσι για το καλό. Για να καπνίσει, να διώξει το κακό  απ’ το σπίτι, να τρομάξει τους καλικαντζάρους. Τον άλλο καιρό έχουμε ακουμπισμένο εκεί το πετρογκάζ και μαγειρεύουμε. Δίπλα είναι το παράθυρο. Σ’ εμάς, στη Σύμη, τα παράθυρα είναι  αλλιώτικα. Το είδα αυτό μόλις μπήκα και μου ’κανε εντύπωση. Εδώ τα παράθυρα είναι, πώς να το πω, αδύνατα. Σ’ εμάς έχουνε  ένα πολύ φαρδύ πρεβάζι απ’ τη μέσα μεριά. Εκεί ακουμπάμε  διάφορα πράγματα. Μάλιστα, το ένα παράθυρο της κουζίνας  έχει το πρεβάζι του φτιαγμένο νεροχύτη. Γέρνει, δηλαδή, λίγο  προς τα έξω κι έχει μια τρύπα φαρδιά που διώχνει τα σαπουνόνερα έξω. Κάτω απ’ το παράθυρο φυτεύουμε μελιτζανιές, δυόσμο, βασιλικά, κατιφέδες. Το σαπουνόνερο είναι σπουδαίο για τα λουλούδια και  τα λαχανικά. Λίπασμα, που λέει κι ο πατέρας. Και τα κάνει θρε φτάρια, να, μέχρι εκεί πάνω. Κι ούτε που πάει χαμένο, όπως εδώ. Εδώ, καλέ, πού το πετάνε τόσο νερό;… Δεν το λυπού νται;… Αλλά τι λέω, η χαζή, τι να λυπηθούνε!… Εδώ ανοίγουν τη βρύση, και φρρρρτ! τρέχει το νερό… Δεν έχουν στέρνα,  να φοβούνται μην πατώσει και μείνουν χωρίς νερό. Πάντως  το στερνίσιο το νερό είναι το καλύτερο. Είναι θεοβρεχάμενο, που λένε οι παλαιοί. Είναι ωραίο, γλυκό νερό. Κάνει ωραία σαπουνάδα. Και στο λούσιμο είναι σπουδαίο. Τούτο της  Αθήνας… κάπως μυρίζει… αλλιώτικο στο στόμα… σα φάρμακο… Βέβαια, το νερό της στέρνας πρέπει να το προσέχεις. Θέλει καλό κουμάντο για να περάσεις το καλοκαίρι σου και να σου μείνει και  λίγο να πλύνεις τις κουβέρτες και τις κουρελούδες… Ε. Φακίνου, Αστραδενή, Κέδρος

---

*ξεσποριάσουν (ξεσποριάζω, για όσπρια): βγάζω το σπόρο από το κέλυφος
 *αν ήταν καλοσύνη: αν είχε καλό καιρό *κουτσουλές: πολύ μικρές
*στέρνα: τεχνητή δεξαμενή για τη συγκέντρωση νερού *κατιφές: είδος
 καλλωπιστικού φυτού με μικρά βαθυκόκκινα λουλουδια *θρεφτάρια: καλο
θρεμμένα

Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής  

Ερωτή σεις

1 Σε ποια σημεία του κειμένου η Αστραδενή συγκρίνει τη ζωή στην  Αθήνα με τη ζωή στο νησί της και ποιες διαφορές βρίσκει; 2 Ποιες από τις συνήθειες των κατοίκων της Σύμης και τις αντιλήψεις τους, που περιγράφονται στο κείμενο, διασώζονται ακόμη στον τόπο σας; 3 Τι είδους παιχνίδια έπαιζαν τα παιδιά στη Σύμη; 4 Τι έχετε να παρατηρήσετε για τις σχέσεις των ανθρώπων στη  μικρή νησιωτική κοινωνία; 5 Παρακολουθήστε την πορεία που ακολουθεί η νοσταλγική  αναπόληση της Αστραδενής. Διαθεματικές εργασίες 1 Συγκεντρώστε στοιχεία για παιχνίδια που έπαιζαν τα παιδιά σε παλαιότερες εποχές. Συγκροτήστε ομάδες και πάρτε συνεντεύξεις από ενήλικες σχετικά με τα παιχνίδια που έπαιζαν οι ίδιοι όταν ήταν παιδιά.    2 Προσπαθήστε να ζωγραφίσετε το χώρο της νησιωτικής κουζίνας,  έτσι όπως περιγράφεται στο κείμενο.

Γεώργιος Άβλιχος, Κοπέλα στο παράθυρο

Φακίνου, Ευγενία http://www.biblionet.gr/author/9709/%CE%95%CF%85%CE%B3%CE%B5%CE% BD%CE%AF%CE%B1_%CE%A6%CE%B1%CE%BA%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CF%85

Η Ευγενία Φακίνου γεννήθηκε το 1945 στην Αλεξάνδρεια. Μεγάλωσε στην Αθήνα και σπούδασε γραφικές τέχνες και ξεναγός. Εργάστηκε για μερικά χρόνια σε περιοδικά  ως γραφίστρια. Το 1976 δημιούργησε το κουκλοθέατρο "Ντενεκεδούπολη".'Εχει  γράψει και έχει εικονογραφήσει πολλά παιδικά βιβλία. Το 1982 κυκλοφόρησε  το πρώτο της μυθιστόρημα "Αστραδενή". Τα μυθιστορήματα της έχουν μεταφραστεί και κυκλοφορούν στα γερμανικά, αγγλικά, ρωσικά, ουγγρικά, δανέζικα, γαλλικά, ολλανδικά, ιταλικά και σερβικά. Το 2005 τιμήθηκε με το Βραβείο Αναγνωστών (Εθνικό Κέντρο  Βιβλίου - Σκάι 100,3) για το μυθιστόρημα της "Η μέθοδος της Ορλεάνης" και  το 2008 με το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος για τη συλλογή διηγημάτων "Φιλοδοξίες  κήπου".

Τίτλοι στη βάση Βιβλιονέτ (2018) Νυχτερινή ακρόαση, Εκδόσεις Καστανιώτη (2018) Νυχτερινή ακρόαση, Εκδόσεις Καστανιώτη (2016) Στο αυτί της αλεπούς, Εκδόσεις Καστανιώτη (2016) Στο αυτί της αλεπούς, Εκδόσεις Καστανιώτη (2014) Φρούτα, λαχανικά, λουλούδια, αγριολούλουδα και βότανα, Κέδρος (2013) Πλανόδιοι θεριστές, Εκδόσεις Καστανιώτη (2013) Πλανόδιοι θεριστές, Εκδόσεις Καστανιώτη (2011) Γάτα με πέταλα, Ελευθεροτυπία (2011) Το τρένο των νεφών, Εκδόσεις Καστανιώτη (2011) Το τρένο των νεφών, Εκδόσεις Καστανιώτη (2011) Τυφλόμυγα, Έθνος (2010) Έρως, θέρος, πόλεμος, Εκδόσεις Καστανιώτη (2010) Οδυσσέας και Μπλουζ, Εκδόσεις Καστανιώτη (2010) Οδυσσέας και Μπλουζ, Εκδόσεις Καστανιώτη (2008) Για να δει τη θάλασσα, Εκδόσεις Καστανιώτη (2008) Ζάχαρη στην άκρη, Εκδόσεις Καστανιώτη (2007) Φιλοδοξίες κήπου, Εκδόσεις Καστανιώτη (2006) Ντενεκεδούπολη, Εκδόσεις Καστανιώτη (2006) Τυφλόμυγα, Εκδόσεις Καστανιώτη (2005) Η μέθοδος της Ορλεάνης, Εκδόσεις Καστανιώτη (2003) Έρως, θέρος, πόλεμος, Εκδόσεις Καστανιώτη (2001) Ποιος σκότωσε τον Μόμπυ Ντικ;, Εκδόσεις Καστανιώτη (1999) Αστραδενή, Κέδρος (1999) Ντενεκεδούπολη, Κέδρος [κείμενα, εικονογράφηση] (1999) Τα Ελληνάκια, Κέδρος [κείμενα, εικονογράφηση] (1998) Η μεγάλη πράσινη, Εκδόσεις Καστανιώτη (1998) Μια μικρή καλοκαιρινή ιστορία, Κέδρος [κείμενα, εικονογράφηση] (1998) Το έβδομο ρούχο, Εκδόσεις Καστανιώτη (1998) Φρούτα, Κέδρος (1997) Εκατό δρόμοι και μία νύχτα, Εκδόσεις Καστανιώτη (1997) Η άνοιξη, Κέδρος (1997) Ξύπνα Ντενεκεδούπολη, Εκδόσεις Καστανιώτη [κείμενα, εικονογράφηση] (1997) Ο κύριος Ουλτραμέρ, Εκδόσεις Καστανιώτη [κείμενα, εικονογράφηση] (1997) Ο χειμώνας, Κέδρος (1997) Το καλοκαίρι, Κέδρος (1997) Το μεγάλο ταξίδι του Μελένιου, Εκδόσεις Καστανιώτη [κείμενα, εικονογράφηση] (1995) Ελληνικό πανόραμα, Κέδρος (1995) Στο Κουρδιστάν, Κέδρος [κείμενα, εικονογράφηση] (1994) Αγριολούλουδα και βότανα, Κέδρος (1994) Η Μερόπη ήταν το πρόσχημα, Εκδόσεις Καστανιώτη (1994) Λουλούδια, Κέδρος (1993) Το φθινόπωρο, Κέδρος (1992) Astradeni, Κέδρος (1991) Γάτα με πέταλα, Κέδρος (1989) Το αστέρι των Χριστουγέννων, Κέδρος [κείμενα, εικονογράφηση] (1986) Λαχανικά, Κέδρος Συμμετοχή σε συλλογικά έργα (2011) Η Θεσσαλονίκη των συγγραφέων, Ιανός (2007) Συγγραφικές εμμονές, Εκδόσεις Καστανιώτη (2005) Δωδεκάνησα, Kasseris Publications (2004) Το χρονικό του Κέδρου, Κέδρος (2002) Μοναχικά ανδρόγυνα, Μίνωας (2001) Βόλος: Μια πόλη στη λογοτεχνία, Μεταίχμιο (1997) Έρωτας σε πρώτο πρόσωπο, Κέδρος

Κριτικογραφία

Εργοστάσιο ονείρων [Ευγενία Φακίνου, Το τρένο των νεφών], "Ελευθεροτυπία"/ "Βιβλιοθήκη", τχ. 677, 15.10.2011 Εμπνευσμένο στοπ καρέ [Ευγενία Φακίνου, Οδυσσέας και Μπλουζ], "FAQ", τχ. 121, 18.11.2010 Δωμάτια χωρίς θέα [Ευγενία Φακίνου, Οδυσσέας και Μπλουζ], "Ελευθεροτυπία"/ "Βιβλιοθήκη", τχ. 624, 9.10.2010 ΕΙΚΟΝΕΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΤΗΣ

ΕΙΚΟΝΕΣ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΣΥΜΗΣ 

ΠΗΓΗ https://www.slideshare.net/athntanta/ss-45038322

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ http://fliphtml5.com/xpqa/kvqy/basic
ΠΗΓΗ https://www.slideshare.net/alexgger/ss-15548790

ΔΕΣ ΚΑΙ https://www.slideshare.net/athntanta/ss-45038322


https://www.ksefteri.edu.gr/unit/i-zoi-sti-symi-analysi-nelag/

https://www.scribd.com/document/331869239/%CE%97-%CE%B6%CF%89%CE%AE-%CF%83%CF%84%CE%B7-%CE%A3%CF%8D%CE%BC%CE%B7

https://www.proprofs.com/quiz-school/story.php?title=nzawnju2wr3p

Ευγενίας Φακίνου "Η ζωή στη Σύμη"

ΠΗΓΗ http://filologikagymnasium.blogspot.com/2012/02/blog-post_07.html

Ευγενία Φακίνου

Η ζωή στη Σύμη

Ενδεικτικές πληροφορίες για τη συγγραφέα.

-      Η Ευγενία Φακίνου γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια το 1945 και μεγάλωσε στην Αθήνα, όπου σπούδασε γραφικές τέχνες και αρχαιολογική ξενάγηση. Αφού εργάστηκε μερικά χρόνια σε περιοδικά ως γραφίστας, το 1975 δημιούργησε το «αντικειμενοθέατρο» Ντενεκεδούπολη, που ήταν ένα πρωτότυπο κουκλοθέατρο από πεταμένα αντικείμενα, κυρίως ντενεκεδάκια. Το είδος αυτό παιδικού θεάτρου αγαπήθηκε πολύ από τα παιδιά. Η Φακίνου έγραψε και εικονογράφησε 17 παιδικά βιβλία, ενώ από το 1982 άρχισε να γράφει και μυθιστορήματα. Γενικά τα βιβλία της κάνουν πολλές επανεκδόσεις και έχουν κυκλοφορήσει σε εκατοντάδες χιλιάδες αντίτυπα, ενώ τα μυθιστορήματα της έχουν μεταφραστεί σε πολλές ξένες γλώσσες (αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, ρωσικά, ουγγρικά, ολλανδικά, δανέζικα, σερβικά και ιταλικά).

-      Έργα. Παιδικά βιβλία. Το αστέρι των Χριστουγέννων — Τα Ελληνάκια — Ο κύριος Ουλτραμέρ — Ξύπνα Ντενεκεδούπολη — Στο Κουρδιστάν — Το μεγάλο ταξίδι του Μελένιου — Μια μικρή καλοκαιρινή ιστορία κ.ά.

-      Μυθιστορήματα. Αστραδενή (1982) - Το έβδομο ρούχο (1983) - Η μεγάλη πράσι­νη (1987) - Γάτα με πέταλα (1990) - Ζάχαρη στην άκρη (1991) - Η Μερόπη ήταν το πρόσχημα (1994) - Εκατό δρόμοι και μία νύχτα (1997) - Τυφλόμυγα (2000).

Θεματικά κέντρα

Ø      Ανάγκες που γεννιούνται σε αιγαιοπελαγίτικα νησιά (λειψυδρία κ.ά.).

Ø      Νησιώτικη αρχιτεκτονική προσαρμοσμένη στις οικογενειακές ανάγκες.

Ø      Ομαδική ζωή και ανθρώπινες σχέσεις που βασίζονται στη συνεργασία και την αλληλεγγύη.

Ø      Παιδικά παιχνίδια και ελεύθερος χρόνος σε μια παραδοσιακή κοινωνία.

Ερμηνευτικές  επισημάνσεις

α. κόβανε κουρέλια για κουρελούδες. Οι κουρελούδες ήταν υφαντά καλύμματα του δαπέδου των δωματίων (όπως τα χαλιά και τα κιλίμια). Οι γυναίκες αξιοποιώντας παλιά ρούχα και κομμάτια από υφάσματα, ανεξάρτητα από χρώμα ή ποιότητα, τα έκοβαν σε λουρίδες φάρδους 1-2 εκατοστών και αυτές τις χρησιμοποιούσαν ως υφάδι για την ύφανση της κουρελούς.

β. Δεν έχουν στέρνα, να φοβούνται μην πατώσει και μείνουν χωρίς νερό. Οι Αθηναίοι ξοδεύουν το νερό σπάταλα, γιατί το έχουν άφθονο, ενώ στο νησί συγκεντρώνουν το νερό της βροχής στη στέρνα και το ξοδεύουν με φειδώ, επειδή φοβούνται μήπως αυτό τελειώσει και φανεί έτσι στεγνός ο πυθμένας της (ο «πάτος» της) με την εξάντληση του νερού. Με τη φράση τονίζεται η σπατάλη του νερού στην Αθήνα από τους κατοίκους της σε συσχετισμό με τη λειψυδρία της Σύμης.

γ. κάπως μυρίζει... αλλιώτικο στο στόμα... σα φάρμακο. Το χωρίο αναφέρεται στην οσμή του χλωρίου (το νερό των μεγάλων δεξαμενών των πόλεων χλωριώνεται πριν διοχετευτεί στο δίκτυο).

ΣΥΜΗ

Ενδεικτική ερμηνευτική προσέγγιση

Γενικά σχόλια για το συγκεκριμένο μυθιστόρημα της Φακίνου. Στο μυθιστόρημα της Ευγενίας Φακίνου Αστραδενή οι αφηγήσεις της ηρωίδας κινούνται σε δύο επίπεδα. Το πρώτο αφορά τις εμπειρίες που ζει η μικρή Αστραδενή με τον ερχομό της στην πρωτεύουσα, όπου η ζωή διαφέρει ριζικά σε σύγκριση με τα βιώματα που έχει από τη μικρή κοινωνία της Σύμης. Στην Αθήνα γνωρίζει για πρώτη φορά τους φωταγωγούς στις πολυκατοικίες, τα σούπερ μάρκετ, το ασανσέρ, το πόσο περιορισμένα παίζουν τα παιδιά κ.ά. Παράλληλα όμως εμφανίζεται, ως συνέχεια του πρώτου, ένα δεύτερο επίπεδο που αφορά την παρουσίαση της ζωής στη Σύμη. Η Αστραδενή καθετί που γνωρίζει στην Αθήνα και της φαίνεται διαφορετικό, το βρίσκει αρνητικό συγκρίνοντας το με κάτι αντίστοιχο, συνήθως θετικό, από τη ζωή και τις συνήθειες της στη Σύμη. Θεωρεί δηλαδή ότι η ποιότητα ζωής στη Σύμη ήταν καλύτερη. Έτσι, με τη βοήθεια αυτής της τεχνικής το μυθιστόρημα είναι γεμάτο από νοσταλγικές εικόνες της παραδοσιακής ζωής στη Σύμη.

Γενικά σχόλια για το συγκεκριμένο απόσπασμα. Μια τέτοια περίπτωση έχουμε και στο απόσπασμα που ανθολογείται. Η μικρή Αστραδενή, κλεισμένη στην πολυκατοικία, στενοχωριέται επειδή είναι αναγκασμένη να κάθεται σε έναν καναπέ και δεν έχει άλλα συνομήλικα παιδιά να παίξει. Ο νους της επιστρέφει στη ζωή της στο νησί και στα παιχνίδια που έπαιζε με τις φίλες της. Τα παιχνίδια αυτά προσαρμόζονταν και εξαρτιόνταν από τις καιρικές συνθήκες. Εάν ο καιρός ήταν καλός, τα παιδιά έπαιζαν στην αυλή, εάν όχι, συγκεντρώνονταν μέσα στο σπίτι, στο μεγάλο δωμάτιο της κουζίνας.

Αυτή η νοσταλγική αναπόληση της Αστραδενής, που ξεκινά με αφορμή τα παιχνίδια με τις φίλες της, επεκτείνεται και αγκαλιάζει σκηνές από την καθημερινότητα των κατοίκων της Σύμης, όπου κυριαρχεί η ομαδικότητα: γυναίκες που κάνουν από κοινού τις δουλειές και αλληλοβοηθιούνται, παιδιά που παίζουν ομαδικά παιχνίδια. Η νοσταλγική ανάμνηση της Αστραδενής την οδηγεί συνειρμικά και σε μια περιγραφή του εσωτερικού ενός συμιακού σπιτιού, και ιδίως του δωματίου της κουζίνας,[u1]  όπου κυριαρχεί η λειτουργική αξιοποίηση του χώρου και διεξάγονται οι περισσότερες δραστηριότητες μικρών και μεγάλων: ύπνος, εργασία, παιχνίδι κ.ά. Τελευταίο σημείο της αναπόλησης της Αστραδενής είναι οι στέρνες που αναγκάζονται να διατηρούν οι νησιώτες, προκειμένου να συγκεντρώνουν νερό, για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα της λειψυδρίας, πρόβλημα άγνωστο στους κατοίκους της πρωτεύουσας.

Συνήθειες και αντιλήψεις των κατοίκων της Σύμης

► Στην αφήγηση, πέρα από τις εργασίες και τις ασχολίες των γυναικών και των παιδιών της Σύμης, γίνεται λόγος και για κάποιες συνήθειες και αντιλήψεις των κατοίκων του μικρού αυτού νησιού. Έτσι στη Σύμη:

Ø      Οι μεγάλοι χρησιμοποιούν κάποια φόβητρα, για να καθίσουν φρόνιμα τα παιδιά (τα απειλούν ότι θα έρθει ο αράπης ή η γριά).

Ø      Δεν υπάρχουν εστίες θέρμανσης το χειμώνα λόγω του ήπιου κλίματος και χρησιμοποιούνται κάποια αφεψήματα, όπως το φασκόμηλο, για την περιστασιακή αντιμετώπιση του λίγου κρύου (το τζάκι δε χρησιμοποιείται με τον τρόπο που χρησιμοποιείται σε άλλες περιοχές).

Ø      Υπάρχει η δοξασία ότι το άναμμα του τζακιού έχει τη μαγική και υπερφυσική ιδιότητα να διώχνει το κακό από την οικογένεια.

Ø      Υπάρχει η δοξασία για τους καλικάντζαρους, που εμφανίζονται στη γη τις μέρες των Χριστουγέννων.

Ø      Καλλιεργούνται στα σπίτια καλλωπιστικά φυτά (βασιλικά, κατιφέδες).

Σε κάθε σπίτι συγκεντρώνουν το χειμώνα βρόχινο νερό σε ειδική στέρνα και το χρησιμοποιούν όλο το χρόνο με πολλή φειδώ λόγω λειψυδρίας

---

 [u1]Η Αστραδενή διαπιστώνει ότι οι κουζίνες στην Αθήνα είναι πολύ μικρές, στενόχωρες (κουτσουλές). Όμως στη Σύμη η κουζίνα είναι πολύ ευρύχωρη και αποτελεί τον κύριο χώρο του σπιτιού και το κέντρο της οικογενειακής ζωής (ένα μεγάλο δωμάτιο, πολύ μεγάλο, που κάνουμε όλες μας τις δουλειές).
ΠΗΓΗ
http://filologikigonia.weebly.com/uploads/3/9/9/5/39958455/%CE%97_%CE%B6%CF%89%CE%AE_%CF%83%CF%84%CE%B7_%CE%A3%CF%8D%CE%BC%CE%B7_%CE%B1%CE%BD%CE%AC%CE%BB%CF%85%CF%83%CE%B7.pdf

ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Α΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 
 Μισαηλίδη Νίκη, Φιλόλογος 
Η ζωή στη Σύμη, Ευγενία Φακίνου
 Ενδεικτικές πληροφορίες για τη συγγραφέα.
 - Η Ευγενία Φακίνου γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια το 1945 και μεγάλωσε στην Αθήνα, όπου σπούδασε γραφικές τέχνες και αρχαιολογική ξενάγηση. Αφού εργάστηκε μερικά χρόνια σε περιοδικά ως γραφίστας, το 1975 δημιούργησε το «αντικειμενοθέατρο» Ντενεκεδούπολη, που ήταν ένα πρωτότυπο κουκλοθέατρο από πεταμένα αντικείμενα, κυρίως ντενεκεδάκια. Το είδος αυτό παιδικού θεάτρου αγαπήθηκε πολύ από τα παιδιά.
Η Φακίνου έγραψε και εικονογράφησε 17 παιδικά βιβλία, ενώ από το 1982 άρχισε να γράφει και μυθιστορήματα. Γενικά τα βιβλία της κάνουν πολλές επανεκδόσεις και έχουν κυκλοφορήσει σε εκατοντάδες χιλιάδες αντίτυπα, ενώ τα μυθιστορήματα της έχουν μεταφραστεί σε πολλές ξένες γλώσσες (αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, ρωσικά, ουγγρικά, ολλανδικά, δανέζικα, σερβικά και ιταλικά).
 - Έργα. 
Παιδικά βιβλία
. Το αστέρι των Χριστουγέννων — Τα Ελληνάκια — Ο κύριος Ουλτραμέρ — Ξύπνα Ντενεκεδούπολη — Στο Κουρδιστάν — Το μεγάλο ταξίδι του Μελένιου — Μια μικρή καλοκαιρινή ιστορία κ.ά.
- Μυθιστορήματα.
 Αστραδενή (1982) - Το έβδομο ρούχο (1983) - Η μεγάλη πράσινη (1987) -Γάτα με πέταλα (1990) - Ζάχαρη στην άκρη (1991) - Η Μερόπη ήταν το πρόσχημα (1994) -Εκατό δρόμοι και μία νύχτα (1997) - Τυφλόμυγα (2000).
Θεματικά κέντρα 
 Ανάγκες που γεννιούνται σε αιγαιοπελαγίτικα νησιά (λειψυδρία κ.ά.).
 Νησιώτικη αρχιτεκτονική προσαρμοσμένη στις οικογενειακές ανάγκες.
 Ομαδική ζωή και ανθρώπινες σχέσεις που βασίζονται στη συνεργασία και την αλληλεγγύη.
 Παιδικά παιχνίδια και ελεύθερος χρόνος σε μια παραδοσιακή κοινωνία.
 Ενότητες

1 Ενότητα: « Στη Σύμη …χυλοπίτες»,
Οι εργασίες των γυναικών της Σύμης
2 η Ενότητα: «Εμείς, τα παιδιά … τα σαπουνόνερα έξω»,
Τα παιχνίδια των παιδιών και η αρχιτεκτονική των σπιτιών της Σύμης.
3 η Ενότητα: « Κάτω από το παράθυρο … και τις κουρελούδες»,
Το πρόβλημα της λειψυδρίας
 Γλώσσα
Απλή δημοτική με ιδιωματισμούς από τα Δωδεκάνησα (Σύμη),
π.χ. νταντέλες, κουτσουλές.
 Αφήγηση 
 Η αφήγηση γίνεται στο α΄ ενικό πρόσωπο.
 Πρόκειται για ένα βιωματικό κείμενο, ρεαλιστικό.
Αφήγηση πραγματικών γεγονότων
 Εκφραστικά μέσα
Εικόνες, μεταφορές, προσωποποιήσεις, ασύνδετο σχήμα, παρομοιώσεις. Ερμηνευτικές επισημάνσεις
α. κόβανε κουρέλια για κουρελούδες. Οι κουρελούδες ήταν υφαντά καλύμματα του δαπέδου των δωματίων (όπως τα χαλιά και τα κιλίμια). Οι γυναίκες αξιοποιώντας παλιά ρούχα και κομμάτια από υφάσματα, ανεξάρτητα από χρώμα ή ποιότητα, τα έκοβαν σε λουρίδες φάρδους 1-2 εκατοστών και αυτές τις χρησιμοποιούσαν ως υφάδι για την ύφανση της κουρελούς.
 β. Δεν έχουν στέρνα, να φοβούνται μην πατώσει και μείνουν χωρίς νερό.
 Οι Αθηναίοι ξοδεύουν το νερό σπάταλα, γιατί το έχουν άφθονο, ενώ στο νησί συγκεντρώνουν το νερό της βροχής στη στέρνα και το ξοδεύουν με φειδώ, επειδή φοβούνται μήπως αυτό τελειώσει
και φανεί έτσι στεγνός ο πυθμένας της (ο «πάτος» της) με την εξάντληση του νερού. Με τη φράση τονίζεται η σπατάλη του νερού στην Αθήνα από τους κατοίκους της σε συσχετισμό με τη λειψυδρία της Σύμης.
 γ. κάπως μυρίζει... αλλιώτικο στο στόμα... σα φάρμακο.
Το χωρίο αναφέρεται στην οσμή του χλωρίου (το νερό των μεγάλων δεξαμενών των πόλεων χλωριώνεται πριν διοχετευτεί στο δίκτυο).
 Ενδεικτική ερμηνευτική προσέγγιση
 Γενικά σχόλια για το συγκεκριμένο απόσπασμα.
  Η μικρή Αστραδενή, κλεισμένη στην πολυκατοικία, στενοχωριέται επειδή είναι αναγκασμένη να κάθεται σε έναν καναπέ και δεν έχει άλλα συνομήλικα παιδιά να παίξει. Ο νους της επιστρέφει στη ζωή της στο νησί και στα παιχνίδια που έπαιζε με τις φίλες της. Τα παιχνίδια αυτά προσαρμόζονταν και εξαρτιόνταν από τις καιρικές συνθήκες. Εάν ο καιρός ήταν καλός, τα παιδιά έπαιζαν στην αυλή, εάν όχι, συγκεντρώνονταν μέσα στο σπίτι, στο μεγάλο δωμάτιο της κουζίνας.

  Αυτή η νοσταλγική αναπόληση της Αστραδενής, που ξεκινά με αφορμή τα παιχνίδια με τις φίλες της, επεκτείνεται και αγκαλιάζει σκηνές από την καθημερινότητα των κατοίκων της Σύμης, όπου κυριαρχεί η ομαδικότητα: γυναίκες που κάνουν από κοινού τις δουλειές και αλληλοβοηθιούνται, παιδιά που παίζουν ομαδικά παιχνίδια.

  Η νοσταλγική ανάμνηση της Αστραδενής την οδηγεί συνειρμικά και σε μια περιγραφή του εσωτερικού ενός συμιακού σπιτιού, και ιδίως του δωματίου της κουζίνας,[u1] όπου κυριαρχεί η λειτουργική αξιοποίηση του χώρου και διεξάγονται οι περισσότερες δραστηριότητες μικρών και μεγάλων: ύπνος, εργασία, παιχνίδι κ.ά.

 Τελευταίο σημείο της αναπόλησης της Αστραδενής είναι οι στέρνες που αναγκάζονται να διατηρούν οι νησιώτες, προκειμένου να συγκεντρώνουν νερό, για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα της λειψυδρίας, πρόβλημα άγνωστο στους κατοίκους της πρωτεύουσας.
Συνήθειες και αντιλήψεις των κατοίκων της Σύμης
► Στην αφήγηση, πέρα από τις εργασίες και τις ασχολίες των γυναικών και των παιδιών της Σύμης, γίνεται λόγος και για κάποιες συνήθειες και αντιλήψεις των κατοίκων του μικρού αυτού νησιού.
 Έτσι στη Σύμη: Οι μεγάλοι χρησιμοποιούν κάποια φόβητρα, για να καθίσουν φρόνιμα τα παιδιά (τα απειλούν ότι θα έρθει ο αράπης ή η γριά)
. Δεν υπάρχουν εστίες θέρμανσης το χειμώνα λόγω του ήπιου κλίματος
 και χρησιμοποιούνται κάποια αφεψήματα, όπως το φασκόμηλο,
για την περιστασιακή αντιμετώπιση του λίγου κρύου (το τζάκι δε χρησιμοποιείται με τον τρόπο που χρησιμοποιείται σε άλλες περιοχές).
 Υπάρχει η δοξασία ότι το άναμμα του τζακιού έχει τη μαγική και υπερφυσική ιδιότητα να διώχνει το κακό από την οικογένεια.
 Υπάρχει η δοξασία για τους καλικάντζαρους, που εμφανίζονται στη γη τις μέρες των Χριστουγέννων.
 Καλλιεργούνται στα σπίτια καλλωπιστικά φυτά (βασιλικά, κατιφέδες).
Σε κάθε σπίτι συγκεντρώνουν το χειμώνα βρόχινο νερό σε ειδική στέρνα και το χρησιμοποιούν όλο το χρόνο με πολλή φειδώ λόγω λειψυδρίας

]Η Αστραδενή διαπιστώνει ότι οι κουζίνες στην Αθήνα είναι πολύ μικρές, στενόχωρες (κουτσουλές).
Όμως στη Σύμη η κουζίνα είναι πολύ ευρύχωρη και αποτελεί τον κύριο χώρο του σπιτιού και το κέντρο της οικογενειακής ζωής (ένα μεγάλο δωμάτιο, πολύ μεγάλο, που κάνουμε όλες μας τις δουλειές)
. Εργασίες
 1. Ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου.
 2. Ομαδικές εργασίες: 
α) Συγκεντρώστε πληροφορίες για παιχνίδια που έπαιζαν τα παιδιά σε παλαιότερες εποχές. Πάρτε συνεντεύξεις από ενήλικες του οικογενειακού σας περιβάλλοντος.

β)Αστραδενή, Αλεμίνα: να αναζητήσετε και άλλα ασυνήθιστα ονόματα από διάφορες περιοχές της Ελλάδας.
γ) Να βρείτε στο διαδίκτυο πληροφορίες για την αρχιτεκτονική στη Σύμη.

δ)Προσπαθήστε να ζωγραφίσετε το χώρο της νησιώτικης κουζίνας, έτσι όπως περιγράφεται στο κείμενο

ΠΗΓΗ https://www.slideshare.net/ekous/ss-4991994

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
ΠΗΓΗ https://www.slideshare.net/alexgger/ss-11234675

http://users.sch.gr/nefeli40/globalsch-autosch/iware/?D=19d458d4ad1aef191fb0775cbcb8e84c

Η ζωή στη Σύμη, Ευγενίας Φακίνου

Θεματικά κέντρα:

1. Η ζωή στα μικρά νησιά και οι ανάγκες τους
2. Νησιώτικη αρχιτεκτονική
3. Οι ανθρώπινες σχέσεις
4. Παιδικά παιχνίδια

Το βιβλίο: "Η Αστραδενή"

Η οικογένεια της Αστραδενής εγκαταλείπει την Σύμη για να βρει μια καλύτερη 
τύχη στην Αθήνα. Όμως, η ζωή στην Αθήνα δεν έχει καμία σχέση με την ζωή στη
 Σύμη και η αθώα Αστραδενή, που είχε συνηθίσει σε έναν απλό και όμορφο
 τρόπο ζωής, αντιμετωπίζει πολλά προβλήματα. Ένα από αυτά είναι το ότι
 ο πατέρας της δεν βρίσκει δουλειά και αναγκάζονται να ζουν πολύ
 φτωχικά. Ακόμη, η Αστραδενή αντιμετωπίζει μια άσχημη συμπεριφορά 
από τους συμμαθητές της στο σχολείο λόγω της οικονομικής της κατάστασης
 αλλά και των διαφορετικών συνηθειών της. Τέλος, το βιβλίο τελειώνει 
με έναν πολύ δραματικό τρόπο και μια τραυματική εμπειρία για την
 Αστραδενή που σημαίνει και το τέλος της παιδικής της ηλικίας.

Κεντρικό θέμα της «Αστραδενής»:

Σύγκριση ζωής στην Αθήνα (πολυκατοικίες, ασανσέρ, σούπερ μάρκετ,
 περιορισμός παιδιών) με τη ζωή στη Σύμη (παραδοσιακή κοινωνία,
 πιο χαλαροί ρυθμοί ζωής, πιο ανθρώπινες οι σχέσεις, πιο ελεύθερα 
τα παιδιά).

Δομή του αποσπάσματος

1η ενότητα-1η παράγραφος: Οι απογευματινές δουλειές που έκαναν 
οι μαμάδες.

2η ενότητα-2η παραγραφος: Τα παιχνίδια που έπαιζε με τις φίλες της και 
η περιγραφή της παραδοσιακής κουζίνας.

3η ενότητα-3η παράγραφος: Το κρεβάτι των γονιών της, το τζάκι και 
τα παράθυρα στη Σύμη.

4η ενότητα-4η παράγραφος: Η αξιοποίηση των νερών της βροχής
 και το νερό της στέρνας.

Αστραδενή:

• βρίσκει καθετί στην Αθήνα αρνητικό
• νοσταλγεί τη ζωή στο νησί της
• στενοχωριέται στην Αθήνα
• αγαπάει τη φύση, την ύπαιθρο και την ιδιαίτερη πατρίδα της
• η ζωή στην Αθήνα φαίνεται άχαρη ενώ στη Σύμη ιδανική
• απλή και αθώα θυμάται με νοσταλγία την πατρίδα της, τις φίλες
•  της,
•  τα παιχνίδια που έπαιζαν, την ομαδικότητα και 
• τις 
• στενές 
• ανθρώπινες σχέσεις
• ο ασφυκτικός τρόπος ζωής στην Αθήνα δεν την εκφράζει και δεν
•  την ευχαριστεί

Η σύγκριση

Η ζωή στη Σύμη:

1) Τα σπίτια στη Σύμη είναι πιο λειτουργικά, αξιοποιείται ο χώρος
 σύμφωνα με τις ανάγκες και τις εργασίες των ανθρώπων. Η κουζίνα
 είναι ο πιο σημαντικός χώρος του σπιτιού, ευρύχωρος και λειτουργικός, 
αφού εκεί κάθεται όλη την ημέρα η οικογένεια, εκεί εργάζεται η γυναίκα, 
παίζουν και κοιμούνται τα παιδιά.

2) Τα παράθυρα είναι μεγάλα και έχουν χρηστική αξία: εκεί τοποθετούν
 διάφορα πράγματα.

3) Στη Σύμη επικρατούν ευνοϊκές κλιματολογικές συνθήκες.

4) Στη Σύμη συγκεντρώνουν και εκμεταλλεύονται σωστά το
 νερό λόγω του προβλήματος της λειψυδρίας.

5) Ομαδικότητα και συνεργασία χαρακτηρίζουν τη ζωή των κατοίκων. 
Ζεστές και στενές είναι οι ανθρώπινες σχέσεις.

6) Τα παιδιά έπαιζαν μαζί είτε στην αυλή είτε στο σπίτι κυρίως 
αυτοσχέδια παιχνίδια.

Η ζωή στην Αθήνα

1) Στην Αθήνα οι κουζίνες είναι πολύ μικρές.

2) Τα παράθυρα είναι μικρά και δεν έχουν χρησική αξία.

3) Στην Αθήνα δε λυπούνται το νερό και το σπαταλούν χωρίς δεύτερη
 σκέψη.

Συνήθειες και αντιλήψεις των κατοίκων της Σύμης

1.Οι μεγάλοι χρησιμοποιούν κάποια φόβητρα, για να καθίσουν φρό
νιμα τα παιδιά (τα απειλούν ότι θα έρθει ο αράπης ή η γριά).

2.Δεν υπάρχουν εστίες θέρμανσης τον χειμώνα λόγω του 
ήπιου κλίματος και χρησιμοποιούνται κάποια αφεψήματα, όπως 
το φασκόμηλο, για την περιστασιακή αντιμετώπιση του λίγου κρύου, 
ενώ το τζάκι δε χρησιμοποιείται με τον ίδιο τροπο με άλλες περιοχές.

3.Πίστευαν ότι το άναμμα του τζακιού έχει τη μαγική και υπερφυσική 
ιδιότητα να διώχνει το κακό από την οικογένεια.

4.Υπήρχε η αντίληψη ότι οι καλικάντζαροι, εμφανίζονται στη 
γη τις μέρες των Χριστουγέννων.

5. Καλλιεργούνται στα σπίτια καλλωπιστικά φυτά (βασιλικά, κατι
φέδες).

6.Σε κάθε σπίτι συγκεντρώνουν το χειμώνα βρόχινο νερό σε 
ειδική στέρνα και το χρησιμοποιούν όλο το χρόνο με πολλή φειδώ 
λόγω λειψυδρίας.

Γλώσσα: απλή δημοτική με λαϊκές νησιωτικές εκφράσεις (νταντέλα,
 αποκρέβατο)

Ύφος:

Απλό, κατανοητό, μικρές προτάσεις, λόγος παιδικός (Αστραδενή, 
11 ετών), με

έντονη νοσταλγική διάθεση.

Αφηγητής:

Συμμετέχει στα γεγονότα, πρωταγωνιστής, αφηγείται σε α’ πρόσωπο.

Αφήγηση:

Η αφήγηση έχει ζωντάνια και αμεσότητα, γιατί στηρίζεται σε 
προσωπικά βιώματα. Χρησιμοποιείται ο (δραματικός) ενεστώτας
 από τη μέση της δεύτερης παραγράφου και έτσι τα γεγονότα παρου

σιάζονται σαν να ζει η ηρωίδα τα γεγονότα στο παρόν.

Εκφραστικά μέσα:

Μεταφορές: (αν ήταν καλοσύνη)

Παρομοιώσεις: (σα φάρμακο)

Εικόνες: (Στη μια του άκρη έχει τον αποκρέβατο
 —ένα
 πατάρι, πες— μεγάλο και ψηλό ένα μέτρο. 

Ανεβαίνεις
 με τρία σκαλάκια. Έχει κι ένα κάγκελο στην 
άκρη. 
Αυτό 
βολεύει πολύ για να μην πέφτουν τα παιδιά που 
κοιμούνται 
όλα εκεί. Το στρώνουμε με ωραίες κουρελούδες 
και 
παίζουμε)

Ερωτήσεις

1) Χωρίστε το κείμενο σε ενότητες και δώστε έναν τίτλο στην καθεμία.

2) Ποιες δουλειές έκαναν οι νησιώτισσες;

3) Ποια παιχνίδια παίζανε τα παιδιά;

4) Ποιες συνήθειες και αντιλήψεις των κατοίκων της Σύμης εντοπίζετε
 στοκείμενο;

5) Σε ποια σημεία του κειμένου γίνεται σύγκριση του νησιού 
με την Αθήνα; Παρουσιάστε την.

Παρακολουθήστε την ακόλουθη εξαιρετική παρου
σίαση:

http://www.slideshare.net/alexgger/ss-15548790

Οι φωτογραφίες είναι δανεισμένες κυρίως από την παρουσίαση της συναδέλφου του
 Γυμνασίου Ασσήρου, Εύης Κουσίδου και την ευχαριστούμε θερμά.

ΑΝΑΛΥΣΗ https://lambrinim.wordpress.com/2015/12/18/%CE%B5%CF%85%CE%B3%
CE%B5%CE%
BD%CE%AF%CE%B1-%CF%86%CE%B1%CE%BA%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CF%85-
%CE%B7-%CE%B6%CF%89%CE%AE-%CF%83%CF%84%CE%B7-%CF%83%CF%8D%
CE%B
C%CE%B7/

Ευγενία Φακίνου, Η ζωή στη Σύμη

Α. Δομή του έργου

Το απόσπασμα χωρίζεται σε τρεις ενότητες:

1η ενότητα: «Στη Σύμη τ’ απόγευμα… ν’ ανοίξουν χυλοπίτες»: Οι ασχολίες των γυναικών στη Σύμη.

2η ενότητα: «Εμείς τα παιδιά… Τα σαπουνόνερα έξω»: Τα παιχνίδια των παιδιών στη Σύμη και η λειτουργικότητα των χώρων ενός συμιακού σπιτιού.

3η ενότητα: «Κάτω απ’ το παράθυρο… και τις κουρελούδες»: Η λειψυδρία και πώς αυτή αντιμετωπίζεται από τους κατοίκους της Σύμης.

Β. Ανάλυση περιεχομένου
i) Περιεχόμενο

Θεματικό κέντρο του αποσπάσματος είναι η μορφή ζωής στην επαρχία της Ελλάδας και ειδικά σε ένα ακριτικό νησί, όπως είναι η Σύμη, που σήμερα έχει πλέον εξαφανιστεί ή επιβιώσει σε πολύ λίγες μόνο και σχετικά απομονωμένες περιοχές της χώρας. Η ζωή αυτή περιλαμβάνει: ομαδικές ασχολίες, απλοϊκά παιχνίδια για τα παιδιά, αρχιτεκτονική προσαρμοσμένη στις οικογενειακές ανάγκες, αλλά και προβλήματα (λειψυδρία) εξαιτίας διαφόρων ελλείψεων. Θίγεται το ζήτημα του ελεύθερου χρόνου σε μια παραδοσιακή κοινωνία, όπου υπάρχει ομαδική ζωή και συνεργατικές ανθρώπινες σχέσεις.

1. ii) Χαρακτηρισμός πρωταγωνιστών/ηρώων

Αστραδενή: Ηρωίδα του μυθιστορήματος και του αποσπάσματος είναι η μικρή Αστραδενή από τη Σύμη των Δωδεκανήσων, μαθήτρια της Ε’ Δημοτικού, που έρχεται με τους γονείς της στην Αθήνα, για να βρει καλύτερη δουλειά ο πατέρας της. Η Αστραδενή έκπληκτη βιώνει όλες τις καινούργιες εμπειρίες της ζωής στην πρωτεύουσα, η οποία όμως δε δείχνει να την ενθουσιάζει. Νοσταλγεί και αναπολεί το παρελθόν και τη ζωή στο νησί, όπου τα πράγματα ήταν πιο απλοϊκά και ανθρώπινα. Οι ρυθμοί της ζωής ήταν χαλαροί και οι ανθρώπινες σχέσεις πιο στενές. Νιώθει αποκομμένη από το κοινωνικό περιβάλλον της Αθήνας, εγκλωβισμένη μέσα σε τέσσερις τοίχους και μόνη. Ακόμη και οι δυσκολίες που υπήρχαν στη Σύμη (λειψυδρία)δεν ήταν αρκετές για να την κάνουν να προτιμά την αστική ζωή.

iii) Σχήματα λόγου

Εκτός από το ασύνδετο σχήμα και τις εικόνες που περιέχει το απόσπασμα, δε συναντάμε άλλα στοιχεία που προσθέτουν γλαφυρότητα.

Εικόνες: Η εικόνα των γυναικών που ασχολούνται συντροφιά με τις οικιακές εργασίες, η εικόνα της συμιακής κουζίνας, η εικόνα του υπόλοιπου σπιτιού, η εικόνα των παιδιών που παίζουν, η εικόνα του κήπου του σπιτιού της Αστραδενής.

Γ. Απαντήσεις σε κάποιες ερωτήσεις του βιβλίου

2. Ποιες από τις συνήθειες των κατοίκων της Σύμης και τις αντιλήψεις τους, που περιγράφονται στο κείμενο, διασώζονται ακόμη στον τόπο σας;

Καμία από τις συνήθειες που περιγράφει η Αστραδενή δεν υπάρχουν στα μεγάλα αστικά κέντρα τη σύγχρονη εποχή. Μια τέτοια μορφή ζωής είτε έχει εκλείψει, είτε συναντάται σπάνια και σε σχετικά απομονωμένες περιοχές. Για παράδειγμα, η σύγχρονη γυναίκα δεν ασχολείται πλέον τόσο πολύ με τις οικιακές εργασίες με τις οποίες ασχολείται η γυναίκα της Σύμης (όπως το πλέξιμο, το κέντημα, το να πλάθουν κουλουράκια ή να ανοίγουν χυλοπίτες). Η σύγχρονη γυναίκα συνήθως εργάζεται εκτός σπιτιού και οι οικιακές ηλεκτρικές συσκευές ή οι οικιακές βοηθοί έχουν αναλάβει πλέον τη φροντίδα του σπιτιού. Τα παιδιά δεν παίζουν πλέον στις αυλές, έστω και αν ο καιρός είναι καλός. Προτιμούν τα ηλεκτρονικά παιχνίδια και όχι τα αυτοσχέδια, όπως τα παιδιά της Σύμης. Τα σπίτια έχουν πλέον πολλά δωμάτια και καθένα  προορίζεται για διαφορετική και για μία μόνο χρήση. Κάθε μέλος της οικογένειας έχει και το δικό του χώρο στον οποίο απομονώνεται, όταν καταλήγει στο σπίτι. Οι ταχείς ρυθμοί της σύγχρονης καθημερινότητας θέλουν τον άνθρωπο να βρίσκεται πολλές ώρες εκτός σπιτιού και με ελάχιστο ελεύθερο χρόνο. Τέλος, η βιομηχανική επικράτηση οδήγησε στην παραγωγή πολλών και ποικίλων προϊόντων και άρα στην υπερκατανάλωση, φαινόμενο άγνωστο για την κοινωνία της Σύμης. Οι άνθρωποι εξαιτίας των ελλείψεων, αναγκάζονται να εφευρίσκουν τρόπους να σπαταλούν όσο το δυνατόν λιγότερο. Στο σύγχρονο άνθρωπο δε λείπει τίποτα· γιατί όμως εμφανίζεται με επιβαρυμένο τον ψυχισμό του και περισσότερο δυστυχής;

3. Τι είδους παιχνίδια έπαιζαν τα παιδιά στη Σύμη;

Τα παιχνίδια των παιδιών της Σύμης είναι απλοϊκά, ομαδικά και συνήθως αυτοσχέδια. Συνηθέστερος χώρος παιχνιδιού είναι η αυλή, όταν έχει καλό καιρό, όπου τα παιδιά παίζουν κουτσό, αγάλματα ή τις κυρίες. Όταν δεν το επέτρεπαν οι καιρικές συνθήκες, τα παιδιά μαζεύονται σε ένα σπίτι, συνήθως στο χώρο της κουζίνας, όπου είναι μαζεμένες και οι γυναίκες, που συνεργάζονται στις οικιακές εργασίες, και καταπιάνονται με παιχνίδια όπως μαμά και παιδιά ή σχολείο. Τα παιχνίδια αυτά είναι σχεδόν άγνωστα στα σύγχρονα παιδιά που απομονωμένα στους τέσσερις τοίχους ενός διαμερίσματος και μακριά από την επιτήρηση των γονιών τους που συνήθως απουσιάζουν γιατί εργάζονται, δεν έχουν άλλα συνομήλικα παιδιά να παίξουν και καταφεύγουν στα ηλεκτρονικά παιχνίδια και αποχαυνώνονται μπροστά στην τηλεόραση.

4. Τι έχετε να παρατηρήσετε για τις σχέσεις των ανθρώπων στη μικρή νησιωτική κοινωνία;

Στην καθημερινότητα των κατοίκων της Σύμης κυριαρχεί η ομαδικότητα: γυναίκες που κάνουν από κοινού τις δουλειές και αλληλοβοηθούνται, μητέρες που έχουν ελεύθερο χρόνο να παίξουν και να ασχοληθούν με τα παιδιά τους, παιδιά που παίζουν ομαδικά παιχνίδια και βρίσκονται κάτω από τη συνεχή επίβλεψη ενός τουλάχιστον από τους δύο γονείς. Αξιοσημείωτη η παρατήρηση ότι, ενώ η ζωή σε ένα ακριτικό νησί είναι εξαιρετικά απλοϊκή και υπάρχουν δυσκολίες και ελλείψεις, ωστόσο αυτό καθόλου δεν εμποδίζει την δημιουργική ενασχόληση των κατοίκων και την ευτυχία τους. Αντίθετα μάλιστα, οι δυσκολίες αυτές είναι που τους φέρνουν πιο κοντά και τους κάνουν να συνεργάζονται για να τις αντιμετωπίσουν.

5. Παρακολουθήστε την πορεία που ακολουθεί η νοσταλγική αναπόληση της Αστραδενής.

Η νοσταλγική αναπόληση της Αστραδενής ξεκινά από τα παιχνίδια με τις φίλες της και την ομαδική συνεύρεση μαμάδων και παιδιών, και επεκτείνεται και αγκαλιάζει σκηνές από την καθημερινότητα των κατοίκων της Σύμης, όπου κυριαρχεί η ομαδικότητα. Οι αναμνήσεις την οδηγούν συνειρμικά και σε μια περιγραφή του εσωτερικού ενός συμιακού σπιτιού, και ιδίως του δωματίου της κουζίνας, όπου κυριαρχεί η λειτουργική αξιοποίηση του χώρου και λαμβάνουν χώρα οι περισσότερες ενασχολήσεις παιδιών και ενηλίκων: ύπνος, εργασία, παιχνίδι κ.λπ. Τελευταίο σημείο της αναπόλησης αποτελούν οι στέρνες, που αναγκάζονται να διατηρούν οι νησιώτες προκειμένου να συγκεντρώνουν το νερό της βροχής, για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα της λειψυδρίας, το οποίο είναι συνηθισμένο για τους κατοίκους των νησιών και άγνωστο στους κατοίκους της πρωτεύουσας. Συμπερασματικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι η πορεία των αναμνήσεών της ξεκινά από τα θετικά στοιχεία της διαβίωσης στο νησί και αφήνει το αρνητικό στοιχείο για το τέλος.

Τεχνική — τεχνοτροπία

1. 
   i) Γλώσσα

Η γλώσσα της Αστραδενής είναι απλή δημοτική, με ορισμένους ιδιωματισμούς της δωδεκανησιακής διαλέκτου (νταντέλα, αποκρέβατο, κουτσουλές, τσιμιά).

1. ii) Ύφος

Το ύφος του κειμένου είναι απλό, ανεπιτήδευτο και βιωματικό καθότι περιέχει τις εμπειρίες και τα βιώματα της ηρωίδας που αφηγείται την ιστορία. Οι σύντομες περίοδοι του κειμένου και τα ασύνδετα σχήματα κάνουν πιο γοργή την αφήγηση.

iii) Αφήγηση

Ως προς την αφήγηση, έχουμε μίμηση, δηλαδή άμεση αφήγηση, όπου ένα από τα πρόσωπα του έργου διηγείται την ιστορία σε α’ πρόσωπο.

Για παλιά ξεχασμένα παιχνίδια δείτε : παραδοσιακά παιχνίδια

Κριτήριο αξιολόγησης για ανακεφαλαιωτικές εξετάσεις στο μάθημα της νεοελληνικής γλώσσας και νεοελληνικής λογοτεχνίας Α΄ Γυμνασίου

ΠΗΓΗ :https://www.slideshare.net/alexgger/ss-76522545?

ref=http://alexgger.blogspot.com/2017/05/blog-post_31.html