https://www.youtube.com/watch?v=aURN8WwiOTA
Ο ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΠΟΥΛΙΟΣ ΔΙΑΒΑΖΕΙ ΓΙΑ ΤΟ POETICANET
Λευτέρης Πούλιος
![Βιογραφικό σημείωμα [πηγή: Βιβλιονέτ]](https://lh3.googleusercontent.com/blogger_img_proxy/AEn0k_sVRKzm0IaUSSzanEZ2PukIKOSGayjnJDoEC-K0hIcMYnS7Ag2TGlUkM9iWfNTcQ-mkix3vICGVQxfjWcZFlPhWNv8H3zZUmg4qZd6IKHhK3uSpWMhpp6QSMv5lqFsCtyfaLb9bHZJ6mXnfSor3SttW5soaUdRJOw2_CLSrGqeYL10ZDpS7hheAD4nYC9A3vx5WYkHDTCCAY_AQDcLX0NE=s0-d "Βιογραφικό σημείωμα [πηγή: Βιβλιονέτ]"){kind=small}
![Λ. Πούλιος, «Ο χρόνος μ' έχει διώξει από τις ωραίες ηδονές...» (συνέντευξη στον Μισέλ Φάις, περ. «Ταχυδρόμος», 20 Απρ. 1989) [πηγή: Ψηφιοθήκη. Ψηφιακή Συλλογή Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης]](https://lh3.googleusercontent.com/blogger_img_proxy/AEn0k_srUuzgi6HBSK7yemfDSotPuaq4A8MzupowTqZ2AJxV7ZebvAJ0BiPffH-E4RDYfq-xofEGqHAcj7tv6mpdMIVQOM_0uGbQdUDyAnHujfb5rUTplUpcEa-an8435db-zFwRC0OfSio5LfhMtx7myW6zaKBm5NAcw8kPvlz_j7uhPEELADZmW9a-NV6day_0PdVH7Pwblpf_vgSl6Jk=s0-d "Λ. Πούλιος, «Ο χρόνος μ' έχει διώξει από τις ωραίες ηδονές...» (συνέντευξη στον Μισέλ Φάις, περ. «Ταχυδρόμος», 20 Απρ. 1989) [πηγή: Ψηφιοθήκη. Ψηφιακή Συλλογή Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης]"){kind=small}
Γεννήθηκε στην Αθήνα το 1944 και ασχολείται κυρίως με την ποίηση.
Εξέδωσε τις ποιητικές συλλογές
Ποίηση 1 (1969), Ποίηση 2 (1973), Ο γυμνός ομιλητής (1977), Το αλληγορικό σχολείο (1978), Ενάντια (1983), Τα επουσιώδη (1988).
Έχει τιμηθεί με Κρατικό Βραβείο Ποίησης.
Τηλέμαχος Κάνθος (1910-1993), Τέσσερις αιχμάλωτοι
ΔΕΣ:https://www.tanea.gr/2008/02/09/lifearts/by-the-book/leyteris-poylios-einai-
Κριτική ετυμηγορία:
Αναμφισβήτητα μια από τις πιο γνήσιες, ισχυρές και αναγνωρίσιμες φωνές της γενιάς
του ΄70.
Από τις πρώτες κιόλας συλλογές ( Ποίηση 1, Ποίηση 2 ) ο Πούλιος διαμόρφωσε
μία εντελώς ξεχωριστή ποιητική γλώσσα και μυθολογία, στην οποία κυριαρχεί το
αίτημα της αντίστασης στις ισοπεδωτικές και κομφορμιστικές επιταγές της κοινωνίας
. Σκοπός να διασωθεί, όπως θα έλεγε και ο Κάμινγκς, «το θαύμα του αισθήματος μέσα
στον άνθρωπο» και η ακατανίκητη ορμή του δημιουργικού του πνεύματος.
Ο Πούλιος, όπως και ο αγαπημένος του Πάουντ (του Μόμπερλι και των Κάντος ) και
ο Γκίνσμπεργκ (του Ουρλιαχτού και του Κάντις ) καταγγέλλει με τρομαχτική δριμύτητα,
σε στίχους μεγάλης ενορατικής δύναμης αλλά και λεκτικού σφρίγους, την απομάγευση
της ζωής και την επακόλουθη συρρίκνωση του λυτρωτι- κού ρόλου της ποίησης.
Ο οργίλος ή σαρκαστικός τόνος πολλών ποιημάτων του υπογραμμίζει την αδιαπραγμάτευτη και ασυμβίβαστη στάση του ποιητή μπροστά σ΄ αυτήν την έκπτωση
της ζωής, αλλά ταυτόχρονα κρύβει και την απόγνωσή του για το αναπόφευκτο της ήτ
τας.
Η ήττα, όχι βέβαια του ποιητή, αλλά της αλλοτριωμένης κοινωνίας που στρέφει αδιά
φορα την πλάτη του σ΄ αυτόν για να συνεχίσει να ζει αμέριμνα μέσα στο κέλυφος
της αστικής της μακαριότητας δεν μπορεί παρά να επιδράσει καταλυτικά στη συνείδη
σή του.
Το ερώτημα «προς τι πλέον η ποίηση;» στοιχειώνει τον Πούλιο των τελευταίων
συλλογών.
Είναι ένα ερώτημα που νοηματοδοτεί όλη την ποιητική του κατάθεση.
Βιβλιογραφία: Ποίηση 1 (1969), Ποίηση 2 (1973), O γυμνός ομιλητής (1977),
Το αλληγορικό σχολείο (1978), Επιλογή ( 1969 - 1978 ) (1982), Ενάντια (1983), Τα επουσιώδη (1988), Αντί της σιωπής (1993), Το διπλανό δ ωμάτιο (1988), Μωσαϊκό (2001), Συλλαβές για τον άνεμο (2003), Το θεώρημα (2005)- όλα από
τις Εκδόσεις Κέδρος.
Στίχοι: « Είναι θαυμάσιο να τραγουδάς./ Όχι όπως ο αέρας στα δάση,/ όχι όπως ο ήλιος στην κορυφογραμμή,/ όχι όπως η βροχή στο πέλαγος,/ αλλά όπως ο λύκος ζευγαρώνει / και πέφτουν πάνω του ροδοπέταλα ».
Λευτέρης Πούλιος
- Γεννήθηκα και μεγάλωσα στο Γαλάτσι, που τότε, βέβαια, ήταν εξοχή.
- Άλλαξα γειτονιά μόλις το '99, οπότε μετακόμισα στον Άγιο Παντελεήμονα. Την εποχή, δηλαδή, που οι Αθηναίοι είχαν αρχίσει να εγκαταλείπουν το κέντρο, εγώ κατηφόριζα!
- Ήρθε και η αδερφή μου η Γρηγορία μαζί –επίσης ποιήτρια–, με την οποία είχαμε ανέκαθεν μεγάλη ψυχική και πνευματική επαφή, και έκτοτε συγκατοικούμε.
- Δεν ήταν, βέβαια, ακόμα τότε έντονα τα προβλήματα που εμφανίστηκαν αργότε
- ρα στην περιοχή, όπως οι παρατημένοι στην τύχη τους μετανάστες, που στρέφονταν στην παραβατικότητα, και η εγκληματική δράση των χρυσαυγιτών.
- Στην πολυκατοικία μας είμαστε πια οι μόνοι Έλληνες.
- Δεν έχουμε όμως θέματα, αν εξαιρέσεις ότι κάποιοι ανοίγουν διαρκώς την αλληλογραφία μου – ίσως πιστεύουν ότι μου στέλνουν λίρες και δολάρια, αλλά
- πού τέτοια τύχη!
Tα '60s ήταν ένα όμορφο παραμύθι που ζήσαμε έντονα και μας
γοήτευσε πολύ. Δυστυχώς, όμως, στην πορεία, πράγματα όπως
το ελεύθερο σεξ, οι ουσίες και ο μυστικισμός αποδείχτηκαν πα
γί
δες γιατί πολλοί τα χειρίστηκαν λάθος και γιατί εν τέλει ευνόη
σαν τον ατομικισμό σε βάρος της συλλογικότητας.
- Ναι, αληθεύει ότι η ποίηση προϋποθέτει μια άλφα ψυχική ταλαιπωρία.
- Είναι μια διαδικασία λυτρωτική κι επώδυνη, όπως η γέννα.
- Χρειάζεται να έχεις πονέσει, να έχεις δεχτεί οδύνη για να παράγεις ώριμους καρπούς.
- Πέρασα, ξέρεις, δύσκολα παιδικά χρόνια, στερημένα.
- Ήταν κι ο πατέρας μου Αριστερός και μας κατέτρεχαν οικογενειακώς, ήμουν κι
- εγώ ευαίσθητος, εσωστρεφής, τα έπαιρνα όλα τοις μετρητοίς, καταλαβαίνεις
- τώρα.
- Χρειάστηκε να δουλέψω από μικρός στην οικοδομή και να κάνω κι άλλες χειρωνακτικές δουλειές για να τα βγάλω πέρα.
- Αλλά τη δεκαετία του '60 άλλαζαν πολλά στον παγκόσμιο χάρτη.
- Αμφισβήτηση, ροκ μουσική, μπιτ ποίηση, ψυχεδελική κουλτούρα...
- Μόλις αρχίσαμε να τα οσμιζόμαστε αυτά στην Ελλάδα, μας φορέσανε τη χούντα.
- Ωστόσο, η κουλτούρα αυτή επιβίωσε και ρίζωσε, έστω σε στενό αρχικά κύκλο,
- γιατί ήταν επίσης μια εποχή έντονων πνευματικών και πολιτιστικών αναζητήσε
- ων.
- Είχα απαγγείλει ποιήματά μου σε πλακιώτικες μπουάτ κι αμέσως βρέθηκαν ποιη
- τές και άλλοι πνευματικοί άνθρωποι που με πρόσεξαν, με αγκάλιασαν, με βοήθη
- σαν – δεν υπήρχε αυτός ο άγριος σημερινός ανταγωνισμός.
- Παρέες μου ήταν ο Κίμων Φράιερ, ο οποίος με συμπεριέλαβε στους Έξη Ποιητές που κυκλοφόρησε το 1971, ο Ρένος Αποστολίδης, ο Τάκης Σινόπουλος, ο Αντρέας Μπελεζίνης, η Μυρτώ Αραβαντινού, ο Λεωνίδας Χρηστάκης, ο Πουλικά
- κος, ο Κουτρουμπούσης, ο Δενέγρης...
- Με τον Αποστολίδη, τον Σαββόπουλο και τον Δημήτρη Ιατρόπουλο εκδώσαμε, μάλιστα, την εφημερίδα «Απολογία», που όμως κυκλοφόρησε μόνο ένα φύλλο, επειδή υπήρξαν «ενοχλήσεις» από την Ασφάλεια.
- Άλλα μπλεξίματα με τις Αρχές δεν είχαμε, υπήρχε όμως ο φόβος των αστυνομι
- κών του Λαδά που κυκλοφορούσαν στην Πλάκα με ψαλίδια κι αν σε πετύχαιναν «μαλλιά» σαν κι εμάς, σε κούρευαν επιτόπου.
- Παρά τον «γύψο», λαχταρούσε ο κόσμος τότε, όπως το ξερό χώμα, το νερό οτιδήποτε αφορούσε σύγχρονη ποίηση, τέχνη, κουλτούρα, δημιουργία. Και υπήρχαν αξιόλογες εστίες πολιτισμού, όπως το Γαλλικό Ινστιτούτο.
- Θυμάμαι την πρεμιέρα του Woodstock στο σινέ Παλλάς, παρουσία μάλιστα του σκηνοθέτη Μάικλ Βαντλάιχ. Χαμός γινόταν απέξω, κρατούσαμε αναμμένα κεριά – μιλάμε για πρωτοφανές πανηγύρι!
- Τη δεύτερη προβολή την απαγόρευσαν, επειδή υπήρξε συνωστισμός και «ντου» αλλά κι επειδή «διέφθειρε τα ήθη των νέων».
- Ξέσπασαν διαμαρτυρίες και σοβαρά επεισόδια, εν τέλει το ντοκιμαντέρ προβλή
- θηκε αργότερα σε πέντε κινηματογράφους.
- Θυμάμαι έπειτα την κηδεία του Σεφέρη που εξελίχθηκε στην πρώτη μεγάλη αντιχουντική διαδήλωση...
- Τότε κυκλοφόρησαν και τα Νέα Κείμενα, με κείμενα αντιστασιακών συγγραφέων
- και προμετωπίδα δική του.
Ο καλός ποιητής πατά με το ένα πόδι στην πραγματικότητα και
με το άλλο στο όνειρο.
Είναι, βέβαια, θαυμάσιο όταν τα δύο αυτά συναντιούνται.
- Τα '60s ήταν ένα όμορφο παραμύθι που ζήσαμε έντονα και μας γοήτευσε πολύ. Δυστυχώς, όμως, στην πορεία, πράγματα όπως το ελεύθερο σεξ, οι ουσίες και ο μυστικισμός, που τόσο αισιόδοξα είχαμε υποδεχτεί, αποδείχτηκαν παγίδες γιατί πολλοί τα χειρίστηκαν λάθος και γιατί εν τέλει ευνόησαν τον ατομικισμό σε βάρος της συλλογικότητας.
- Και σήμερα ζούμε έναν θρίαμβο του ατομικισμού που έχει μουδιάσει τη ζωή σε πολλούς τομείς.
- Υπήρξε, όμως, επίσης εποχή ριζοσπαστικής πολιτικής αμφισβήτησης, ήταν τα κινήματα, η Νέα Αριστερά.
- Εκεί κάπου το '68, με τη σοβιετική εισβολή στην Τσεχοσλοβακία, αναρωτηθήκα
- με για πολλά κι αρχίσαμε να αμφισβητούμε τα ιδεολογικά θέσφατα.
- Έτσι υιοθέτησα κι εγώ έναν πιο αναρχικό τρόπο σκέψης.
- Ο καλός ποιητής πατά με το ένα πόδι στην πραγματικότητα και με το άλλο στο όνειρο.
- Είναι, βέβαια, θαυμάσιο όταν τα δύο αυτά συναντιούνται.
- Το δικό μου όνειρο ήταν ανέκαθεν ένα όνειρο ελευθερίας και ανεξαρτησίας.
- Γι' αυτό, αν και δεν στερήθηκα ούτε έρωτες, ούτε σχέσεις, δεν παντρεύτηκα πο
- τέ, ούτε απογόνους έκανα. Πάντα τη γλίτωνα στο παρά τρίχα τη βέρα!
- Ναι, έχω αποκαλέσει «ένοπλο» τον έρωτα, γιατί προστατεύει από τη φθορά και
- τη χυδαιότητα.
- Δεν τον υπερτιμώ, όμως, κιόλας – το πάθος, βλέπεις, απογειώνει αλλά και καταστρέφει. Η ύπαρξη καθαυτή είναι ακόμα μεγαλύτερη αξία και τύχη
- ξεχωριστή.
- Δεν είμαι άθεος, μα ούτε οπαδός κάποιου δόγματος.
- Αμφισβητώ τις κατεστημένες θρησκείες, η σχέση μου με το θείο είναι ενός αιρετι
- κού.
- Πιστεύω, ας πούμε, στον θεό του Καζαντζάκη, του Μπερντιάεφ, του Κρισναμούρ
- τι.
- Είναι κάτι που υπάρχει εντός μας και ταυτόχρονα ξέχωρα.
- Το αντιλαμβανόμαστε μόνο σε στιγμές μεγάλου πόνου και ακραίων δοκιμασιών.
- Μπορεί, όμως, να ανιχνευθεί και μέσω βαθιάς σκέψης, διαλογισμού, ουσιών
- ακόμα.
- Δυστυχώς, συχνά οι μεταφυσικές εμπειρίες αντιμετωπίζονται ως ψύχωση και όχι
- ως ανάταση και άνοιγμα οριζόντων.
- Αντί για υλικά αγαθά, προτίμησα να κυνηγήσω εμπειρίες.
- Δεν έκανα ποτέ χρήματα κι όμως, ό,τι θέλησα στη ζωή μου, το είχα ή μου συνέβη.
- Η ευτυχία
- Η ευτυχία είναι δύσκολο πράγμα να κατακτηθεί ακριβώς επειδή είναι το πιο
- εύκολο – δύσκολο καταντά εξαιτίας της απλότητάς του!
- Και ευτυχία είναι η κατάφαση σε ό,τι προστατεύει τη ζωή.
- Θεωρώ κορυφαία προτερήματα την ταπεινοφροσύνη και τη γνησιότητα.
- Η υποκρισία και η επιδίωξη να επιβάλλεσαι είναι, πάλι, μεγάλη δυστυχία.
- ελληνικότητα
- Πιστεύω σε μια ελληνικότητα διεθνιστική, κοσμοπολίτικη, όπως την εξέφραζαν
- ιδίως οι στωικοί και οι επικούρειοι.
- Ο σύγχρονος Έλληνας είναι ένα μεσοβέζικο πλάσμα, με χαμένο προσανατολι
- σμό.
- Τον έχασε κάπου εκεί στην ύστερη αρχαιότητα κι ακόμα τον αναζητεί.
- Είναι μεν φιλότιμος κι εγκάρδιος αλλά τρομερά φίλαυτος.
- Την Ελλάδα, εντούτοις, ως χώρα δεν την αλλάζω, ούτε την Αθήνα ως πόλη, κι ας έχω ταξιδέψει ελάχιστα.
- Με ευχαριστούν πολύ οι καθημερινοί μου περίπατοι στην Αχαρνών και στην πλατεία Βικτωρίας.
- Εντάξει, λείπει το πράσινο και τα υπέροχα νεοκλασικά της ρημάζουν, έχει όμως
- ένα χρώμα, μια ζεστασιά και μια μαγεία μοναδική.
Τα ποιήματα του Λευτέρη Πούλιου κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Κέδρος και έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, ιταλικά, ρωσικά, γαλλικά και τσέχικα.
Το 2008 κυκλοφόρησε η «Κρυφή Συλλογή».
Η συνέντευξη δημοσιεύθηκε στην έντυπη LIFO τον Μάρτιο του 2015
Λευτέρης Πούλιος
Λευτέρης Πούλιος
Ελλάδα
Ελλάδα
O ποιητής Λευτέρης Πούλιος γεννήθηκε στην Aθήνα το 1944.
Εμφανίστηκε στα γράμματα πρώιμα το 1961, με τη δημοσίευση ποιήματός του στην
εφημερίδα "Αυγή".
Η ουσιαστική του όμως παρουσία εγκαινιάστηκε το 1969 με τη συλλογή "Ποίηση",
με πρόλογο του Φώντα Κονδύλη.
Συμμετείχε στην έκδοση των "Νέων κειμένων", των "Έξι ποητών" και της "Κατάθεσης
’73"
. Συνεργάστηκε με τα περιοδικά "Ακτή", "Ausblicke", "Τραμ", "Χρονικό" κ.ά.
Ποιήματά του έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, ιταλικά, ρωσικά, γαλλικά και τσέχικα.
(φωτογραφία: Δημήτρης Γέρος)
ΠΗΓΗ:
Η Ποίηση είναι αυτοσκοπός του Λευτέρη Πούλιου
ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΠΟΥΛΙΟΣ
Η ποίηση είναι αυτοσκοπός
Περιοδικό Το Τέταρτο τχ. 15/7, 1986, σ. 75.
Με τον ποιητή μίλησαν ο Κώστας Κωτούλας και ο Βαγγέλης Χατζηβασιλείου.
Η ποίηση με ταλαιπώρησε πολύ γιατί ότι έγραφα το έζησα έντονα. Πρίν αναγκαστώ τελείως να τα εγκαταλείψω τελείως, μετείχα σε διάφορες εκδηλώσεις: απαγγελίες, ομαδικές εκδόσεις’ εμφανίστηκα στην τηλεόραση, έδωσα μιά συνέντευξη στα «Νέα».
Από τη γενιά μου καλές προσπάθειες κάνουν ο Κοντός, ο Στεριάδης, η Νανά Ησαϊα, η Αγγελάκη, ο Δενέγρης, ο Ποταμίτης. Όμως, απ’ όλα αυτά δεν θα μείνει τίποτε.
Ο Σινόπουλος, ο Σαχτούρης, ο Αναγνωστάκης άφησαν κάτι’ από τους επόμενους θα χαθούν όλα.
Δεν βρέθηκε κάποιος βασικός εκφραστής της γενιάς αυτής. Δεν υπάρχει νέα ποίηση κάτω από τα σαράντα πέντε. Ο πιο μοντέρνος ποιητής εξακολουθεί να παραμένει ο Γκίνσμπεργκ. Άλλωστε, ένα καλό ποιητικό βιβλίο μένει για πάντα.
Τα ξένα συγκροτήματα, για παράδειγμα, σήμερα μελοποιούν Μαγιακόφσκι.
Ο διαχωρισμός μου από τους υπόλοιπους οφείλεται σε τρείς κυρίως κριτικούς. Τον Σαββίδη, τον Μαρωνίτη και τον Σινόπουλο.
Σήμερα, διαβάζω Καβάφη και κάπου-κάπου τον Σεφέρη. Δεν μου αρέσει ο Ελύτης ούτε ο Ρίτσος.
Από τους ξένους προτιμώ τον Φρανσουά Βιγιόν. Γλώσσες δεν ξέρω.
Για να διαβάσει κανείς στο πρωτότυπο παγκόσμια ποίηση χρειάζεται να ξέρει πολλές γλώσσες. Η μετάφραση είναι ένα μέσον’ βοηθάει: φέρνει πιό κοντά. Ο Πάουντ, ο Νερούντα και ο Γκίνσμπεργκ μου άνοιξαν το δρόμο. Αν δεν τους διάβαζα, μπορεί να μην έγραφα.
Από τότε που άρχισα να γράφω, ξεκίνησε και η σχιζοφρένεια. Είναι δύο πράγματα που σχετίζονται μεταξύ τους. Την εποχή εκείνη δεν το καταλάβαινα και, πολύ περισσότερο, δεν το περίμενα. Έχω κάνει όρκο να μην ξαναπιάσω μολύβι στα χέρια μου.
Όταν γράφω, μπαίνω σε ένα χώρο υπερβατικό: βλέπω οράματα, ακούω φωνές, βλέπω τον κόσμο μετασχηματισμένο’ μυστήρια περίεργα συμβαίνουν.
Μέχρι και τον περασμένο Οκτώβριο είχα γράψει γύρω στα δέκα νέα ποιήματα. Ήταν η εποχή πού, ταυτοχρόνως, είχα σταματήσει να παίρνω τα χάπια. Έπαθα υποτροπή. Έβλεπα παντού στίχους γραμμένους με το γραφικό μου χαρακτήρα. Αργότερα, είδα και ξαναείδα εκείνα τα ποιήματα κι αποφάσισα να τα πετάξω.
Ό,τι ήταν να πω έχει ήδη γραφτεί’ από εδώ και στο εξής θα ήταν σαν ένα παιχνίδι με τον εαυτό μου. Όσα ήθελα να πω τα είπα. Και τα είπα με λύσσα και μανία.
Στην τελευταία συγκεντρωτική έκδοση έχω απολείψει πολλά ποιήματα που δεν λειτουργούσαν. Σχεδόν όλα του πρώτου βιβλίου-μου φαίνονται πρωτόλεια.
Δεν μπορώ να αποτιμήσω αυτά που έγραψα.
Δεν είναι προϊόντα του συνειδητού.
Τα ποιήματα γράφονται με έμπνευση. Βέβαια, το αρχικό γράψιμο είναι μόνον η πρώτη ύλη’ μετά, το δουλεύω ξανά και ξανά-πάνω από δέκα φορές. Θέλω να δω τον τρόπο που λειτουργεί το θέμα, αν οι λέξεις είναι αρμονικές, τί θα πετάξω και τί θα κρατήσω. Όμως, χωρίς την έμπνευση δεν μπορεί να γίνει τίποτε.
Η ποίηση είναι ένας σπινθήρας που ανάβει κι ύστερα σβήνει. Αν δεν υπάρχει πάλι αυτό το ράβε-ξήλωνε δεν μπορεί να βγει οτιδήποτε καλό.
Γράφει εκείνος που θέλει να ξεφύγει, εκείνος πού το ‘χει ανάγκη.
Η ποίηση δεν είναι επάγγελμα ούτε χρησιμεύει συγκεκριμένα σε κάτι. Μαθαίνει κανείς μαθηματικά για να ωφεληθεί. Δεν διαβάζει ποίηση για τους ίδιους λόγους. Αλλά και το διάβασμα είναι επικίνδυνο’ σε κάνει αλαφροΐσκιωτο.
Ύστερα, κι εκείνος που διαβάζει πρέπει να έχει ταλέντο. Είναι λίγοι αυτοί που διαβάζουν πραγματικά.
Η ποίηση δεν πρέπει να είναι δούλα σε οποιαδήποτε σκοπιμότητα. Δεν μπορεί να αποτελεί συμπλήρωμα του πολιτικού λόγου ή οποιουδήποτε άλλου σκοπού.
Η ποίηση είναι αυτοσκοπός. Όταν φορτώνεται με ξένα μηνύματα (θρησκεία, προπαγάνδα) χάνεται. Άλλωστε, όταν προσαρμόζεται στις μάζες χάνει το βάθος της. Έτσι κι αλλιώς δεν απευθύνεται στους πολλούς.
Όταν οι Λαμπράκηδες διάβαζαν την Άρνηση του Σεφέρη, έκαναν μιά πολιτική πράξη, δεν προσχωρούσαν στην ποίηση.
Βέβαια, τα δημοτικά τραγούδια είναι θαυμάσια πράγματα και σκοπός τους είναι να τραγουδιούνται, όπως των ομηρικών επών να απαγγέλλονται’ έτσι το απαιτούσε η εποχή τους’ μετά ήρθαν τα χρόνια, πού τη θέση του ποιητή- τραγουδιστή κατέλαβαν η μοναξιά και η ανάγκη της επικοινωνίας.
Ο κόσμος διαβάζει πάντα ποίηση. Αλλά ο πολύς κόσμος δεν πρέπει να διαβάζει. Είναι ανώφελο όταν δεν καταλαβαίνεις.
Χρειάζεται να διαβάζεις με την ψυχή. Η ποίηση απευθύνεται σε μιάν ελίτ, όχι κοινωνική ούτε μορφωτική: σε μιά αριστοκρατία της φύσης
. Για να διαβάσεις πρέπει να ‘σαι απλός σαν περιστέρι. Όσο πιό πολλά ξέρεις, τόσο περισσότερο σου διαφεύγει το ποίημα.
Ο Κανελλόπουλος γνωρίζει τόσα πράγματα, τα σονέτα του, όμως, δεν αξίζουν τίποτε.
Μόνο ο Πάουντ κατάφερε να γράψει απλά, ενώ, αντίθετα, στον Σεφέρη η προσπάθεια του να φανεί απλός είναι ορατή.
Υπάρχει μιά γενική κρίση σήμερα’ δεν έχουμε ποίηση (κάποτε, από τη γενιά μου, μου άρεσε η Κατερίνα Αγγελάκη- Ρουκ), μυθιστόρημα, κινηματογράφο, τίποτε’ όσο για τα δικά μου, βγαίνω σπανίως έξω, δεν έχω φίλους.
Αυτό έγινε τα τελευταία χρόνια. Το ‘φεραν έτσι τα πράγματα. Ακούω Χάυντν και νέγρικα μπλούζ’ κάποτε μου άρεσε ο Ντύλαν’ σήμερα, μου φαίνεται πώς πήγε με τους παπάδες και τους καλόγηρους.
Βέβαια, κι εγώ θεωρώ τον εαυτό μου άνθρωπο της θρησκείας’ με άλλο Θεό όμως κι άλλο Ευαγγέλιο: όπως ο Καζαντζάκης στην Ασκητική και ο Έρμαν Έσσε στο Ντέμιαν.
Διαβάζω θρησκευτικά κείμενα για να δω πώς έβλεπαν τον κόσμο τότε οι άνθρωποι. Δεν μου αρέσει όμως αυτό που γίνεται στην Πολωνία. Ο Μπερντιάεφ γράφει ότι η θρησκεία προσαρμόζεται στο μέσο άνθρωπο για να διατηρηθεί. Υποκύπτει, δηλαδή, ηθελημένα σ’ ένα συμβατικό κοσμομορφισμό και ανθρωπομορφισμό του Θεού.
Υπάρχει ένας αόρατος κόσμος με τον οποίο ήρθα σε επαφή μέσω της ασθενείας μου. Κράτησε γύρω στα τρία λεπτά. Ό,τι έγινε το αντιλήφθηκα από μιά αίσθηση πού δουλεύει μόνο σε στιγμές τρέλας. Αν αυτά τα πράγματα έρχονται από το υποσυνείδητο, ο άνθρωπος είναι ένα είδος Θεού. Όπως τα ψάρια μες στο νερό: αν συμβεί κάτι στον έξω κόσμο, θα το καταλάβουν μόνο όσα βρίσκονται κοντά στη στεριά.
Κάποιο πρωινό πήγα στην Πάρνηθα με την αδερφή μου’ επί δεκαπέντε ημέρες πρίν, ζούσα σ’ έναν κόσμο εκπληκτικής ομορφιάς. Ταυτόχρονα, πονούσε το κεφάλι μου’ ακόμη κι ίσκιος ενός ανθρώπου με ενοχλούσε.
Ανέβηκα στο βουνό για να ξεκουραστώ. Απομακρύνθηκα από την αδερφή μου. Με πονούσε όλο μου το κορμί. Σήκωσα πέτρες από κάτω κι άρχισα να χτυπώ πόδια, κεφάλι και χέρια. Με ξαλάφρωνε.
Τότε, άκουσα ξαφνικά έντονη μουσική κι αμέσως μετά μιά τρομακτική βροντή. Εδώ ήταν και το τέρμα. Έφτασα σε μιά κορυφή του εαυτού μου. Έβλεπα τα δάχτυλά μου να πετάγονται σαν λουκάνικα.
Μόλις χύθηκε το αίμα συνήλθα. Όταν σταμάτησε κι η αιμορραγία ανακουφίστηκα.
Ουδέποτε ξαναβρέθηκα στην ίδια κατάσταση. Νομίζω ότι τέτοια πράγματα συμβαίνουν σε ανθρώπους με μιάν ορισμένη ευαισθησία και κλίση προς την ποίηση.
Το πρώτο βιβλίο που διάβασα ήταν μιά μετάφραση του Μπάυρον. Άρχισα να γράφω από δεκαπέντε χρονών. Η πεζογραφία δεν με τραβάει. Δεν μπορώ να ξαναδιαβάσω πεζό Μπορώ να διαβάζω συνέχεια, ξανά και ξανά, τα ίδια ποιήματα.
Μου αρέσει ο ρεαλισμός του Καβάφη γιατί δεν δείχνει την παραμικρή τεχνική προσπάθεια.
Ο Νερούντα έχει γράψει καλά ερωτικά ποιήματα.
Αν ξανατύπωνα τις συλλογές μου, δεν θα αφαιρούσα ποιήματα’ πιθανόν να ξαναδούλευα ορισμένα. Άν και, όταν ένα παλιό γνωστό ποίημα εμφανίζεται ξανά σε άλλη μορφή, είναι δύσκολο να γίνει αποδεκτό από όσους ήδη το ξέρουν.
--
Σημείωση:
Στην σελίδα75 του περιοδικού «Το Τέταρτο», αριθμός τεύχους 15/ Ιούλιος 1986, που δημοσιεύεται η συνέντευξη του εμβληματικού ποιητή της γενιάς του 1970 Λευτέρη Πούλιου, του γνωστού μας περιοδικού που την διεύθυνση είχε ο μουσικοσυνθέτης και «ποιητής» Μάνος Χατζιδάκις, με υπεύθυνο ύλης τον συγγραφέα και μεταφραστή Τάκη Θεοδωρόπουλο, μέσα σε σκούρο θαλασσί πλαίσιο με κεφαλαία γράμματα αναγράφεται η λέξη ΑΠΟΥΣΙΟΛΟΓΙΟ ακριβώς από κάτω δημοσιεύεται φωτογραφία του ποιητή και μετά την φωτογραφία το όνομα Λευτέρης Πούλιος με κεφαλαία γράμματα.
Το πολιτιστικής ύλης περιοδικό που εμπνεύστηκε ο Μελωδός των Ονείρων μας, τυπώνονταν από το εκδοτικό συγκρότημα του τραπεζίτη κυρίου Γιώργου Κωσκωτά, την περίοδο της δεύτερης κυβερνητικής τετραετίας της κυβέρνησης της Αλλαγής του πρωθυπουργού Ανδρέα Παπανδρέου.
Με το ολιγόζωο πολιτιστικό αυτό περιοδικό συνεργάζονταν γνωστοί έλληνες συγγραφείς και ποιητές.
Στις σελίδες του, εκτός από τις ενδιαφέρουσες κατά διαστήματα συνεντεύξεις του, δημοσιεύονταν κριτικές βιβλίων, παρουσιάσεις νέων εκδόσεων, προδημοσιεύσεις έργων.
Στο κάτω μέρος του φύλλου αναγράφονταν ο αριθμός της σελίδας και δίπλα ο μήνας και η χρονιά.
Στην αρχή της συνομιλίας-εξομολόγησης του ποιητή, δίνονται οι εξής πληροφορίες: «Ο Λευτέρης Πούλιος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1944. Ποιητικά του βιβλία: Ποίηση (1969). Ποίηση 2 (1973). Ο Γυμνός Ομιλητής (1977). Αλληγορικό Σχολείο (1978) και Ενάντια.
Θεωρώ ότι η προσωπική εξομολόγηση του έλληνα μπητ ποιητή της γενιάς του 1970 Λευτέρη Πούλιου τα λέει όλα από μόνη της.
Έχει τα κεντρικά εκείνα στοιχεία αναφοράς σε όποιον θέλει να ασχοληθεί με την ζωή και το έργο του.
Είναι μια εκ βαθέων της ζωής του «αυτοβιογραφία» ποιητική και κοινωνική.
Μας αποκαλύπτει την προσωπική του περιπέτεια και διαδρομή, παράλληλα με τις ποιητικές του ανησυχίες, προβληματισμούς, διαβάσματα, θέσεις για έλληνες και ευρωπαίους-αμερικανούς δημιουργούς και έργα που στάθηκε ιδιαίτερα, αγάπησε, μελέτησε και μετέφερε στις ποιητικές του συλλογές.
Ξέχωρα του αμερικανού ποιητή Άλεν Γκίνσμπερκ. Ο Λευτέρης Πούλιος είναι ο πιο «ακραίος» μπητ ποιητής της γενιάς του.
Η σχέση της Ποίησης, ακριβέστερα του ποιητικού ταλέντου ενός καλλιτέχνη, από όλο το φάσμα των μορφών της τέχνης, με τον χώρο της αντιψυχιατρικής (αναφέρομαι στον αμερικανό αντιψυχίατρο Τόμας Τζαζ, τον Κούπερ και άλλους, που μελέτες και βιβλία τους είχαν μεταφραστεί στα ελληνικά στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης στην χώρα μας και διαβάζονταν με μεγάλο ενδιαφέρον) με τα άτομα που αποκαλούμε «οριακές προσωπικότητες», έχει καταγραφεί, διερευνηθεί, εξεταστεί από την περίοδο του μεσοπολέμου στον ευρωπαϊκό χώρο και την αμερικάνικη ήπειρο.
Οι Γάλλοι ονομάζουν τους καλλιτέχνες αυτούς «οι μεγάλοι νευροπαθείς». Είναι τα ελάχιστα άτομα από τον χώρο της καλλιτεχνίας πού φέρουν μέσα τους την θεική μανία.
Την «προφητική ικανότητα» των λόγων και των καλλιτεχνικών έργων και εκδηλώσεων, που οι ρίζες τους φτάνουν πίσω στην αρχαία ελλάδα και τους αρχαίους πολιτισμούς.
Φυσικά κάτω από διαφορετικές αιτίες, ατομικές περιπτώσεις και εκδηλώσεις, κοινωνικές και ιστορικές αναφορές, συμβάντα και αίτια, όποτε η σύζευξη αυτή εκδηλώνεται.
Επιστημονικότερη και εγκυρότερη σύγχρονη τεκμηρίωση, εξήγηση και διαχείρηση του φαινομένου, μας έδωσε στα βιβλία και τις μελέτες του ο γάλλος φιλόσοφος Μισέλ Φουκώ.
Οι παλαιές εκδόσεις της Ιωάννας Χατζηνικολή, έχουν μεταφράσει και κυκλοφορήσει για το ελληνικό κοινό και τους αρμόδιους επιστήμονες, βιβλία με το ανάλογο περιεχόμενο.
Δηλαδή για τις περιπτώσεις εκείνων των ατόμων που αποκαλούμε «οριακές προσωπικότητες» και για την καλλιτεχνική τους ευφυΐα και ταλέντο. Την σχέση της καλλιτεχνικής δημιουργίας με καλλιτέχνες «νευροπαθείς».
Να θυμηθούμε τον ζωγράφο Κώστα Παρθένη, τον πεζογράφο Γεώργιο Βιζυηνό, τον ζωγράφο Βίνσεντ Βαν Γκόγκ και άλλων ελλήνων και ευρωπαίων «ιδανικών δημιουργών». (Ανοίγοντας μια σύντομη παρένθεση, να υπενθυμίσουμε μια κοινωνική ατομική ενέργεια ενός ήρωος του 1821, που όταν διαβάστηκε προκάλεσε παράξενες αντιδράσεις και εντυπώσεις.
Όσοι έχουν διαβάσει τα «Οράματα και Θάματα» του στρατηγού Μακρυγιάννη, θα θυμούνται πως γράφει ότι όχι μόνο βάραγε τους υποτακτικούς του, όχι μόνο δημοσίως συνομιλούσε με τον Θεό και τους αγίους αλλά, και τις πάνω από 2000 μετάνοιες στις οποίες προέβαινε καθημερινώς, εξαιτίας της βαθειάς του πίστης.
Πράγμα που για κάποιους ή κάποιες που αντιμετωπίζουν σωματικά προβλήματα με την μέση τους, όχι μόνο ξαφνιάστηκαν για αυτήν του την υπερβολή αλλά, θεωρείται και απίθανο, εξωπραγματικό, υπερβολικό στο να μπορεί ένα υγειές έστω γυμνασμένο σώμα, να κάνει περί τις 3000 μετάνοιες ημερησίως. Γιαυτό και δημοσιεύτηκαν αρνητικά σχόλια όταν κυκλοφόρησαν τα προσωπικά αυτά απομνημονεύματα του στρατηγού Μακρυγιάννη. Τουλάχιστον θεωρήθηκε μυθομανής. Και από κάποιους «σαλός»).
Κλείνοντας την παρένθεση και επανερχόμενος στην περίπτωση του έλληνα ποιητή, οι προσωπικές εξομολογήσεις του, τα λεγόμενα του ίδιου του Λευτέρη Πούλιου, δηλώνουν την ιδιαιτερότητα της περίπτωσής του, της διαδρομής του βίου του, σαν άτομο, σαν χαρακτήρα σαν καλλιτέχνη, ποιητή.
Ο ποιητής αυτός βλέπει και ερμηνεύει την ζωή μέσα από τον φακό της ποιητικής αιτίας και αναφοράς, φιλτράρει τις εξωτερικές παραστάσεις και εικόνες, συμβολισμούς με «το ιδιαίτερο» της συνείδησής του βλέμμα.
Και αυτή η «ιδιάζουσα» περίπτωση του έλληνα ποιητή, διατηρείται ζωντανή ακόμα και σήμερα αν δεν κάνω λάθος, παρά τις τόσο αξιόλογες και ενδιαφέρουσες ποιητικές συλλογές που μας έχει προσφέρει.
Ο ποιητικός του λόγος είναι κοφτός και απόλυτος παρά τον εσωτερικό του λυρισμό και ρομαντικό νοτισμό. Θυμίζει τον προφορικό λόγο των μικρών παιδιών που εντελώς αθώα και με ακατέργαστη ακόμα συνείδηση, αποφαίνονται για το τι τους αρέσει και τι όχι με μεγάλη ευκολία, αμεσότητα, αυθεντικότητα, ειλικρίνεια.
Τα διαβάσματά του επίσης είναι συγκεκριμένα (ιδιαίτερα στον χώρο της ποίησης) προέρχονται από έναν ξεχωριστό κλάδο γνώσεων, όχι κατ’ ανάγκη ποιητικό, από το πανανθρώπινο πεδίο της θρησκευτικής εμπειρίας, του θρησκευτικού «μυστικισμού», του ορθόδοξου ρεύματος και παράδοσης.
Από φανερούς ποταμούς θρησκευτικής αναφοράς που ήσαν της «μόδας» τις δεκαετίες του 1960, 1970 και έπειτα στην ελλάδα. Παράλληλα και από τον γνωστικό χώρο της «παραψυχολογίας», ένα πεδίο αναφορών και σύγχρονων προκλήσεων, ένας τομέας πληροφοριών και συμβολισμών αρκετά διαδεδομένος-κυρίως-στα πρώτα χρόνια μετά την μεταπολίτευση, με εκδόσεις βιβλίων και περιοδικών, εκδηλώσεις κοινωνικές παραψυχολογικών φαινομένων, που έλκυαν τους έλληνες νεολαίους εκείνη την περίοδο ταυτόχρονα με την συμμετοχή τους σε πολιτικές και αντιφασιστικές εκδηλώσεις, στην προσπάθεια εδραίωσης των δειλών αλλά αποφασιστικών βημάτων της τρίτης ελληνικής δημοκρατίας μας. Άρχισαν να εκδίδονται βιβλία που το περιεχόμενό τους μας μιλούσε για την ύπαρξη εξωγήινων πολιτισμών.
Για αρχαία μνημεία και αρχιτεκτονήματα πολιτισμών της νοτίου αμερικής, επιτεύγματα που κατασκευάστηκαν από όντα που κατέβηκαν από το διάστημα. Μυθιστορήματα αποκρυφιστικά όπως το περιλάλητο «Τρίτο Μάτι» του Λόψα Ράμπα, (διαβάζονταν κάποτε απνευστί), το δίτομο έργο της «ιστορίας της μαγείας», βιβλία και άρθρα του Κάρλ Σαγκάν, του Ισαάκ Ασίμωφ, του Πήτερ Κολόζιμο, το ογκώδες βιβλίο «Συνάντηση με αξιοσημείωτους ανθρώπους» του Κουτζίρεφ, τα βιβλία και οι διδαχές λαϊκής φιλοσοφίας και αυτογνωσίας του ινδού φιλοσόφου Κρισναμούρτι (του ανθρώπου που αρνήθηκε να γίνει Θεός σε μια νέα θρησκεία και να λατρεύεται), τα ποιητικά βιβλία του Λιβανέζου ποιητή και ζωγράφου Χαλίλ Γκιμπράλ (Ο προφήτης, Ο Κήπος του Προφήτη κ.ά) και πρωτόγνωροι για τους νέους της εποχής τίτλοι βιβλίων που δεν προέρχονταν από τις επίσημες οδούς της Επιστήμης, της Θρησκείας, της Τέχνης, της Ψυχολογίας. Υπήρχε η μόδα. της τέχνη της τράπουλας «Ταρώ», βιβλίων για την Αστρολογία. Βιβλία και περιοδικά για τις Πύλες του ανεξήγητου, του ασυνείδητου, αλλά και τα «Τετράδια Αντιψυχιατρικής».
Διαβάζονταν πολύ από τους διανοούμενους και τους ποιητές αυτών των γενεών τα βιβλία του Κάρλ Γιουγκ, της Σοφίας Άντζακα. Λατρεύονταν τα βιβλία του γερμανού νομπελίστα στιλίστα πεζογράφου Χέρμαν Έσσε. Τίτλοι όπως ο «Σιντάρτα» (ένα ινδικό παραμύθι, που ήταν η ζωή του Βούδα), «Ντέμιαν», «Νάρκισσος και Χρυσόστομος», «Ταξίδια της Ανατολής», «Κνούλπ», το θρυλικό «Ο Λύκος της Στέππας» μια σειρά πεζών του που είχαν μεταφραστεί στα ελληνικά από την δεκαετία του 1960 (εξαιρετικές οι μεταφράσεις του Μένη Κουμανταρέα, της Παξινού και άλλων ελλήνων μεταφραστών, στις σειρές των εκδόσεων «Γαλαξίας» της εφημερίδας
«Η Καθημερινή» της δημοσιογράφου Ελένης Βλάχου), επανήλθαν στην λογοτεχνική επικαιρότητα και λατρεύτηκαν. Ο γερμανός πεζογράφος Χέρμαν Έσσε, υπήρξε για την ευρωπαϊκή γενιά της αμφισβήτησης, για την αμερικανική ποιητική γενιά των Beat, και την δυτική διανόηση, ένα είδος «γκουρού» της κοινωνικής και ατομικής τους απελευθέρωσης.
Άφησε τα συγγραφικά του ίχνη στα έργα των ελλήνων δημιουργών της ποιητικής και πεζογραφικής γενιάς για αρκετές δεκαετίες, παράλληλα με το ποιητικό σύμπαν του γάλλου συμβολιστή Αρθούρου Ρεμπώ, τα έργα του αμερικανού ποιητή και διηγηματογράφου Έντγκαρ Άλλαν Πόε, τον μεταφυσικό και μυστικό οραματισμό της ποίησης του άγγλου ποιητή Ουίλλιαμ Μπλέηκ.
Εκδόθηκαν βιβλία με θέμα τους την «Θιβετιανή Βίβλο των νεκρών» την «Αιγυπτιακή», τα «Ελευσίνια Μυστήρια», «Τα Δελφικά» και τα πανάρχαια θρησκευτικά και μυστικά ιερά κείμενα αρχαίων πολιτισμών και παραδόσεων.
Το βιβλίο του Λάο Τσε, «Ταό τε Κινγκ» βρίσκονταν στην ημερήσια αναγνωστική ζήτηση εκείνες τις περιόδους. Γέφυρες ζωής και πίστης, δοξασιών και παραδόσεων που είχαν αφήσει βαθειά τα ίχνη τους στην δυτική γραμματεία, τα αποτυπώματά τους πάνω στα σύγχρονα καλλιτεχνικά δημιουργήματα του δυτικού πολιτισμού.
Αντίστοιχα με τα Ομηρικά Έπη και τα προαιώνια διδάγματα της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας, της λυρικής ποίησης, του θεάτρου. Των μυστικών απορροών της θρησκείας του Θεού Διονύσου. Του Άδωνη. Οι γενιές των νέων ποιητών και ποιητριών των ελλήνων, άρχισαν να έχουν προσβάσεις και να δείχνουν αναγνωστικό και προσωπικό ενδιαφέρον για κείμενα και εθιμικές αξίες πέρα από την επίσημη κρατική εκδοχή της ορθόδοξης χριστιανικής θρησκείας και την παράδοσή της.
Το αξιακό σύστημα ιστορικών αναφορών της. Στην σύνολη ποιητική επισκόπηση και παρουσία, στο έργο το ποιητικό, το πεζογραφικό, το στοχαστικό και φιλοσοφίας ζωής των ελλήνων ποιητών της γενιάς του 1970, αναγνωρίζουμε ψήγματα επιρροών, περιπλανήσεις διαβασμάτων τους, από το σύντομο ή σταθερό πέρασμά τους από τους νέους ορίζοντες αναγνώσεων και ενδιαφερόντων, στα μετά την μεταπολίτευση χρόνια. Κόσμοι της ανατολής, εξωτικοί, γεμάτοι μυστήριο που ήσαν απαγορευμένοι και αποκλεισμένοι από το εκπαιδευτικό και πολιτιστικό συντηρητικό πλαίσιο αξιών της επτάχρονης δικτατορίας του «ελλάς ελλήνων χριστιανών».
Μια περισσότερο εμφανή περίπτωση ποιητή της γενιάς του 1970 που η ποίησή του μας δηλώνει πολλά, είναι το έργο του ποιητή Γιάννη Υφαντή και όχι μόνο.
Σίγουρα από τους 95 περίπου έλληνες ποιητές και ποιήτριες, άντρες και γυναίκες δημιουργούς που ανήκουν σε αυτήν την γενιά και περιλαμβάνει ο Κατάλογος Ονομάτων και έργων τους, που συντάχθηκε από τον πανεπιστημιακό και δοκιμιογράφο Ευριπίδη Γαραντούδη, (για να μην μνημονεύσουμε τις μελέτες για την γενιά του 1970 του Αλέξη Ζήρα, του Κώστα Παπαγεωργίου και νεότερων) δεν ανήκουν στην πλειοψηφία τους σε αυτό της «παραψυχολογίας» και «θρησκευτικού μυστικισμού» ρεύμα στην χώρα μας, ούτε είχαν διαβάσει Νικολάι Μπερντιάγεφ, Βλαδιμήρ Λόσκυ, Λέων Σεστώβ, πατ. Γεώργιο Φλωρόφσκι ή άλλους γνωστούς ρώσους διανοούμενους της διασποράς θεολόγους που επανερμήνευαν με σύγχρονο λόγο και σχολιασμό την ορθόδοξη γραμματεία, τα εκκλησιαστικά γράμματα και την νηπτική θεολογία ( βλέπε Φιλοκαλία). Ορισμένες νεανικές ποιητικές φωνές δέχονταν επιδράσεις από τις μεταφυσικές θεωρίες, ανατολικές θρησκείες και δοξασίες και άλλες υπόγειες ροές και απορροές, εκροές λόγων, συμβολισμών, ιδεών, απόψεων, εικόνων.
Χρειάζεται ειδική μελέτη και ανίχνευση για να εντοπίσουμε τα σημάδια αυτά. Ένα μεγάλο πληθυσμιακά μέρος των ποιητών της γενιάς αυτής, επίσης, ενστερνίζονταν την μαρξιστική ιδεολογία ή τις μεταγενέστερες εκδοχές και ερμηνείες του μαρξισμού και του κομμουνισμού.
Όσον αφορά τώρα, τα της τέχνης της Ποιήσεως, ένα άλλο όχι και τόσο μικρό πληθυσμιακά ποσοστό των ποιητών και των ποιητριών αυτών, οι φωνές τους, στρέφονταν στους συγγραφικούς κανόνες και θεωρητικά μοντέλα έκφρασης και ποιητικής σύγχρονης γραφής και απόδοσης, που προέρχονταν από τον νομπελίστα μας ποιητή Γιώργο Σεφέρη και τις «Δοκιμές» του, και κατ’ επέκταση από τον άγγλο νομπελίστα ποιητή Τόμας Στερν Έλιοτ και τις δοκιμιακές επιταγές του. Χωρίς να αγνοούμε το κάπως πολύπλοκο και κομμάτι «σοφιστικέ» έργο του ποιητή Έζρα Πάουντ, μα και του γάλλου Στέφαν Μαλλαρμέ.
Η ελληνική γενιά του 1970 με τους πολιτικούς της οραματισμούς και επαναστατικές της φιλοδοξίες, ανακάλυψε, γοητεύτηκε, επηρεάστηκε, ακολούθησε τους καλλιτεχνικούς βηματισμούς, τους ποιητικούς και πεζογραφικούς δρόμους της ποιητικής αμερικανικής γενιάς των Μπητ, (που ορισμένοι ήσαν σχεδόν συνομίληκοι με την αντίστοιχη ελληνική γενιά).
Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε και έπαιξε η δράση και παρουσία, το ποιητικό έργο του Άλλεν Γκίνσμπεργκ και του «Ουρλιαχτού» του, του κοινωνικά εξτρίμ Ουίλλιαμ Μπάροουζ, του Κόρσο, του Ουίλλιαμ Κάρλος Ουίλλιαμς, του Κάμμινγκ, του Φερλιγκέτι και πολλών άλλων αμερικανών αυτής της γενιάς των Beat, δημιουργών που είχαν γαλουχηθεί με το αμερικάνικο καταναλωτικό όνειρο και του έθνους τους πολιτική «υπεροψία». Ποιητών της αμφισβήτησης, της εναντίωσης στον πόλεμο του βιετνάμ, της μη στράτευσής τους, των κοινωνικών «ελευθεριοτήτων» όπως ο ποιητής και συγγραφέας Τσάρλ Μπουκόφσκι.
Οι νέοι, αγαπούσαν και ακολουθούσαν την κολασμένη ποιητική φωνή του Σαρλ Μπωντλαίρ, ενώ άρχισαν να δοκιμάζουν ψυχεδελικές ουσίες.
Οι νέοι σε ηλικία έλληνες ποιητές και ποιήτριες, ζυμώθηκαν με τα πνευματικά και καλλιτεχνικά αυτά νάματα και συμπεριφορές, κοινωνικές στάσεις, απορρίψεις κατεστημένων συμπεριφορών των μεγαλύτερων γενεών, δημόσιες ακραίες ή λιγότερο ακραίες εκδηλώσεις της ευρωπαϊκής και αμερικάνικης νεολαίας, των κολεγιόπαιδων που ακολουθούσαν τους δρόμους των επιθυμιών και των σωμάτων τους, των ερωτικών τους διαθέσεων και επιλογών.
Μουσικά φεστιβάλ όπως του Γούστοουνγκ, (αυτά τα υπαίθρια μουσικά πανηγύρια και χορευτικά ξεφαντώματα), μουσικές και τραγούδια των αμερικανών μπαλαντοποιών όπως υπήρξε ο Μπόμπ Ντύλαν, το συγκρότημα των Σάιμον και Καρφάγκερ, (τα τότε έντυπα και περιοδικά έγραφαν ότι ήσαν οι δύο νέοι μουσικοί και τραγουδιστές πολύ στενοί φίλοι), ο αμερικανοκύπριος Κάτ Στήβενς, που ασπάσθηκε τον μουσουλμανισμό, η ειρηνήστρια Τζόαν Μπαέζ και μια σειρά άλλων ποιητών-στιχουργών-Ροκ καλλιτεχνών, όπως η Πάτυ Σμιθ, που έγραφαν την δική τους ειρηνοποιό και αντιπολεμική ιστορία τα χρόνια εκείνα στις χώρες τους.
Το συγκρότημα των Μπήτλις με τον πάντα ατίθασο Τζών Λένον, οι θρυλικοί Ντόρς και ο «άγιος» Τζιμ Μόρισσον, το συγκρότημα των Ρολν Στόουν, οι Χου, οι Πινκ Φλόιντ, το συγκρότημα των Κάρπεντερς και πολλά άλλα αγαπήθηκαν και επέδρασαν στις κοινωνικές συνειδήσεις της ποιητικής γενιάς του 1970. Ο σύγχρονος γαλλικός κινηματογράφος (και ο Ζακ Λυκ Γκοντάρ) μα και οι ταινίες του σουηδού Ίνγκμαρ Μπέργκμαν. Το θέατρο του Παραλόγου, ο Ευγένιος Ιονέσκο και ο Σάμιουελ Μπέκετ, η νέγρικη Τζαζ και η Ποπ Άρτ, ο Άντυ Γουώρχολ και οι ζωγράφοι των δρόμων, των γκράφιτι.
Τα σύγχρονα, μοντέρνα κινήματα και ρεύματα της Ποίησης, της Πεζογραφίας. Νέες τεχνοτροπίες έκφρασης, διατύπωσης, αποτύπωσης του ποιητικού λόγου. Παραλλαγμένες ποιητικές παραφυάδες του μεσοπολεμικού υπερρεαλιστικού κινήματος, των ντανταϊστών και πειραματιστών, των απορριπτικών των πάντων φουτουριστών, (με την εξύμνηση της ισχύς και της δύναμης της μηχανής) και άλλων ενδιάμεσων ποιητικών πειραματικών ή μη εκδηλώσεων που προέρχονταν από τον ωκεανό της τέχνης του παραδοσιακού ρομαντισμού και λυρισμού. Που για αιώνες ήταν οικείος στις ανθρώπινες μνήμες και ποιητικές συνειδήσεις. Οι παλαιοί δρόμοι της ποίησης ανακαλύπτονταν ξανά μέσα από άλλα σύγχρονα τούνελ έκφρασης και γλώσσας.
Ο μοντέρνος λόγος της ποίησης κουβαλούσε και μετέφερε μέσα του τις ευτυχισμένες και δικαιωμένες στιγμές της Ρομαντικής εποχής, των Συμβολιστών.
Ο άγγλος λόρδος Βύρων, ο ποιητής Μπάιρον με τον «Κάιν», τον «Κουρσάρο» και με άλλες του ποιητικές συνθέσεις, ήταν παρών στις ποιητικές συνειδήσεις των νέων ίσως περισσότερο, από την προσφορά του στον αγώνα της ελληνικής εθνικής μας ανεξαρτησίας. Όπως και Ράινερ Μαρία Ρίλκε, με το μικρό αλλά θαυματουργό βιβλίο του «Γράμμα σε έναν νέο ποιητή».
Με τις παραπάνω γνωστές σε πολλούς πληροφορίες θέλω να δηλώσω ότι αυτή ήταν η πνευματική ατμόσφαιρα, το καλλιτεχνικό κλίμα, το πεδίο αναγνωσμάτων και κοινωνικών και πολιτικών ερεθισμάτων των ελλήνων ποιητών και ποιητριών της γενιάς του 1970 αλλά και της αμέσως επόμενης ποιητικής γενιάς, του 1980.
Πολλαπλά προσοδοφόρο έδαφος ωρίμανσης των ελλήνων και ελληνίδων δημιουργών. Από τις γυναικείες φωνές της δυτικής παράδοσης που αγαπήθηκαν από τους έλληνες ποιητές να μνημονεύσουμε την ποιητική φωνή της Σύλβιας Πλάθ και φυσικά, τον φυσιοκρατικό ρομαντικό, το ποιητικό σύμπαν της Έμιλυ Ντίκινσον. Από τον πνευματικό χώρο της ρώσικης ανατολής ο φουτουριστής ποιητής Βλαδιμήρ Μαγιακόφσκι, μεταφράστηκε και αγαπήθηκε επίσης από το ελληνικό φιλότεχνο κοινό.
Ο θεολόγος συγγραφέας Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, ο μετρ της πεζογραφίας Λέων Τολστόι, ο του θεάτρου μαϊστορας Άντον Τσέχωφ, η ποιητική φωνή της Άννας Αχμάτοβα, βλέπουμε να αρδεύουν τον ποιητικό λειμώνα της γενιάς των Μπήτ ποιητών. Χωρίς να λησμονούμε τις παλαιότερες χρονικά φωνές του Χέντερλιν με τον «Υπερίωνα» και την στροφή προς τις κλασικές αρχαιοελληνικές αξίες, τον Νύκτιο γερμανό Νοβάλις και τους Ύμνους του. Τον ιρλανδό Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέητς και το μυστικό «Όραμά» του, τον αδικοχαμένο νεαρό Τζων Κήτς και άλλους ποιητικούς δρόμους. Γιαυτό, δεν θα ήταν μάλλον άδικο αν αναγνωρίζαμε σε αυτήν την γενιά, την πλέον σύγχρονη ιστορικά πολιτικοποιημένη ελληνική γενιά, την ποιητική γενιά του 1970 ότι διεύρυνε με το έργο της, τις μεταφράσεις της, τα θεωρητικά της κείμενα, τον ποιητικό της λόγο, τα ποιητικά των ονείρων της σύνορα, και κατ’ επέκταση, τα σύνορα της ελληνικής ποίησης γενικότερα μέσα στην ιστορική της διαδρομή.
Οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι αυτή η ποιητική γενιά εφοδίασε τις νεότερές της φωνές με πολλά ποιητικά εφόδια και κλειδιά ερμηνειών της τέχνης. Έδωσε την δυνατότητα έστω χωρίς συνειδητά να το επιδιώξει, στις επόμενες γενιές της ποίησης (1980/1990/2000) να δουν με άλλο μάτι τον ποιητικό λόγο, να επαναπροσεγγίσουν θέματα και ζητήματα της ποιητικής μας παράδοσης, να χαράξουν νέους δρόμους συντομότερους οι νέοι ποιητές.
Δρομολόγησαν τις εξελίξεις για να επαναπροσδιορίσουμε την φωνή του Κωστή Παλαμά, του Άγγελου Σικελιανού, του Γιώργου Σεφέρη, του Γιάννη Ρίτσου, του Κώστα Καρυωτάκη και αρκετών άλλων παλαιότερων γενεών ελλήνων ποιητών. Καθαρευουσιάνων, του Αλεξανδρινού (Κωνσταντίνου Π. Καβάφη) που διατηρήθηκε η φωνή του ατόφια μέσα στο έργο τους. Μπολιάστηκε η συγγραφική τους περιπέτεια με την ποίηση του Διονυσίου Σολωμού, του άγνωστου ως προς την φυσική του εικόνα Ανδρέα Κάλβου.
Στην πεζογραφία κυριάρχησε η μορφή και το έργο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, χωρίς να παραγνωρίζεται η μοναχική αναζήτηση του Νίκου Καζαντζάκη, και μία από τις φωνές της μικρασιάτικης ρωμιοσύνης ο κυρ Φώτης Κόντογλου.
Αναφέρω μία, γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε τον Στρατή Δούκα, τον Στράτη Μυριβήλη, τον Ηλία Βενέζη, την Διδώ Σωτηρίου και πολλούς άλλους λογοτέχνες και ποιητές του ξεριζωμένου ελληνισμού. Η γενιά του 1970 επανέφερε στην επιφάνεια τον Τζούλιο Καϊμη (βλέπε Μισέλ Φάις). Διατήρησε και διατηρεί στο συγγραφικό και αναγνωστικό ενδιαφέρον την πρόζα της Βιρτζίνιας Γουλφ. Άνοιξε τα ερωτικά σύνορα της σύγχρονης ελληνικής ποίησης (βλέπε περίπτωση Ανδρέα Αγγελάκη).
Πλείστες από τις φωνές της επεξεργάστηκαν και διαπραγματεύτηκαν εκ νέου τους αρχαίους μύθους, τις αρχαίες θεατρικές οικογένειες της ελληνικής τραγωδίας. (βλέπε Σταύρο Βαβούρη (δεν ανήκει σε αυτήν την γενιά) και πολλοί άλλοι). Έμπασαν μέσα στον ποιητικό τους λόγο την τέχνη και ίσως και τεχνική του κινηματογράφου, της φωτογραφίας κλπ. Τα πνευματικά, καλλιτεχνικά, συγγραφικά και μεταφραστικά ενδιαφέροντα, οι εμπειρίες της ποιητικής γενιάς του 1970 στάθηκαν οι ράγες για τις επόμενες ποιητικές νεότερές της γενιές. Και αυτό οφείλουμε να της το αναγνωρίσουμε.
Μόνο τα λογοτεχνικά περιοδικά και έντυπα που εξέδωσαν οι λογοτέχνες και ποιητές της να ξεφυλλίσει κανείς, θα διαπιστώσει το εύρος των ενδιαφερόντων της. Τις πολυποίκιλες συνεχείς μεταφράσεις των γυναικών ποιητριών-έστω και για επαγγελματικούς βιοποριστικούς λόγους να διαβάσουμε, (βλέπε πχ. τις μεταφράσεις της Μαρίας Λαϊνά, της Τζένης Μαστοράκη, της Νανάς Ησαϊα, της Λύντια Στεφάνου, της Νατάσας Χατζηδάκι, της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ, για να μείνω σε γυναικείες μόνο φωνές) θα εκπλαγούμε από την μεγάλη γκάμα και την ποικιλία των διαβασμάτων τους.
Για να μην μακρηγορήσουμε άλλο, σχολιάζοντας επαινετικά την σχέση της ποίησης με τις εικαστικές τέχνες που διατήρησαν ζωντανή οι περισσότεροι και περισσότερες από τις φωνές της γενιάς του 1970. Τώρα που και αυτή η γενιά δεν είναι μόνο η γενιά του 1970 αλλά και των 70 όπως εύστοχα είπε ο ποιητής Αντώνης Φωστιέρης, μπορούμε δικαιωματικά να σχολιάσουμε τι της οφείλουμε. Με τα θετικά της και τα αρνητικά της.
Μα η οφειλή είναι παρούσα.
Μέσα σε αυτό το ολάνθιστο της ελληνικής ποίησης λιβάδι ένα ιδιαίτερο, ξεχωριστό σίγουρα «ταλαιπωρημένο στην ιδιωτική του ζωή» ποιητικό άνθος, είναι και το ποιητικό λουλούδι που ονομάζεται Λευτέρης Πούλιος.
Το κριτικό ανθολόγιο της ποίησής του που κυκλοφόρησε μόλις πρόσφατα και συντάχθηκε και επιμελήθηκε η φιλόλογος και κριτικός Μορφιά Μάλλη-που και άλλοτε έχει σταθεί ερευνητικά στο έργο του-μας δηλώνει όχι μόνο ότι η φωνή του Πούλιου αλλά και ο ίδιος σαν άτομο, διατηρήθηκε για πάνω από μισό αιώνα στην ποιητική και καλλιτεχνική επιφάνεια της χώρας μας.
Παρ’ ότι μονήρης ο ίδιος, και ίσως και κομμάτι «μονόχνοτος» παρά του ότι κρατήθηκε μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, η καλώς εννοούμενη ελληνική ποιητική δημοσιότητα της εποχής μας, δεν τον λησμόνησε ούτε στάθηκε αδιάφορη απέναντι στο έργο του.
Ο Λευτέρης Πούλιος δεν κατέχει την «ιδιότητα» του ποιητή επειδή έγραψε και δημοσίευσε ποιήματα αλλά γιατί έζησε και ζει με τον τρόπο του σαν ποιητής. Δημιούργησε ένα ποιητικό κλίμα και μέσα σε αυτό πορεύτηκε σε όλη του την ζωή.
Παρόμοιες περιπτώσεις –φυσικά με τις σχετικές κοινωνικές και πνευματικές προσθαφαιρέσεις και ατομικές ιδιαιτερότητες-βλέπουμε και στην περίπτωση του ποιητή Νίκου Καρούζου, του ποιητή Μίλτου Σαχτούρη, του Οδυσσέα Ελύτη και ορισμένων άλλων, που ο βιοπορισμός τους, δεν στάθηκε και ανασταλτικός παράγοντας στην ποιητική τους δημιουργία και εξέλιξη.
Αν, λέω αν, το πνευματικό και των διαβασμάτων του πεδίο ίσως είναι κάπως μάλλον περιορισμένο, οι ποιητικές του συλλογές είναι ανοιχτές σε ένα σύννεφο ελευθερίας και ατίθασης γραφής που θαυμάζεις, απολαμβάνεις με μεγάλη ευχαρίστηση. Η φωνή του είναι επαναστατική ακόμα και αν ο ίδιος είναι κλειστός σε ένα δωμάτιο με του μυαλού του τα φαντάσματα.
Ίσως ακόμα και σήμερα η περίπτωση του ποιητή Λευτέρη Πούλιου, να παραμένει ένα ποιητικό αίνιγμα των δημιουργών της γενιάς του 1970.
Μια «ιδιάζουσα» ιδιαίτερη περίπτωση ποιητή που δεν βολεύτηκε ούτε μέσα στην θερμή αποδοχής αγκαλιά των συνομηλίκων ομότεχνών του. Το ποιητικό του όραμα γλιστρά ακόμα και από τις κλασικές ποιητικές ράγες της γενιάς του.
Ο λόγος του είναι ένας απειλητικός φουρτουνιασμένος σίφουνας αθωότητας και αντίστασης. Ίσως να αξίζει μια παράλληλη ματιά εξέτασης μεταξύ της αναρχικής πολιτικής φωνής του Μιχάλη Κατσαρού και της «σαλής» επαναστατικότητας του μοντέρνου προδιαγραφών λόγου του Πούλιου.
Εκπέμπει μια ποιητική γοητεία που δεν ερμηνεύεται σε όλες της τις παραμέτρους. Μια αναπόδραστη ποιητική συνθήκη ελευθερίας και ανεξαρτησίας που μοναδική ποιητική του οικογένεια παρουσιάζεται να είναι στο ότι δεν ανήκει σε καμία μια ποιητική οικογένεια. Αρνείται έστω και έμμεσα κάθε ποιητική συνθήκη.
Ο ίδιος σαν ποιητής, μάλλον αισθάνεται σαν μια ανασφαλή, άβολη ποιητική παρουσία που αποδέχτηκε την «παραβατικότητα» της ίδιας του της γραφής. Όπως συμφιλιώθηκε αρμονικά με το αρνητικό ίζημα του μυαλού του. Μιάς ποιητικής γραφής πατρίδας-γλώσσας άγνωστης για τους πολλούς, ασυμφιλίωτης με το πλήθος των αναγνωστών της. Αχρείαστη στις συνθήκες ζωής των ακολούθων της.
Μια ποιητική φωνή που κουβαλά μέσα της το αινιγματικό «δαιμονικό» ήθος μιας πανάρχαιας ανθρώπινης εμπειρίας. Ο Λευτέρης Πούλιος υπάρχει σαν ένας βαθμοφόρος των ονείρων του. Των αποκλειστικά δικών του και μόνον οραμάτων.
Σαν ποιητής και σαν σωματική οντότητα. Κατόρθωσε να διατηρήσει την μελαγχολική και σκοτεινή του ιδιωτικότητα και σε μικρές δόσεις να την ενσταλάξει μέσα στα ποιήματά του. Είναι τραγικός γιατί είναι αδιάφορος απέναντι στην τραγικότητα. Υπαρξιακός γιατί είναι απαθής. Αυθεντικός γιατί είναι αυτοπεριφρονητικός.
Ένα «παράξενο» ποιητικό ζώο που συμβολίζει το σύμβολο της ατομικής του κλεψύδρας του βίου που του έλαχε από την μοίρα να ζήσει, να εκπληρώσει. Ένας άθεος με τυμπανοκρουσίες θεότητας μέσα του. Ένα τραύμα που μεταμορφώθηκε σε ποιητική πεταλούδα.
Μόνο που τις πεταλούδες, όταν προσπαθείς να τις αγγίξεις, καταστρέφεται το χνούδι ανεξαρτησίας και ελευθερίας τους που έχουν τα φτερά τους και δεν μπορούν πια να πετάξουν ελεύθερες. Αυτός είναι ο ποιητής Λευτέρης Πούλιος, ένα άγριο της τρέλας δόντι στο σαγόνι ενός λευκού προβάτου.
Γράφοντας το κείμενο αυτό για τον Πούλιο, είχα επίσης υπόψη μου και τις εξής ακόμα προσωπικές του συνεντεύξεις:
Α) στο περιοδικό «Ο Ταχυδρόμος» τχ. 16/20-4-1989, στον Μισέλ Φάις. «Ο χρόνος μ’ έχει διώξει από τις ωραίες ηδονές…» σ. 144-148.
Β) στην εφημερίδα «Η Αυγή της Κυριακής» 21/3/2004, σ. 29 στον Κ. Β. «Είμαι πολίτης του κόσμου».
Γ) στην Μικέλα Χαρτουλάρη, στην εφημερίδα «Τα Νέα» Μεγάλη Τετάρτη 15/4/1998, σ. 45. «Δεν ήρθε ακόμα η εποχή μου». και
Δ) στο περιοδικό «Κ» της εφημερίδας «Η Καθημερινή» τχ. 300/ 1-3-2009, σ. 6. «Δεν υπάρχει τίποτα που να έχει απομείνει γερό. Και προσκυνούμε το αδειανό, το τιποτένιο…».
Να σημειώσουμε σαν υστερόγραφο ότι στην σύναξη αντιγραφή και παράθεση κριτικών κειμένων για την ποίηση του Λευτέρη Πούλιου που οργάνωσε, ανθολόγησε και επιμελήθηκε η φιλόλογος Μορφία Μάλλη, συμπεριλαμβανομένης και της εμπεριστατωμένης εισαγωγής της, «ΓΙΑ ΤΟΝ ΛΕΥΤΕΡΗ ΠΟΥΛΙΟ» Κριτικά κείμενα, εκδόσεις Αιγαίον-Λευκωσία 2020,
δεν συμπεριλαμβάνονται συνεντεύξεις του ποιητή, γιατί ούτε η μεθοδολογία και η οργάνωση του υλικού θα το επέτρεπε αλλά και το κυριότερο, θα αύξανε τις σελίδες του τόμου και θα το καθιστούσε τόσο οικονομικά μάλλον ασύμφορο όσο και θα είχαμε ένα «τσιμεντόλιθο» δοκιμιακών επιστημονικών προδιαγραφών ερευνητικό έργο αλλά δύσκολο στην ανάγνωσή του.
Σε αυτήν την περίπτωση εντάσσεται και η μη αναφορά του ποιητή σε εκπαιδευτικά βιβλία και αντίστοιχα σχολικά βοηθήματα, (αυτός ο τομέας είναι ένα ξεχωριστό κεφάλαιο, βλέπε ενδεικτικά να αναφέρω μόνο την ανάλυση της φιλολόγου και δοκιμιογράφου κυρίας Ανθούλας Δανιήλ, στο εκπαιδευτικό περιοδικό «Επιστήμη και Παιδαγωγία» τεύχος 2/Μάιος-Αύγουστος 2002, σ. 166-168,όπου κάτω από τον γενικό τίτλο «Τρία ποιήματα για την Κύπρο» συνεξετάζεται και το ποίημα του Λευτέρη Πούλιου, «Καλοκαίρι του ‘78» (Κ. Ν. Λ. Γ΄ Λυκείου, σελ. 128). Στις ίδιες δυσκολίες θα ενέπιπτε και η ανθολόγηση ποιημάτων του στα λογοτεχνικά περιοδικά ή σε ανθολογίες ή αποσπασμάτων ποιημάτων του σε συνθετότερες εργασίες. Θέλω για άλλη μια φορά να τονίσω, ότι εργασίες σαν και αυτές της σειράς «Λογοτεχνική Κριτική» που μας έρχονται από την Κύπρο κάτω από την επίβλεψη του καθηγητή και κριτικού Θεοδόση Πυλαρινού, την παρούσα της γενιάς του 1970, που επιμελήθηκε η Μορφιά Μάλλη, βοηθά πολλαπλά τον σύγχρονο αναγνώστη της ελληνικής ποίησης. Από την μία έχουμε την ποιητική διαδρομή και ποιητικό ταξίδι ενός ποιητή, με τα απαραίτητα χρονικά και βιογραφικά στοιχεία και πληροφορίες και από την άλλη ένα πανόραμα κριτικών θέσεων και απόψεων για το έργο του ποιητή. Συνολική επισκόπηση και επί μέρους κριτικές αναφορές και σχολιασμοί.
Αυτό μας δίνει την δυνατότητα να έχουμε συγκεντρωμένο σε έναν τόμο, το μεγαλύτερο υλικό για τον ποιητή, (αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς με τους εαυτούς μας και να μην γκρινιάζουμε από καλώς εννοούμενη ιδιοτέλεια, δεν μπορεί κανείς μελετητής ή μελετήτρια να συγκεντρώσει από μόνος του/της όλο το σκόρπιο και άτακτο υλικό που έχει δημοσιευτεί για έναν ποιητή ή λογοτέχνη.
Η οργάνωση του αρχείου ενός ποιητή είναι πρωτίστως δική του υπευθυνότητα και υποχρέωση), ώστε ο αναγνώστης να έχει την βάση κριτικών δεδομένων αν θελήσει να ενδιαφερθεί για το έργο του, (είναι αυτό που λένε «στρωμένη δουλειά») και από την άλλη, εξίσου σημαντικό, μας γνωρίζει τις φίλιες κριτικές ή όχι φωνές των συναδέλφων του που ασχολήθηκαν μαζί του. Πληροφορούμαστε την κυκλοφορία των περιοδικών και των εντύπων που εκδίδονταν στην εποχή τους, τους συνεργάτες τους και τις χρονολογίες των δημοσιευμάτων τους. Με τον τρόπο αυτόν έχουμε και μια έμμεση ανθολόγηση των δημοσιευμάτων και των υπολοίπων.
Πέρα από αυτήν του συγκεκριμένου ποιητής, που είναι η γενεσιουργός αιτία σύναξης του υλικού. Αυτή είναι η γνώμη μου χωρίς δώσεις ευχαριστιακής ανταπόδοσης για την παρούσα εργασία.
Από όσα πληροφορούμε από το οπισθόφυλλο του τόμου, ο παρών τόμος δεν είναι η μόνη εργασία για ποιητή της γενιάς του 1970.
Έχουν προηγηθεί αυτή για τον Νάσο Βαγενά, για τον Γιώργο Μαρκόπουλο, για τον Αντώνη Φωστιέρη και μάλλον και για τον Κώστα Γ. Παπαγεωργίου. (για τον τελευταίο όπως και για τους άλλους δύο τα αντιγράφω με επιφύλαξη γιατί δεν έχω τους τόμους).
Όπως και νάχει, θα άξιζε και ένας τόμος να αφιερωθεί σε μια κριτική φωνή των ελλήνων δημιουργών της Γενιάς του 1970.
Με πιάνει βαθιά μελαγχολία και μόνο να σκεφτώ να συγκεντρωθεί ο ιλιγγιώδης μόχθος και κόπος του κυρίου Αλέξη Ζήρα που βρίσκεται διάσπαρτος σε εκατοντάδες έντυπα και περιοδικά.
Ακόμα και σαν επιλογή σε κάνει να ανησυχείς όπως οι «λοιμωξιολόγοι» ερευνητές μας.
Γιώργος Χ. Μπαλούρδος.
Πειραιάς 8 Ιουλίου 2020.
[ΠΑΡΝΗΘΑ]
Του Λευτέρη
Πούλιου
Τετάρτη 24 Οκτωβρίου 2012
ΛΕΦΤΕΡΗΣ ΠΟΥΛΙΟΣ ένα ποίημα
Το ποίημα του Λεφτέρη Πούλιου «Αμέρικαν Μπαρ στην Αθήνα» υπάρχει αναρτημένο σε μερικά blogs. Θέλω να υπάρχει κι εδώ. Με μία διαφορά – που έχει τη σημασία της. Το ποίημα δεν το κάνω copy-paste (θα μπορούσα). Το χτυπάω από την αρχή, τηρώντας τη στιχουργική δομή τού ποιητή έτσι όπως εκείνη αποτυπώνεται στο βιβλίο Έξη ποιητές [Ανεξάρτητη Έκδοση, Αθήνα 1971]. Η δομή αυτή δεν έχει αναπαραχθεί σωστά στα διάφορα ιστολόγια, επειδή κανείς δεν φαίνεται να το έχει αντιγράψει από το συγκεκριμένο βιβλίο, αλλά από… τρέχα-γύρευε.
Στους Έξη ποιητές αυτοανθολογούνται οι Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ, Τάσος Δενέγρης, Νανά Ησαΐα, Δημήτρης Ποταμίτης, Λεφτέρης Πούλιος και Βασίλης Στεριάδης, έξι από τους ποιητές δηλαδή που απετέλεσαν την περιώνυμη γενιά του ’70. Αν σκεφθούμε πως η προηγούμενη ποιητική γενιά ήταν εκείνη του ’30, μάλλον θα πρέπει να κοντοφθάνει η επόμενη, η γενιά του ’10· αν και δεν βλέπω πολλούς στη στάση. Το λεωφορείο φεύγει άδειο από την αφετηρία, ενώ όσοι ανεβαίνουν κατεβαίνουν πριν το τέρμα…
Το «Αμέρικαν μπαρ στην Αθήνα» το απαγγέλλει προσέτι ο Λεωνίδας Χρηστάκης στο CD «Σχιζοφωνητικά», το οποίο μοιράστηκε με το τεύχος 2 του περιοδικού Heteron 1/2 τον Οκτώβριο του 2006. Εσείς θα το διαβάσετε μόνοι σας. Όπως κι εγώ εξάλλου…
Του Κίμον Φράιερ
Του Κίμον Φράιερ
ΑΜΕΡΙΚΑΝ ΜΠΑΡ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ
Ανάμεσα στα περιπλανώμενα, βιαστικά, ηλίθια, πρόσωπα του δρόμου, σε είδα απόψε Κωστή Παλαμά.
Ανάμεσα στα περιπλανώμενα, βιαστικά, ηλίθια, πρόσωπα του δρόμου, σε είδα απόψε Κωστή Παλαμά.
σεργιανίζοντας πάνω-κάτω στη μεθυσμένη μου απογοήτευση·
γυρεύοντας μια πόρνη ή ένα φίλο ή την ανάσταση.
Τι βιτρίνες και τι φεγγάρι! άνθρωποι λογής-λογής
βολτάρουν τη νύχτα· και σιδερένια σκυλιά που κορνάρουν·
γάτες στους σκουπιδοτενεκέδες και συ παραμυθά Βερν
τι γύρευες στην είσοδο της πολυκατοικίας;
Νοιώθω τις σκέψεις σου Κωστή Παλαμά· άμυαλε
γεροξεφαντωτή καθώς έμπαινες μέσα στο μπαρ
γλυκοκυττάζοντας τις πουτάνες. και πίνοντας ένα
διπλό ουίσκυ. Σ’ ακολούθησα μέσα από ομίχλες
από τσιγάρα και χάχανα λόγω των γυναικείων
μαλλιών μου. Κάθησα να με κεράσεις
πάνω στο σανιδένιο πάγκο. Δίπλα σε μια σειρά
καθισμένα αγάλματα.
– Είμαστε οι ζωντανότεροι τούτης της νύχτας –
Οι χαφιέδες μάς κοιτάζουν καχύποπτα και
τα φώτα σβύνουνε σε μια ώρα.
Ποιος θα μας κουβαλήσει στο σπίτι;
Κωστή Παλαμά, έρημε φωνακλά, άσωτη
κλήρα μου. Τι ρωμιοσύνη δασκάλευες με φωτιά
και βουή, ανεβασμένος στη κορφή της ελπίδας,
όταν ξαφνικά η νύχτα πετάχτηκε σα μαχαίρι
απ’ τη θήκη. Κι απόμεινες στη καρέκλα
παράλυτος με τ’ όραμα μιας αυγούλας
που άχνιζε.
Νοιώθω σκολιαρόπαιδο που τούλαχε στραβόξυλο
δάσκαλος. Καιρό λογάριαζα μαζί σου πώς
θα τα πάω. Φρικτό γερασμένο σκυλί πάμε
να ξεράσουμε τ’ αποψινό μας μεθύσι,
σ’ όλες τις πόρτες των κλειστών βιβλιοπωλείων.
Πάμε να κατουρήσουμε όλα τα αγάλματα
της Αθήνας· προσκυνώντας μονάχα
του Ρήγα. Και να χωρίσουμε ο καθένας στο
δρόμο του σα παππούς κι εγγονός που
βριστήκανε. Φυλάξου καλά απ’ τη τρέλλα
μου γέρο· όποτε μου τη δώσει θα
σε σκοτώσω.
Το ποίημα πρωτοδημοσιεύτηκε στην Ανεξάρτητη Έκδοση
Έξι – Ποιητές
1971, στο Ποίηση 2, 1973 και έπειτα στον τόμο Ποιήματα –
Επιλογή 1969-1978 (εκδόσεις Κέδρος)
Πηγές:
https://freedomgreece.blogspot.com/2016/07/blog-post_26.html και http://atheofobos2.blogspot.com/2019/04/
Λευτέρης Πούλιος, Δύο ποιήματα (Το θεώρημα,
Το εμπόρευμα)
Το θεώρημα
Στο μετρό
ονειροπολώ
κι ανασαίνω βαριά
απ’ το κάπνισμα.
Για μια στιγμή ζαλίζομαι
και πέφτουν πάνω μου πολλά φώτα.
Θλίβομαι νιώθοντας
την ανέλπιδη τέχνη
του ποιητή.
Πόσο απλός ο κόσμος,
αυτό το μεγάλο τίποτα,
και πόσο δυστυχία
και βάσανα
σε ραγισμένες καρδιές
και ψυχές πεθαμένες.
(Το Θεώρημα, Κέδρος, 2005)
Το εμπόρευμα
Είμαι δεσμώτης κάτω από την υψηλή δικαιοσύνη ενός
χαμόγελου και θλίβομαι άμετρα για τον πλανήτη
που ‘χασε όλη την αγνότητα
λουσμένος στον κατακλυσμό της ανθρώπινης μωρίας.
Φτηνά ή ακριβά όλα πουλιούνται. Καθετί γίνεται
για να πουληθεί και να πουληθεί γρήγορα.
Ο άνεμος και το κύμα από τους εμπόρους πουλήθηκαν.
Ό,τι γεύτηκαν η ευγένεια και το έγκλημα, ό,τι γνωρίζει
ο έρωτας και η καθημερινή επιθυμία των όχλων,
έχει πουληθεί. Ό,τι η τέχνη
και η επιστήμη αναγνώρισαν, έχει πουληθεί.
Οι ξαναμμένες κραυγές των οδών, εφαρμογές
και ιδέες έχουν πουληθεί. Κάθε πράμα
έχει την αξία του στην αγορά. Τα βρόμικα
εσώρουχα της Μπαρντό αξίζουν όσο ένας Ρέμπραντ.
Η αναρχία των μαζών προβάλλεται στις βιτρίνες
των καταστημάτων. Έχουν πουληθεί τρελά μυστικά
για κάθε ακολασία.
Όλοι δίνουν νωρίς την παραγγελιά τους.
(Ο γυμνός ομιλητής, Κέδρος, 2001)
Πηγές: Ποιείν, Bibliotheque
Για τον Λευτέρη Πούλιο. Κριτικά κείμενα,
εκδόσεις Αιγαίον, Λευκωσία, σελ. 386
ΜΟΡΦΙΑ ΜΑΛΛΗ (ανθολόγηση – εισαγωγή - επιμέλεια),
Σημαντικός τόμος αφιερωμένος σε έναν εξαιρετικό ποιητή που
γνώρισε την επαφή με τα σκοτάδια αλλά και με το εκτυφλωτικό
φως του συλλογικού ασυνείδητου, εκεί όπου το εγώ λιώνει σε
μια θάλασσα ενεργοπληροφοριακή και τα όποια όρια καταλύο
νται, εκεί όπου το ιδιωτικό γίνεται Άπαν και τα άτομα
Ένα.
Σε ένα ακραίο αντεστραμμένο θα λέγαμε “ωκεάνιο συναί
σθημα”, ο ποιητής Λευτέρης Πούλιος βιώνει με τραυματικό τρό
πο την “μεταφυσική εμπειρία της Πάρνηθας” που οδηγεί στον
αυτοακρωτηριασμό των δαχτύλων του αριστερού του χεριού.
Σαν έκρηξη θυμού, σαν απόγνωση, σαν απόλυτη συνείδηση
της ανελευθερίας του ανθρώπινου είδους, σαν συμβολική άρνη
ση κάθε χρηστικότητας των χεριών, ή σαν τιμωρία, που μπορεί
και να μην βασίζεται σε βαθιά εσωτερικευμένα αισθήματα ενοχής
, αυτή η πράξη προκαλεί δέος και σεβασμό.
Είναι σχεδόν θρησκευτική, μυητική, ακατανόητη, συμβολική
οπωσδήποτε, αλλά και κυριολεκτική.
Είναι ποίημα αφ’ εαυτής, ακόμα κι εάν ο γραφιάς σώπαινε για
πάντα αμέσως μετά. Είναι σαν μία παύση ανάμεσα σε δύο τελεί
ες, ή ανάμεσα σε δύο θαυμαστικά, καλύτερα.
Φυσικά και έχει επιρροές, αλλά και άμεση επικοινωνία με τους
κύριους εκπροσώπους της “beat generation”, αναγνωρίζεται ως
ισότιμο, κορυφαίο μέλος της “γενιάς του 1970”, απολαμβάνει την
γενική αποδοχή, που δεν πρέπει όμως να συγχέεται με την ό
ποιας μορφής ασυλία.
Είναι στο απυρόβλητο και γίνεται ο αποδέκτης διθυραμβικών
κριτικών σχολίων, ακόμα κι από τους πιο αυστηρούς φιλολό
γους που δεν χαρίζονται εύκολα σε κανέναν.
Κι αυτό μπορεί να οφείλεται σε δύο λόγους: ή είναι τόσο εχθρός
του εαυτού του ο ίδιος ο διανοητής που κάθε εξωτερική επίθεση
περισσεύει ή είναι τόσο “ιερά” η μανία του που καθηλώνει ακό
μα και τους βέβηλους.
Ό,τι ανήκει στον χώρο του μη επιστητού,
στο άρρητο, στο άφατο και στο ασύλληπτο από το ανθρώπινο
μυαλό, αμέσως μετά το πρώτο παραξένισμα, λατρεύεται ως
“θείον”.
Κι αυτός ο αταβισμός είναι εγγενής, θεμέλιος λίθος της
ποιητικής λειτουργίας, που αυτοεπαληθεύεται μόνον όταν κατα
στεί τελετουργία, όταν αναδέψει νοήματα και τέρατα έτσι που να
δημιουργηθεί κάποιος καινούργιος πρωτόγνωρος κώδικας, με
αλλόκοτες συνάψεις σημείων και σημαινομένων.
Αυτή η ανοίκεια, “αιρετική” χρήση κάποιου συνήθως χρησιμοποι
ούμενου, φθαρμένου γλωσσικού κώδικα, όταν και όποτε συνδυ
αστεί με μια αποκλίνουσα, “παραβατική” και “ιερόσυλη” συμπερι
φορά, ή και στάση ζωής, τότε η ποιητική λειτουργία μετατρέπεται
σε συλλείτουργο, δοξαστικό και απρόσιτο στα απλά μυαλά.
Βασανίστηκε ο ποιητής, εγκλείστηκε, νοσηλεύτηκε, αλλά και υπο
στηρίχθηκε όσο κανείς άλλος της γενιάς του, γιατί πάντα κλίνει
υπέρ των θυμάτων η συλλογική συνενοχή για το χάλι που δημι
ουργήσαμε και για το χάος που εξακολουθούμε να δημιουργούμε
.
Μέσα από αυτή την εξαντλητική παράθεση δημοσιευμένων κρι
τικών ανά κάθε ποιητική συλλογή, αλλά και με το χρονολόγιο και
με την εισαγωγή της, η ανθολόγος κι επιμελήτρια Μορφία Μάλ
λη, συνυφαίνει έναν τάπητα κρουστό και πολύχρωμο, ανθεκτικό
στον σκόρο του καιρού και στην απομυθοποιητική μανία του Χρό
νου.
Ο Λευτέρης Πούλιος είναι ο μύθος και η ποιητική του, αδιαί
ρετα και αξεδιάλυτα, εις σάρκαν μίαν.
Η ιερογαμία νοήματος και μορφής, έργου και βίου, ζωής και θα
νάτου, ενστίκτου επιβίωσης και ενστίκτου αυτοκαταστροφής,
είναι εισιτήριο και εχέγγυο γιατην διαχρονικότητα μιας λογοτεχνι
κής έκφρασης, όσο απελπισμένη κι αν είναι, όσο βουτηγμένη
στην πλήρη υπαρξιακή συνείδηση της ματαιότητάς της.
Ειδικά τότε... Κυρίως τότε. Πρωτίστως τότε.
www.konstantinosbouras.gr
Λευτέρης Πούλιος, Πικρία
Αχ!, τόσα ακόμα μπόραγα να πω.
Τις νύχτες μου που γύρναγα αλητεία
τις πύλες έσπαγα Αλέξανδρος να μπω
σα μου τις βρόνταγε στα μούτρα η πολιτεία.
Είχα να πω, στην άκρη αυτή του ωραίου κόσμου
που βρέθηκα για μια φορά για πάντα:
Σφυροκοπάει ο κεραυνός εντός μου
κι ουρλιάζουνε οι κέρβεροι στην μπάντα.
Πια τώρα τίποτα δεν λένε οι ανθρώποι
κι οι αγαπημένοι δρόμοι βουτηγμένοι στο σκοτάδι.
Σάμπως να με ξεπροβοδάν μοιάζουν οι τόποι
για το στερνό ταξίδι μου στον Άδη.
Ωραία λοιπόν κι όλα καλά, μονάχα,
οι στίχοι μου περήφανοι αλαργεύουν
γλάροι στα ποντοπόρα φορτηγά, σαν τάχα
μες στη βροχή και στα νερά να με ξοδεύουν.
*Aπό τη συλλογή “Μωσαϊκό”, εκδ. Κέδρος 2001.
Η Ἀμφισβήτηση εἶναι εὐάλωτη
Μανιασμένη βροχὴ
πάνω ἀπ’ τὰ θαμμένα δάχτυλά μου.
Εἶδα τὸ ἀνθρώπινο πλάσμα
κάτω ἀπὸ ’να δέντρο
ἔξω ἀπ’ τὴ σπηλιὰ
Μ’ ἄγριες κουρελιασμένες προβιὲς
Καὶ βιβλικὴ γενειάδα –
ἡ Ἀμφισβήτηση εἶναι τσουκνίδα
εἶναι εὐάλωτη –
Κακοσιτισμένο
Νὰ ἀγναντεύει τὸ μαχητικὸ ἀφρὸ
τῆς ἀκροθάλασσας
Καθετὶ εἶναι γεμάτο
καὶ πάνω ἀπ’ ὅλα ἡ ἐλευθερία.
Εἶδα τὸ ἀνθρώπινο πλάσμα
Στὸ ναὸ τῆς φαντασίας μὲ ἰκετήρια κλαδιὰ
Τρέμοντας μὲ σκέψεις φτωχοῦ θεοῦ
Τὸ εἶδα
στὴ στοιχειωμένη πολυκατοικία
Ὁδηγημένο στὴν ἀφθονία μὲ αὐτοκίνητο οὐίσκι ἔντυπο
ἢ στὸ ἄντρο τῆς μιζέριας
Μὲ ὁλόλαμπρη γύμνια χλωμὰ στήθια
Ὀρυχτὰ στολίδια νεκρὸ βρακὶ
Ἡ μεγαλειότητά του περιμένοντας φώτιση
κάτω ἀπὸ ληστρικὰ νύχια
Ἔξαλλο βασανιστήριο
Φτυστὰ στὸν καιρό.
Κακόμοιρο πετσὶ θαμμένο
μέσα σὲ τόση νύχτα
Ἡ Ἀμφισβήτηση εἶναι εὐάλωτη
Μέσα στὸν ἀέρα τοῦ κόσμου.
***
Πάρνηθα
Καὶ πρὶν ἀπὸ τὸ σάλπισμα τοῦ ἀγγέλου, θειάφι
κίτρινο ζωηρὸ καὶ μενεξεδὶ ζωηρὸ
πάνω στὸ βουνὸ μὲ τὴ μορφὴ ποὺ ἔτρεχε σὲ συνάντησή μου
πίσω ἀπὸ θολὸ τζάμι.
Δρόμος κανένας γιὰ τὸ γυρισμὸ
δυὸ ἀερικὰ ἦρθαν κοντά μου καὶ μὲ παρέσυραν.
Ἡλιοβασίλεμα σχεδὸν ἀνεπαίσθητο
καὶ τῆς κόλασης τὸ στόμα ὀρθάνοιχτο
μετὰ τὸ σκίσιμο τοῦ οὐρανοῦ.
Ἄρτεμη, γιατί μ’ ἔδιωξες;
Ἡ ὥρα σὰν ἀνυπόμονο λεοντάρι μὲ τὴ χαίτη
ριγμένη πρὸς τὰ πίσω καταπίνοντας πυρακτωμένα καρφιά.
Ὁ Ὄλυμπος κι ὁ Γολγοθὰς δυὸ πόλοι
τοῦ ἴδιου ποιήματος.
Ἄγρια μάχη κενταύρων στὸ βορινὸ μέρος
τὰ μπράτσα μου ἐνάντια στὸ δαίμονα
καὶ τὰ κοράκια ψηλὰ ἀνακατεύοντας πριονίδι
καὶ παγάκια στὴ χούφτα μου.
Νοσταλγία τοῦ βράχου ποὺ πάνω του κάθισε
κάποτε ὁ Πὰν παίζοντας τὸν αὐλὸ
μὰ δὲν κάθεται πιὰ παρὰ ἡ μαύρη δυσοίωνη
κουκουβάγια ἀπὸ καιρὸ σὲ καιρό.
Ὁ φονιὰς ἄγγελος τράβηξε τὸ σπαθί του
ἀσήμι λαμπερὸ καὶ καμφορὰ στὴ λαβὴ τοῦ σπαθιοῦ.
Γλίτωσα τὴ ζωή μου, ἕνα βλαστάρι ἀνάμεσα
στὰ λιθάρια. Κράτησα τὴ ζωή μου ἐκεῖ ποὺ
ἡ δύση ἦταν κοντὰ ἀτενίζοντας τὸ ἀόρατο
μέσα στὸν τρόμο καὶ σήκωσα σὰν μιὰ πέτρα
τὸ πρόσωπό μου.
***
Το Θεώρημα
Στο μετρό
ονειροπολώ
κι ανασαίνω βαριά
απ’ το κάπνισμα.
Για μια στιγμή ζαλίζομαι
και πέφτουν πάνω μου πολλά φώτα.
Θλίβομαι νιώθοντας
την ανέλπιδη τέχνη
του ποιητή.
Πόσο απλός ο κόσμος,
αυτό το μεγάλο τίποτα,
και πόσο δυστυχία
και βάσανα
σε ραγισμένες καρδιές
και ψυχές πεθαμένες.
***
Στρίγκλισμα
Μέσα κι ἔξω ἀπ’ τὶς μεγαλουπόλεις μὲ πείνα μὲ τόλμη
μὲ ἁγιότητα σούρανε τὰ μακρουλά τους ποδάρια
Τὰ σβησμένα ἀπ’ τὸ ὄπιο μάτια τοὺς τ’ ἀλουμινένια
πιάτα τοὺς τὰ κουρέλια τους στὸ χωματόδρομο
Τὰ παιδιὰ τῆς γενιᾶς μου γίνανε ἀφίσες τῶν τοίχων
Ξερατὸ καὶ λουλούδια ἐνὸς πολιτισμοῦ ἄθλιου
Ὁ δρόμος ἔχει τὴν ἀγωνία του τοὺς θλιβεροὺς μαντρότοιχους
μὲ τ’ ἀγκωνάρια τῆς παραφορᾶς
Καὶ στὴ βάση κάτ’ ἀπ’ τὸ δέντρο ὁ ἐλεύθερος
ἀπλώνοντας ρίζες καὶ κλωνάρια
Ὁ δραπέτης τῆς ζούγκλας τῶν πόλεων
Σχεδὸν ριπίδι σχεδὸν ἀκάθαρτη συμμετρία
Ὥριμος γιὰ τὴ στιγμὴ τῆς κρίσης
Ἡ ἀγάπη τὸν κυριεύει, ἐπουλώνει τὴ λέπρα τῆς ἐσωτερικῆς γῆς
Ἄνθρωπε τῆς ἐποχῆς μου παράδειγμα
Δόξα σ’ αὐτὸν ποὺ τὸ σκάει
Ποδοπατώντας σάπιες ἀξίες βαραθρώνοντας τέλματα
Μὲ τὰ παπούτσια στὸ κούτελο τῆς καλοπέρασης
Ἔστω καὶ μὲ τὴ στολὴ τοῦ νικημένου
Μακαρίζω αὐτοὺς ποὺ τὸ στῆθος τους οὐρλιάζει
στὴ μυστηριακὴ ἐρημιὰ τοῦ κόσμου
σὰν ἄστρο.
Αὐτοὺς ποὺ ἀνοίγουν στὸ μέλλον δρόμο
κομμένα ἁγνὰ προϊόντα της φύσης
Στὴν ἀνώνυμη ἱστορία.
Τὸ μπρίκι
Εἶναι τὸ αἰώνιο τσίγκινο μπρίκι
αὐτὸ πού μου ἔδωσε ὅ,τι καλύτερο εἶχε
αὐτῆς τῆς ζωῆς καὶ μᾶλλον ὁλότελα ξαφνικὰ
χωρὶς οὔτε ἀρχὴ μήτε τέλος.
Νὰ ψήνει καφὲ καὶ νὰ ντιντινίζει στὸ ράφι.
Εἶναι τὸ δηλητηριῶδες τσίγκινο μπρίκι
ὁτιδήποτε ἄλλο ἐκτὸς ἀπὸ ξυριστικὴ μηχανή.
Δείχνει μὲ τὸ δάχτυλο τὸ τέλος τοῦ χειμώνα
σὲ θερμότητα κανονικὴ σὰν ἐκείνη τοῦ ἥλιου.
Μουντζουρωμένο καὶ μαλακὸ ἀλλὰ ὄχι γιὰ πέταμα.
https://popaganda.gr/art/opios-den-antistekete-thavete-zontanos-tou-lefteri-pouliou/
Όποιος δεν αντιστέκεται θάβεται ζωντανός,
του Λευτέρη Πούλιου
«Λευτέρης Πούλιος, Ποιήματα 1969-1978», Κέδρος (1982)
Φτωχός κόσμος κλειστός, άλλη μια νύχτα
κι όλα γίναν ένα μάταιο καθεστώς.
Ποιος αλήθεια ουρλιάζει στα μουλωχτά
μέσα σ’ αυτόν τον άσπρο κύκλων των θαμμένων;
Τίτλοι:
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Βιβλίο
Λευτέρης ΠούλιοςΒιβλίο
Λευτέρης ΠούλιοςΒιβλίο
ΔΕΣ!Home
Συγγραφέας
Συλλογικό έργο
Τόμος Δ': 1970-2000
Συγγραφέας: Λευτέρης Πούλιος
Αθήνα, 2013
ISBN: 978-960-6727-12-2
Κυκλοφορεί
ΒιβλίοΛευτέρης Πούλιος
Συγγραφέας: Λευτέρης Πούλιος
Αθήνα, 2008
ISBN: 978-960-04-3769-0
Κυκλοφορεί
ΒιβλίοΛευτέρης Πούλιος
Συγγραφέας: Λευτέρης Πούλιος
Αθήνα, 2005
ISBN: 978-960-04-2817-9
Κυκλοφορεί
ΒιβλίοΛευτέρης Πούλιος
Συγγραφέας: Λευτέρης Πούλιος
Αθήνα, 2003
ISBN: 978-960-04-2344-0
Κυκλοφορεί
ΒιβλίοΛευτέρης Πούλιος
Συγγραφέας: Λευτέρης Πούλιος
Αθήνα, 1999
IS
BN: 978-960-04-1667-1
Κυκλοφορεί
ΒιβλίοΛευτέρης Πούλιος
Συγγραφέας: Λευτέρης Πούλιος
Αθήνα, 1998
ISBN: 978-960-04-1498-1
Κυκλοφορεί
ΒιβλίοΛευτέρης Πούλιος
Συγγραφέας: Λευτέρης Πούλιος
Αθήνα, 1969
ISBN:
Εξαντλημένο
ΒιβλίοΣυλλογικό έργο
Συγγραφέας: Λευτέρης Πούλιος
Αθήνα, 2006
ISBN: 978-960-04-3244-2
Κυκλοφορεί
ΒιβλίοΛευτέρης Πούλιος
Συγγραφέας: Λευτέρης Πούλιος
Αθήνα, 2001
ISBN: 978-960-04-1964-1
Κυκλοφορεί
ΒιβλίοΛευτέρης ΠούλιοςΠοιήματα
Συγγραφέας: Λευτέρης Πούλιος
Αθήνα, 1993
ISBN: 978-960-03-1055-9
Κυκλοφορεί
ΒιβλίοΛευτέρης ΠούλιοςΣυγγραφέας: Λευτέρης Πούλιος
Αθήνα, 1973
ISBN:
Εξαντλημένο
ΒιβλίοΛευτέρης Πούλιος
Ελλάδα
Ελλάδα
Λευτέρης Πούλιος
Θέατρο Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών, 10/02/2008
Όπως σημειώνει ο Αλέξης Ζήρας, η ποίηση του Λευτέρη Πούλιου χαρακτηρίζεται από σαρκασμό και ειρωνική στάση απέναντι στα γλωσσικά και κοσμοθεωρητικά στερεότυπα.
Ο οξύς και γεμάτος μεταφορές και ρητορικές εκλάμψεις ποιητικός του λόγος συγγενεύει με τη beat ποίηση της μεταπολεμικής Αμερικής.
Μετά το 1980 στρέφεται σε μια υπαρξιακή-οντολογική θεματική, όπου οι αλληγορίες συρρικνώνονται σε σύμβολα και η χειμαρρώδης ροή των εικόνων σε μια πιο κατασταλαγμένη αναζήτηση του ουσιώδους...
Μουσική επιμέλεια: Αλαβέρα, Ρούλα
Σκηνοθεσία: Ναουμίδης, Νίκος
Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος
Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος
Θέατρο Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών (10/02/2008)Φεστιβάλ – Διοργάνωση
Λογοτεχνικά πρωινά της Κυριακής, 2007/ 08
Λογοτεχνικά πρωινά της Κυριακής, 2007/ 08
Η είσοδος είναι ελεύθερη
(Λευτέρης Πούλιος, Ποιήματα 1969-1978,
Κέδρος 1982). «Δεν νομίζω ότι χρειάζεται κάτι
να
πούμε μετά απ' αυτή τη συγκλονιστική βραδιά.
Ελεύθερη Λαική Αντιστασιακή Συσπείρωση · SmileLikeYouMeanIt88 · 24 Φεβ
2009
Μορφία Μάλλη
Στον δρόμο των Beat
Μια ανάγνωση της ποίησης του Λευτέρη
Πούλιου
https://futurabooks.wordpress.com/2016/
Τι ήταν η beat γενιά στην Αμερική και πώς
οραματίστηκε τη λογοτεχνία και τον κό
σμο;
Ποια ήταν η σχέση των ποιητών-ταξι
δευτών της με τους νέους της αθηναϊκής
«Παράγκας» και της «μακράς δεκαετίας
του ’60» που ζυμώθηκαν με τον ρομαντι
σμό του παρισινού Μάη και τη διαμαρτυρί
α των κινημάτων αμφισβήτησης;
Το βιβλίο αυτό μελετά τη διαμόρφωση της
beat ποίησης στην Ελλάδα μέσα στο πλαί
σιο της ελληνικής και διεθνούς πολιτικής
πραγματικότητας και περιγράφει τη διά
δραση ανάμεσα στις αμερικανικές και τοπι
κές διαστάσεις της beat κουλτούρας.
Κυρίως, όμως, αποτελεί μια ανάγνωση της
ποίησης του Λευτέρη Πούλιου, εμβληματι
κού ποιητή της Γενιάς του ’70 και της Αμφι
σβήτησης, που μετατόπισε τα σύνορα
ανάμεσα στο εφικτό και το ανέφικτο, ανέ
τρεψε κόσμους, σάρωσε βεβαιότητες και
τελικά «προτίμησε να καεί παρά να σβή
σει μέσα του».
Η ανάλυση παρακολουθεί την πορεία του
από τα πρώτα της βήματα, όταν ο Πού
λιος ως συνεχιστής της ιστορικής πρωτο
πορίας πειραματίζεται με τις φόρμες, τις
εικόνες και τις λέξεις του μοντερνισμού.
Στη συνέχεια τον παρακολουθεί να διαμορ
φώνει υπό την επίδραση των beat τη δική
του ποιητική φυσιογνωμία: λυρική, ρομα
ντικά επαναστατική, προφητική νέων κό
σμων και τρόπων αντίληψης.
Τέλος, τον ακολουθεί στην προσχώρησή
του σε ποικίλες εκδοχές του ανατολικού
μυστικισμού, όπου με τα σκαψίματα του
βίου και της γλώσσας του, μετατρέπεται
σε οδοδείκτη ενός ιδιαίτερου μεταφυσικού
κόσμου.
«Ο Mario Vitti στην Ιστορία της Νεοελληνι
κής Λογοτεχνίας του είχε εγκαίρως επιση
μάνει (1987) ένα κενό στη μελέτη της θεμα
τικής και, κυρίως, της τεχνικής της Γενιάς
του ’70 και της ανάλυσης των σχέσεών
της με τις ποιητικές διαδικασίες της Δύ
σης.
Η προσπάθεια στοιχειοθέτησης της συλλο
γικής ποιητικής ταυτότητας της Γενιάς του
’70 από τους επίσημους ανθολόγους και
κριτικούς της ή, αντιθέτως, της εξάρθρω
σης αυτής της ταυτότητας από την επόμε
νη γενιά, τη “Γενιά του ιδιωτικού οράματος
”, σε συνδυασμό με τη γενικότερη κοινωνι
ολογική τάση της κριτικής μας, δημιούργη
σαν τον κριτικό μύθο των “αναφομοίωτων
ξενόφερτων δανείων” και μια επιφυλακτι
κότητα απέναντι στα αμερικανικής έμπνευ
σης ποιητικά έργα.»
http://hellenicpoetry.com/uncategorized/the-
generation-of-the-70s-poulios/
Γεννήθηκα και μεγάλωσα στο Γαλάτσι, που τότε, βέβαια, ήταν εξοχή. Άλλαξα γειτονιά μόλις το ’99, οπότε μετακόμισα στον Άγιο Παντελεήμονα. Την εποχή, δηλαδή, που οι Αθηναίοι είχαν αρχίσει να εγκαταλείπουν το κέντρο, εγώ κατηφόριζα! Ήρθε και η αδερφή μου η Γρηγορία μαζί –επίσης ποιήτρια–, με την οποία είχαμε ανέκαθεν μεγάλη ψυχική και πνευματική επαφή, και έκτοτε συγκατοικούμε. Δεν ήταν, βέβαια, ακόμα τότε έντονα τα προβλήματα που εμφανίστηκαν αργότερα στην περιοχή, όπως οι παρατημένοι στην τύχη τους μετανάστες, που στρέφονταν στην παραβατικότητα, και η εγκληματική δράση των χρυσαυγιτών. Στην πολυκατοικία μας είμαστε πια οι μόνοι Έλληνες. Δεν έχουμε όμως θέματα, αν εξαιρέσεις ότι κάποιοι ανοίγουν διαρκώς την αλληλογραφία μου – ίσως πιστεύουν ότι μου στέλνουν λίρες και δολάρια, αλλά πού τέτοια τύχη!
Ναι, αληθεύει ότι η ποίηση προϋποθέτει μια άλφα ψυχική ταλαιπωρία. Είναι μια διαδικασία λυτρωτική κι επώδυνη, όπως η γέννα. Χρειάζεται να έχεις πονέσει, να έχεις δεχτεί οδύνη για να παράγεις ώριμους καρπούς. Πέρασα, ξέρεις, δύσκολα παιδικά χρόνια, στερημένα. Ήταν κι ο πατέρας μου Αριστερός και μας κατέτρεχαν οικογενειακώς, ήμουν κι εγώ ευαίσθητος, εσωστρεφής, τα έπαιρνα όλα τοις μετρητοίς, καταλαβαίνεις τώρα. Χρειάστηκε να δουλέψω από μικρός στην οικοδομή και να κάνω κι άλλες χειρωνακτικές δουλειές για να τα βγάλω πέρα. Αλλά τη δεκαετία του ’60 άλλαζαν πολλά στον παγκόσμιο χάρτη. Αμφισβήτηση, ροκ μουσική, μπιτ ποίηση, ψυχεδελική κουλτούρα… Μόλις αρχίσαμε να τα οσμιζόμαστε αυτά στην Ελλάδα, μας φορέσανε τη χούντα. Ωστόσο, η κουλτούρα αυτή επιβίωσε και ρίζωσε, έστω σε στενό αρχικά κύκλο, γιατί ήταν επίσης μια εποχή έντονων πνευματικών και πολιτιστικών αναζητήσεων. Είχα απαγγείλει ποιήματά μου σε πλακιώτικες μπουάτ κι αμέσως βρέθηκαν ποιητές και άλλοι πνευματικοί άνθρωποι που με πρόσεξαν, με αγκάλιασαν, με βοήθησαν – δεν υπήρχε αυτός ο άγριος σημερινός ανταγωνισμός.
Παρέες μου ήταν ο Κίμων Φράιερ, ο οποίος με συμπεριέλαβε στους Έξη Ποιητές που κυκλοφόρησε το 1971, ο Ρένος Αποστολίδης, ο Τάκης Σινόπουλος, ο Αντρέας Μπελεζίνης, η Μυρτώ Αραβαντινού, ο Λεωνίδας Χρηστάκης, ο Πουλικάκος, ο Κουτρουμπούσης, ο Δενέγρης… Με τον Αποστολίδη, τον Σαββόπουλο και τον Δημήτρη Ιατρόπουλο εκδώσαμε, μάλιστα, την εφημερίδα «Απολογία», που όμως κυκλοφόρησε μόνο ένα φύλλο, επειδή υπήρξαν «ενοχλήσεις» από την Ασφάλεια. Άλλα μπλεξίματα με τις Αρχές δεν είχαμε, υπήρχε όμως ο φόβος των αστυνομικών του Λαδά που κυκλοφορούσαν στην Πλάκα με ψαλίδια κι αν σε πετύχαιναν «μαλλιά» σαν κι εμάς, σε κούρευαν επιτόπου.
Παρά τον «γύψο», λαχταρούσε ο κόσμος τότε, όπως το ξερό χώμα, το νερό οτιδήποτε αφορούσε σύγχρονη ποίηση, τέχνη, κουλτούρα, δημιουργία. Και υπήρχαν αξιόλογες εστίες πολιτισμού, όπως το Γαλλικό Ινστιτούτο. Θυμάμαι την πρεμιέρα του Woodstock στο σινέ Παλλάς, παρουσία μάλιστα του σκηνοθέτη Μάικλ Βαντλάιχ. Χαμός γινόταν απέξω, κρατούσαμε αναμμένα κεριά – μιλάμε για πρωτοφανές πανηγύρι! Τη δεύτερη προβολή την απαγόρευσαν, επειδή υπήρξε συνωστισμός και «ντου» αλλά κι επειδή «διέφθειρε τα ήθη των νέων». Ξέσπασαν διαμαρτυρίες και σοβαρά επεισόδια, εν τέλει το ντοκιμαντέρ προβλήθηκε αργότερα σε πέντε κινηματογράφους. Θυμάμαι έπειτα την κηδεία του Σεφέρη που εξελίχθηκε στην πρώτη μεγάλη αντιχουντική διαδήλωση… Τότε κυκλοφόρησαν και τα Νέα Κείμενα, με κείμενα αντιστασιακών συγγραφέων και προμετωπίδα δική του.
Τα ’60s ήταν ένα όμορφο παραμύθι που ζήσαμε έντονα και μας γοήτευσε πολύ. Δυστυχώς, όμως, στην πορεία, πράγματα όπως το ελεύθερο σεξ, οι ουσίες και ο μυστικισμός, που τόσο αισιόδοξα είχαμε υποδεχτεί, αποδείχτηκαν παγίδες γιατί πολλοί τα χειρίστηκαν λάθος και γιατί εν τέλει ευνόησαν τον ατομικισμό σε βάρος της συλλογικότητας. Και σήμερα ζούμε έναν θρίαμβο του ατομικισμού που έχει μουδιάσει τη ζωή σε πολλούς τομείς. Υπήρξε, όμως, επίσης εποχή ριζοσπαστικής πολιτικής αμφισβήτησης, ήταν τα κινήματα, η Νέα Αριστερά. Εκεί κάπου το ’68, με τη σοβιετική εισβολή στην Τσεχοσλοβακία, αναρωτηθήκαμε για πολλά κι αρχίσαμε να αμφισβητούμε τα ιδεολογικά θέσφατα. Έτσι υιοθέτησα κι εγώ έναν πιο αναρχικό τρόπο σκέψης.
Ο καλός ποιητής πατά με το ένα πόδι στην πραγματικότητα και με το άλλο στο όνειρο. Είναι, βέβαια, θαυμάσιο όταν τα δύο αυτά συναντιούνται. Το δικό μου όνειρο ήταν ανέκαθεν ένα όνειρο ελευθερίας και ανεξαρτησίας. Γι’ αυτό, αν και δεν στερήθηκα ούτε έρωτες, ούτε σχέσεις, δεν παντρεύτηκα ποτέ, ούτε απογόνους έκανα. Πάντα τη γλίτωνα στο παρά τρίχα τη βέρα! Ναι, έχω αποκαλέσει «ένοπλο» τον έρωτα, γιατί προστατεύει από τη φθορά και τη χυδαιότητα. Δεν τον υπερτιμώ, όμως, κιόλας – το πάθος, βλέπεις, απογειώνει αλλά και καταστρέφει. Η ύπαρξη καθαυτή είναι ακόμα μεγαλύτερη αξία και τύχη ξεχωριστή.
Δεν είμαι άθεος, μα ούτε οπαδός κάποιου δόγματος. Αμφισβητώ τις κατεστημένες θρησκείες, η σχέση μου με το θείο είναι ενός αιρετικού. Πιστεύω, ας πούμε, στον θεό του Καζαντζάκη, του Μπερντιάεφ, του Κρισναμούρτι. Είναι κάτι που υπάρχει εντός μας και ταυτόχρονα ξέχωρα. Το αντιλαμβανόμαστε μόνο σε στιγμές μεγάλου πόνου και ακραίων δοκιμασιών. Μπορεί, όμως, να ανιχνευθεί και μέσω βαθιάς σκέψης, διαλογισμού, ουσιών ακόμα. Δυστυχώς, συχνά οι μεταφυσικές εμπειρίες αντιμετωπίζονται ως ψύχωση και όχι ως ανάταση και άνοιγμα οριζόντων.
Αντί για υλικά αγαθά, προτίμησα να κυνηγήσω εμπειρίες. Δεν έκανα ποτέ χρήματα κι όμως, ό,τι θέλησα στη ζωή μου, το είχα ή μου συνέβη. Η ευτυχία είναι δύσκολο πράγμα να κατακτηθεί ακριβώς επειδή είναι το πιο εύκολο – δύσκολο καταντά εξαιτίας της απλότητάς του! Και ευτυχία είναι η κατάφαση σε ό,τι προστατεύει τη ζωή. Θεωρώ κορυφαία προτερήματα την ταπεινοφροσύνη και τη γνησιότητα. Η υποκρισία και η επιδίωξη να επιβάλλεσαι είναι, πάλι, μεγάλη δυστυχία.
Πιστεύω σε μια ελληνικότητα διεθνιστική, κοσμοπολίτικη, όπως την εξέφραζαν ιδίως οι στωικοί και οι επικούρειοι. Ο σύγχρονος Έλληνας είναι ένα μεσοβέζικο πλάσμα, με χαμένο προσανατολισμό. Τον έχασε κάπου εκεί στην ύστερη αρχαιότητα κι ακόμα τον αναζητεί. Είναι μεν φιλότιμος κι εγκάρδιος αλλά τρομερά φίλαυτος. Την Ελλάδα, εντούτοις, ως χώρα δεν την αλλάζω, ούτε την Αθήνα ως πόλη, κι ας έχω ταξιδέψει ελάχιστα. Με ευχαριστούν πολύ οι καθημερινοί μου περίπατοι στην Αχαρνών και στην πλατεία Βικτωρίας. Εντάξει, λείπει το πράσινο και τα υπέροχα νεοκλασικά της ρημάζουν, έχει όμως ένα χρώμα, μια ζεστασιά και μια μαγεία μοναδική.
(LIFO)
Η ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΕΥΑΛΩΤΗ
Μανιασμένη βροχὴ
πάνω ἀπ’ τὰ θαμμένα δάχτυλά μου.
Εἶδα τὸ ἀνθρώπινο πλάσμα
κάτω ἀπὸ ’να δέντρο
ἔξω ἀπ’ τὴ σπηλιὰ
Μ’ ἄγριες κουρελιασμένες προβιὲς
Καὶ βιβλικὴ γενειάδα –
ἡ Ἀμφισβήτηση εἶναι τσουκνίδα
εἶναι εὐάλωτη –
Κακοσιτισμένο
Νὰ ἀγναντεύει τὸ μαχητικὸ ἀφρὸ
τῆς ἀκροθάλασσας
Καθετὶ εἶναι γεμάτο
καὶ πάνω ἀπ’ ὅλα ἡ ἐλευθερία.
Εἶδα τὸ ἀνθρώπινο πλάσμα
Στὸ ναὸ τῆς φαντασίας μὲ ἰκετήρια κλαδιὰ
Τρέμοντας μὲ σκέψεις φτωχοῦ θεοῦ
Τὸ εἶδα
στὴ στοιχειωμένη πολυκατοικία
Ὁδηγημένο στὴν ἀφθονία μὲ αὐτοκίνητο οὐίσκι ἔντυπο
ἢ στὸ ἄντρο τῆς μιζέριας
Μὲ ὁλόλαμπρη γύμνια χλωμὰ στήθια
Ὀρυχτὰ στολίδια νεκρὸ βρακὶ
Ἡ μεγαλειότητά του περιμένοντας φώτιση
κάτω ἀπὸ ληστρικὰ νύχια
Ἔξαλλο βασανιστήριο
Φτυστὰ στὸν καιρό.
Κακόμοιρο πετσὶ θαμμένο
μέσα σὲ τόση νύχτα
Ἡ Ἀμφισβήτηση εἶναι εὐάλωτη
Μέσα στὸν ἀέρα τοῦ κόσμου.
(EKEBI)
ΠΑΡΝΗΘΑ
Καὶ πρὶν ἀπὸ τὸ σάλπισμα τοῦ ἀγγέλου, θειάφι
κίτρινο ζωηρὸ καὶ μενεξεδὶ ζωηρὸ
πάνω στὸ βουνὸ μὲ τὴ μορφὴ ποὺ ἔτρεχε σὲ συνάντησή μου
πίσω ἀπὸ θολὸ τζάμι.
Δρόμος κανένας γιὰ τὸ γυρισμὸ
δυὸ ἀερικὰ ἦρθαν κοντά μου καὶ μὲ παρέσυραν.
Ἡλιοβασίλεμα σχεδὸν ἀνεπαίσθητο
καὶ τῆς κόλασης τὸ στόμα ὀρθάνοιχτο
μετὰ τὸ σκίσιμο τοῦ οὐρανοῦ.
Ἄρτεμη, γιατί μ’ ἔδιωξες;
Ἡ ὥρα σὰν ἀνυπόμονο λεοντάρι μὲ τὴ χαίτη
ριγμένη πρὸς τὰ πίσω καταπίνοντας πυρακτωμένα καρφιά.
Ὁ Ὄλυμπος κι ὁ Γολγοθὰς δυὸ πόλοι
τοῦ ἴδιου ποιήματος.
Ἄγρια μάχη κενταύρων στὸ βορινὸ μέρος
τὰ μπράτσα μου ἐνάντια στὸ δαίμονα
καὶ τὰ κοράκια ψηλὰ ἀνακατεύοντας πριονίδι
καὶ παγάκια στὴ χούφτα μου.
Νοσταλγία τοῦ βράχου ποὺ πάνω του κάθισε
κάποτε ὁ Πὰν παίζοντας τὸν αὐλὸ
μὰ δὲν κάθεται πιὰ παρὰ ἡ μαύρη δυσοίωνη
κουκουβάγια ἀπὸ καιρὸ σὲ καιρό.
Ὁ φονιὰς ἄγγελος τράβηξε τὸ σπαθί του
ἀσήμι λαμπερὸ καὶ καμφορὰ στὴ λαβὴ τοῦ σπαθιοῦ.
Γλίτωσα τὴ ζωή μου, ἕνα βλαστάρι ἀνάμεσα
στὰ λιθάρια. Κράτησα τὴ ζωή μου ἐκεῖ ποὺ
ἡ δύση ἦταν κοντὰ ἀτενίζοντας τὸ ἀόρατο
μέσα στὸν τρόμο καὶ σήκωσα σὰν μιὰ πέτρα
τὸ πρόσωπό μου.
(EKEBI)
ΣΤΡΙΓΚΛΙΣΜΑ
Μέσα κι ἔξω ἀπ’ τὶς μεγαλουπόλεις μὲ πείνα μὲ τόλμη
μὲ ἁγιότητα σούρανε τὰ μακρουλά τους ποδάρια
Τὰ σβησμένα ἀπ’ τὸ ὄπιο μάτια τοὺς τ’ ἀλουμινένια
πιάτα τοὺς τὰ κουρέλια τους στὸ χωματόδρομο
Τὰ παιδιὰ τῆς γενιᾶς μου γίνανε ἀφίσες τῶν τοίχων
Ξερατὸ καὶ λουλούδια ἐνὸς πολιτισμοῦ ἄθλιου
Ὁ δρόμος ἔχει τὴν ἀγωνία του τοὺς θλιβεροὺς μαντρότοιχους
μὲ τ’ ἀγκωνάρια τῆς παραφορᾶς
Καὶ στὴ βάση κάτ’ ἀπ’ τὸ δέντρο ὁ ἐλεύθερος
ἀπλώνοντας ρίζες καὶ κλωνάρια
Ὁ δραπέτης τῆς ζούγκλας τῶν πόλεων
Σχεδὸν ριπίδι σχεδὸν ἀκάθαρτη συμμετρία
Ὥριμος γιὰ τὴ στιγμὴ τῆς κρίσης
Ἡ ἀγάπη τὸν κυριεύει, ἐπουλώνει τὴ λέπρα τῆς ἐσωτερικῆς γῆς
Ἄνθρωπε τῆς ἐποχῆς μου παράδειγμα
Δόξα σ’ αὐτὸν ποὺ τὸ σκάει
Ποδοπατώντας σάπιες ἀξίες βαραθρώνοντας τέλματα
Μὲ τὰ παπούτσια στὸ κούτελο τῆς καλοπέρασης
Ἔστω καὶ μὲ τὴ στολὴ τοῦ νικημένου
Μακαρίζω αὐτοὺς ποὺ τὸ στῆθος τους οὐρλιάζει
στὴ μυστηριακὴ ἐρημιὰ τοῦ κόσμου
σὰν ἄστρο.
Αὐτοὺς ποὺ ἀνοίγουν στὸ μέλλον δρόμο
κομμένα ἁγνὰ προϊόντα της φύσης
Στὴν ἀνώνυμη ἱστορία.
Τὸ μπρίκι
Εἶναι τὸ αἰώνιο τσίγκινο μπρίκι
αὐτὸ πού μου ἔδωσε ὅ,τι καλύτερο εἶχε
αὐτῆς τῆς ζωῆς καὶ μᾶλλον ὁλότελα ξαφνικὰ
χωρὶς οὔτε ἀρχὴ μήτε τέλος.
Νὰ ψήνει καφὲ καὶ νὰ ντιντινίζει στὸ ράφι.
Εἶναι τὸ δηλητηριῶδες τσίγκινο μπρίκι
ὁτιδήποτε ἄλλο ἐκτὸς ἀπὸ ξυριστικὴ μηχανή.
Δείχνει μὲ τὸ δάχτυλο τὸ τέλος τοῦ χειμώνα
σὲ θερμότητα κανονικὴ σὰν ἐκείνη τοῦ ἥλιου.
Μουντζουρωμένο καὶ μαλακὸ ἀλλὰ ὄχι γιὰ πέταμα.
(EKEBI)
* Στην εποχή μας υπάρχει χώρος για τους ποιητές;
Η εποχή μας είναι πολύ σκληρή, δολοφονεί τους ποιητές. Είναι το αντίθετο της ποίησης αυτό που βιώνουν σήμερα οι άνθρωποι, αλλά, μέσα στην πνιγηρή ατμόσφαιρα της αναζήτησης του κέρδους και της ηδονής, ο άνθρωπος τρέχει προς την ποίηση, όπως αυτός που έπαθε σκορβούτο και τρέχει προς τα χορτάρια. Ο ποιητής έπαψε πια να είναι το κέντρο του ενδιαφέροντος, όπως ήταν άλλοτε, κι έχει γίνει υπάλληλος της κοινωνίας. Αν θέλει να επιβιώσει αξιοπρεπώς, πρέπει να συμπορευτεί με τους όρους που θέτει η σύγχρονη εποχή. Αυτοί οι όροι είναι να εξυπηρετεί κάποιον κοινωνικό σκοπό ή κάποια κοινωνική ομάδα. Η εποχή μας θέλει συμβιβασμένο τον ποιητή, να εξυπηρετεί κάποια συμφέροντα, αν θέλει να επιβιώσει.
* Εσείς εμφανιστήκατε το 1969. Πώς ήταν εκείνη η εποχή;
Ήταν η χούντα, εγώ έπρεπε να εκφράσω την ανθρώπινη πρωτοτυπία μου και ταυτόχρονα να έρθω σε ρήξη με το καθεστώς. Αυτή ήταν η επιταγή της ψυχής μου. Μόλις είχε σταματήσει η λογοκρισία και μπορούσαμε να εκφραστούμε κάπως ελεύθερα μέσα από υπονοούμενα και σπόντες. Ο κόσμος μας αγκάλιασε και ήταν πολύ ζεστός απέναντί μας, η νεολαία μας αποδέχτηκε αμέσως, όταν εξέδωσα το πρώτο μου βιβλίο, τη συλλογή “Ποίηση”, την οποία έδινα χέρι με χέρι στις μπουάτ της Πλάκας. Απήγγελλα ποιήματά μου στις “Εσπερίδες”, τα “Ταβάνια”, την “Απολογία” και σε άλλες μπουάτ της Πλάκας και παράλληλα πουλούσα τη συλλογή. Το νέο κύμα και οι χίπις με τα τραγούδια τους κι εγώ με τα ποιήματά μου. Πολλές φορές είχαμε να αντιμετωπίσουμε την αστυνομία που έμπαινε μέσα και διέλυε τις εκδηλώσεις μας, μερικές φορές μας κούρευαν κιόλας, τους ενοχλούσαν τα μακριά μαλλιά μας. Στη συνέχεια εξέδωσα μια εφημερίδα λογοτεχνική που την έλεγαν “Απολογία”, όπως την μπουάτ. Βγήκε ένα μόνο φύλλο, γραμμένο από μένα, από τον Ρένο Αποστολίδη, τον Διονύση Σαββόπουλο και τον Δημήτρη Ιατρόπουλο. Μετά παρουσιάστηκα σε μια βραδιά ποίησης που οργάνωσε ο Κίμων Φράιερ στην Ελληνοαμερικανική Ένωση, το 1970, μαζί με τη Νανά Ησαΐα και τον Βασίλη Στεριάδη.
* Από εκείνη τη βραδιά προέκυψε το “Βιβλίο των έξι ποιητών”;
Ναι. Αμέσως μετά συνδέθηκα με μερικούς διανοούμενους, που με επικεφαλής τον Σεφέρη ετοιμάζανε τα “18 Κείμενα” και μετά τα “Νέα Κείμενα”, στα οποία συμμετείχα κι εγώ με τρία ποιήματα. Ήταν άγρια η χούντα. Αλλά υπήρχε μια αισιοδοξία, αισθανόμασταν ότι είναι κάτι προσωρινό, ότι είναι ένα σύννεφο και θα περάσει. Για παράδειγμα στην κηδεία του Σεφέρη είδαμε ξαφνικά χιλιάδες λαού να κατακλύζει τους δρόμους από τους οποίους πέρναγε η σορός του ποιητή. Τότε δεν το περιμέναμε μας εξέπληξε. Ήταν η πρώτη ουσιαστικά μαζική αντιστασιακή πράξη. Εκείνη περίπου την εποχή παίχτηκε και η ταινία “Γούντστοκ”. Πάρα πολή νεολαία με αναμμένα κεριά ήταν μέσα στον κινηματογράφο κι απ’ έξω οι δρόμοι γεμάτοι αστυνομία.
* Εσείς δείχνατε μια ιδιαίτερη προτίμηση στον Ντίλαν τότε, τον έχετε βάλει και σε ποιήματά σας.
Τότε, ναι. Στην αρχή ήταν ένας τροβαδούρος της αμφισβήτησης. Όταν έγινε ηλεκτρονικός και εμπορικός, πολλοί θαυμαστές του άρχισαν να τον εγκαταλείπουν και περισσότεροι όταν αργότερα έγινε χριστιανός. Τότε περίπου τον εγκατέλειψα κι εγώ.
* Τώρα ακούτε καθόλου Ντίλαν;
Όχι, καθόλου. Τώρα ακούω πολύ κλασική μουσική, ρεμπέτικα, τζαζ και μπλουζ.
* Ο Γιώργος Μαρκόπουλος, στην εκδήλωση που οργάνωσαν προς τιμήν σας οι “Βικτωριανοί”, έλεγε ότι με την εμφάνισή σας ταράξατε τα ποιητικά ύδατα. Τι νομίζετε ότι ήταν αυτό που εντυπωσίασε στην ποίησή σας;
Ίσως η αμεσότητα και το θάρρος μου να χρησιμοποιώ λέξεις, έννοιες και σχήματα λόγου που δεν χρησιμοποιούσαν οι ποιητές μας μέχρι τότε. Αλλά ποιος να ξέρει τι είναι στην πραγματικότητα αυτό που εντυπωσιάζει από ένα ποίημα.
* Εσάς τι σας εντυπωσιάζει στην ποίηση;
Το μεγαλείο. Αυτό που υπάρχει στα ποιήματα του Χέντερλινγκ, του Πάουντ, του Καβάφη, του Σεφέρη.
* Τι προσπαθείτε μέσα από την ποίησή σας;
Προσπαθώ να εκφράσω, με έναν δικό μου τρόπο, αυτά που με έχουν επηρεάσει και που μου έχουν δημιουργήσει μια ωραία αίσθηση. Πιστεύω ότι χρειαζόμαστε την ποίηση για να παραβιάσουμε τα σύνορά μας, να επεκτείνουμε τα όριά μας, να γεμίσουμε το κενό μας, να ολοκληρωθούμε. Η ποίηση δεν προσφέρει γνώσεις, βοηθάει όμως να ξυπνήσει ο άνθρωπος από τον ύπνο της καθημερινότητας και να βρει τον εαυτό του. Είναι λυτρωτική διαδικασία, κυρίως γι’ αυτόν που τη γράφει, και επίπονη.
* Είναι όντως “προϊόντα λύσσας, έρωτα και ανάγκης” τα ποιήματά σας;
Ναι, το έχω πει και μη μου ζητάτε να εξηγήσω παραπέρα.
* Έχετε θέσει στον εαυτό σας το ερώτημα του στίχου: “Κάποτε θα τελειώσουν όλα, τι έχεις να πεις τώρα που βλέπεις πια ότι κάποτε θα τελειώσουν όλα;”.
Κάποια στιγμή όλοι ερχόμαστε αντιμέτωποι μ’ αυτό το ερώτημα, ιδιαίτερα στις ηλικίες που αρχίζουμε να στοχαζόμαστε γύρω από τον θάνατο. Είναι ένα θέμα στενάχωρο ο θάνατος. Αλλά σημασία έχει αν έχεις ζήσει έστω και για λίγο αληθινά. Δικαιώνει όλη την ύπαρξή μας.
* Από το έργο σας ξεχωρίζεται κάποια συλλογή που αγαπάτε ιδιαίτερα;
Τον “Γυμνό ποιητή”, γιατί είναι ένα βιβλίο που περιέχει ποίηση εξομολογητική, πολιτική και κοινωνική της πιο ώριμης περιόδου μου. Είναι μια ζωντανή ποίηση, βγαλμένη από μια ζωντανή εποχή. Ήταν η περίοδος που στην Αμερική η beat και ο απόηχος των αντιπολεμικών κινημάτων ήταν ακόμα ζωντανά και ακόμα πιο ζωντανή ήταν η αμφισβήτηση της παραδοσιακής Αριστεράς έξω αλλά και εδώ στην Ελλάδα.
* Την Αριστερά σήμερα την παρακολουθείτε;
Βεβαίως. Είναι μεγάλη η ευθύνη που αναλαμβάνει ο ΣΥΡΙΖΑ για την αλλαγή της κοινωνίας στις σκοτεινές υπάρχουσες καταστάσεις και μακάρι να πετύχει στο σκοπό του.
* Η κοινωνία είναι έτοιμη να αλλάξει;
Είναι και δεν είναι, σημασία έχει να αρχίσουν να αλλάζουν τα άτομα μέσα στην κοινωνία.
* Τι θέση έχει η ποίηση σε μια τόσο λερωμένη εποχή σαν τη δική μας;
Πιστεύω και μπορώ να πω πως οι ποιητές είναι οι ακρίτες της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Η ποίηση είναι ένα είδος πνευματικής τροφής για μια ιδιαίτερη κατηγορία ανθρώπων. Είναι αριστοκρατική, η ποίηση και ως ποιότητα απευθύνεται σε ορισμένους, αλλά δεν είναι μόνο για μία ελίτ, αλλά είναι όπως το φως. Όποιο ον έχει μάτια δεν μπορεί να μην το δει.
* Ο Σολωμός και ο Παλαμάς, ο Κάλβος και ο Καβάφης ποια θέση έχουν στον ποιητικό σας στοχασμό;
Ο Σολωμός, ο Παλαμάς και ο Σεφέρης είναι οι λογοτεχνικοί μου πρόγονοι στην Ελλάδα. Ο Καβάφης είναι μεγάλος, αλλά δεν έχει συνέχεια, είναι ιδιαίτερη περίπτωση. Κάποιος έχει πει ότι είναι η ανάπτυξη ενός επιφωνήματος.
* Γράφετε κάτι αυτή την εποχή;
Γράφω, συνεχίζω τα ολιγόστιχα, τα στοχαστικά ποιήματά μου. Συνεχίζω δηλαδή το είδος που έχω αρχίσει από το ’98 με το “Διπλανό δωμάτιο”. Είναι πιο εσωτερική ποίηση και υπαρξιακή.
* Πως έχετε ονειρευτεί τον κόσμο μας κύριε Πούλιο;
Σε ένα ποίημά μου λέω “βρομάω μοναξιά και ουτοπία”. Επομένως η ουτοπία είναι πάντα μπροστά μου.
Έχοντας δημοσιεύσει το πρώτο του ποίημα στην “Αυγή” το 1961, ο Λευτέρης Πούλιος δωρίζει σήμερα στην εφημερίδα μας και τους αναγνώστες της δυο ανέκδοτα ποιήματά του, ατιτλοφόρητα ακόμα, τα οποία προορίζει για την επόμενη συλλογή του.
Ο κόσμος ένα αχανές μυστήριο
στο χρόνο που καταστρέφει
και στο χρόνο που συντηρεί.
Η γη κινείται με τη δύναμη του χρήματος
και τη βλακεία του κοσμάκη.
——
Συνήθως υπάρχει μια διέξοδος
όμως για μένα βραδιάζει.
Τα λάθη μου πολλά
το χρέος μου μεγάλο
και στο τραπέζι αντίκρυ μου
κάθεται το μηδέν.
(ΑΥΓΗ)
Λευτέρης Πούλιος: «Η κρυφή συλλογή». Εικόνες: Χρόνης Μπότσογλου. Εκδόσεις «Κέδρος», 2008, σελ. 81.
Είναι ένα διπλό βιβλίο η «Κρυφή συλλογή» του ποιητή Λευτέρη Πούλιου (γεν. το 1944). Απαρτίζεται από 36 ποιήματα (τα έξι υπό τον κοινό τίτλο «Πρελούδιο») και ισάριθμες εικόνες του Χρόνη Μπότσογλου (συν ένα προοιμιακό πορτρέτο του ποιητή διά χειρός του ζωγράφου). Δεν είναι τούτη η πρώτη φορά που οι στίχοι του Πούλιου συνυπάρχουν με έργα ζωγραφικής. Επί παραδείγματι, δεκαπέντε χρόνια πριν, στη συλλογή του «Αντί της σιωπής» του 1993, τα ποιήματα συνυπήρχαν με δώδεκα πίνακες του Τάσου Μαντζαβίνου, ενώ ο Δημήτρης Γέρου είχε τονίσει με πέντε σχέδιά του τη συλλογή «Μωσαϊκό» (2001) και με τέσσερα τις «Συλλαβές για τον άνεμο» (2003).
Ο,τι αλλάζει τώρα δεν είναι απλώς η αριθμητική ισοτιμία ποιημάτων-εικόνων, που και μόνη της πάντως έχει κάτι να δηλώσει. Οι εικόνες του Μπότσογλου, στις αριστερές σελίδες όλες τους, δεν συνιστούν μια δάνεια φωνή ανεξάρτητα ετοιμασμένη και με δική της, αυτόνομη σκόπευση, αλλά αφορμώνται από τα ποιήματα που παρατίθενται στις δεξιές σελίδες και, σε πλήρη αντιστοιχία μαζί τους, συνιστούν μιας μορφής έμπρακτη αλληλεγγύη. Ποίηση και ζωγραφική δεν πορεύονται σε μια ουδέτερη παραλληλία αλλά διασταυρώνονται και συνομιλούν. Το γεγονός ότι τα περισσότερα ποιήματα (ολιγόστιχα στην πλειονότητά τους) σχηματίζουν μία εικόνα με μόνες τις λέξεις τους, ευχεραίνει το έργο της ζωγραφικής· αν ο λεκτικός μικρόκοσμος ήταν περισσότερο σύνθετος, πιθανόν ο χρωστήρας του ζωγράφου θα υποχρεωνόταν να επικεντρωθεί σε μία μόνο νοηματική ή εικαστική «στιγμή» του ποιήματος.
Ενόραση
Πάει πολύς καιρός τώρα που ο ποιητικός λόγος του Λευτέρη Πούλιου υποχώρησε ως προς την έκτασή του (εν συγκρίσει με την καταγγελτική ευφράδεια των πρώτων του ορμητικά αμφισβητησιακών βιβλίων), δέσμευσε την εικονοπλαστική του ορμή, απάλυνε την οξύτητα της αρχικής ρητορικής του, και έγινε εσωτερικότερος, ενίοτε σκοτεινότερος και δυσπέλαστος μες στην αποσπασματικότητα ή και τον κερματισμό της αφήγησής του (όπως, για άλλους λόγους και με άλλους τρόπους, συνέβη και με έναν παλαιότερο ποιητή, τον Μιχάλη Κατσαρό, που επίσης είχε οικειωθεί αρχικά το ρόλο του λογοτέχνη-προφήτη). Η πολιτική σκόπευση και η θυμωμένη ιδεολογική εναντίωση έδωσαν τη θέση τους στην υπαρξιακή αναδίφηση και την οντολογική αναζήτηση. Ωστόσο, ο «χώρος της διαίσθησης και της ενόρασης», τον οποίο προγραμματικά από κάποια στιγμή κι έπειτα θέλησε να αποδώσει ο Πούλιος, θεωρώντας τον «πολύ πιο αυθεντικό από τον κόσμο της νόησης και της λατρείας της λογικής» (βλ. συνέντευξή του στο περιοδικό «Ατυπον», τεύχος 5, Ιανουάριος του 1997), δεν μεταδίδεται πάντοτε ακεραιωμένος και σαφηνισμένος στον αναγνώστη. «Η φωνή μου βγαίνει/από ένα ηφαίστειο/που ραγίζει και φτύνει» διαβάζουμε στο ποίημα «Ζωντανή ζωγραφική». Και η φωνή αυτή δεν κρύβει τα δικά της ραγίσματα.
Ο Ρουμί
Το καινούργιο βιβλίο ανοίγει με μότο τη φράση «Οι διψασμένοι αναζητούν το νερό, αλλά και το νερό αναζητά τους διψασμένους» του Πέρση ποιητή Τζελαλετίν Ρουμί (στις μεταφράσεις ποιημάτων του από την Καδιώ Κολύμβα, πάντως, στις εκδόσεις «Αρμός», το όνομά του αποδίδεται ως Τζελαλαντίν, δίνεται άλλωστε εκεί η εξήγηση ότι ο πατέρας του τού έδωσε ένα όνομα που σημαίνει «η δόξα της θρησκείας», εφόσον Τζελάλ σημαίνει δόξα και Ντιν, θρησκεία). Εχει το νόημά της η απόφαση του Πούλιου να διαλέξει σαν μότο το λόγο ενός ποιητή που υπήρξε και δάσκαλος της θεολογίας και, κυρίως αυτό, μυστικός Σούφι. Το όνομα του θεού, που απασχολεί συχνά τον Πούλιο στα τελευταία του βιβλία, ακούγεται με αρκετούς τρόπους (λ.χ. στη σελ. 15: «Η ίδια η φωτιά του Θεού/μάς τραβάει μπροστά») στην «Κρυφή συλλογή», όπου το «κρυφή», σε συσχετισμό με τον Ρουμί, μπορούμε ίσως να το διαβάσουμε σαν σήμα μιας απόκρυφης, ενορατικής αναζήτησης. Αλλά και της αγάπης το όνομα ακούγεται στο νέο βιβλίο του Πούλιου (λ.χ. «Πρέπει να ‘ναι κανείς στρατιώτης/της αγάπης»), κι αυτό μας συνδέει και πάλι με τον Ρουμί, υμνωδό παθιασμένο της αγάπης, όπως αρκούν για να το αποδείξουν ετούτοι οι στίχοι του: «Ναι, όλη η βροχή τ’ ουρανού πέφτει στη θάλασσα/μα δίχως αγάπη/ούτε μια σταγόνα δεν γίνεται μαργαριτάρι».
Αν ο Ρουμί είναι η προδηλούμενη σκέπη ή το βάθρο της συλλογής του Πούλιου, της πνευματικής του στάσης, δύο κίονές της, για να το πω σχηματικά, έτσι όπως ορίζονται από το πρώτο και το τελευταίο ποίημα, είναι ο Γερμανός ποιητής Φρίντριχ Χέλντερλιν και ο Αμερικανός ομότεχνός του Εντγκαρ Αλαν Πόε. Κανείς από τους δύο δεν κατονομάζεται. Εντούτοις και μόνο ο τίτλος του πρώτου ποιήματος, «Ενας άνθρωπος στην Πάτμο του», πέρα από τα θρησκευτικά, μυστικιστικά ή αποκαλυψιακά του συμφραζόμενα, φέρνει αμέσως στο νου τον Χέλντερλιν: στη συλλoγική μνήμη της λογοτεχνίας ο ύμνος «Πάτμος» του μεγάλου Γερμανού, γραμμένος στα πρώτα χρόνια του 19ου αιώνα, σαν μια προσωπική συνοπτική θεολογία, λειτουργεί σαν σήμα του αιγαιοπελαγίτικου νησιού όσο και το ταραγμένο κείμενο του οραματιστή Ιωάννη. Στο τελευταίο ποίημα του βιβλίου πάλι, ο στίχος «Ποτέ πια, λέει το κοράκι» παραπέμπει βέβαια στο «Nevermore», την επωδό στο διάσημο «Κοράκι» του Πόε.
«Κούφια γνώση»
Με «το μυαλό θρυμματισμένο/από την κούφια γνώση» και τη «ζωή αιχμάλωτη/στο χρόνο που καταστρέφει», και με μοναδικό εφόδιο την καρδιά («η καρδιά μάς απομένει ακόμα»), ο ποιητής ασφυκτιά σε έναν κόσμο που τον περιγράφει, ήδη στο πρώτο του ποίημα, «παρωχημένο και κουρασμένο», κι ύστερα «διαλυμένο» («Σ’ έναν διαλυμένο κόσμο./Εδώ πέρα, τον πρώτο λόγο/τον έχει ο πόνος και η συμφορά») και σε μια πραγματικότητα που ορίζεται «δύσμορφη». Δεν παύει εντούτοις να ονειρεύεται ή να ελπίζει σε έναν «καινούργιο κόσμο» («Νέοι τρόποι ας ελευθερώσουν/τον καινούργιο κόσμο./Ειρήνη και Αρμονία/Τα σιωπηλά όπλα της αγάπης/ας πλήξουν τ’ αστέρια»), σε μια αναγέννηση («Αύριο από το βάθος του καιρού/τέλειοι θα ξαναγεννηθούμε»). Το τέχνασμά του δεν είναι παρά το στρατήγημα της λογοτεχνίας εν γένει (και ενίοτε και των κατ’ εικόνα του ανθρώπου θεών): να δίνονται νέα ονόματα στα πράγματα, με την ονοματοκρατική προσδοκία ότι αυτό θα αλλάξει και το χαρακτήρα τους. Αυτόν ακριβώς το σκοπό υπηρετεί το ποίημα «Βεβηλωμένος παράδεισος»: «Αφού η ζωή είναι μία/κι ό,τι είναι να ‘ρθει κανείς άνθρωπος/δεν γνωρίζει,/ονομάζω αυτόν τον κόσμο καλό/και ιερή την πραγματικό τητα/που δεν τολμώ/για να τη συζητήσω».
Η ευφημιστική ή ανακουφιστική μετονομασία δεν επαρκεί αλλά ο Λευτέρης Πούλιος, που «ξέρει ότι κατάγεται από την πραγματικότητα», σύμφωνα με την αυτογενεαλόγησή του στη συλλογή «Μωσαϊκό», εξακολουθεί να πιστεύει πως «υπάρχουν τόσο πολλά πράγματα/σ’ έναν κόσμο που ισοδυναμεί με το τίποτα!», όπως διαβεβαίωνε πέντε χρόνια πριν, στις «Συλλαβές για τον άνεμο». Για έναν αποφασισμένο ποιητή, που ζει για την ποίηση και από την ποίηση, ακόμα κι αν οι «λέξεις κινούνται πάνω στους σταυρούς», όπως αποφαίνεται τώρα, «αρκεί ένα κάτι, μια ασήμαντη στιγμή», για να θυμηθούμε και πάλι το «Μωσαϊκό».
(ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ)
Ασχημοι καιροί
Ασχημοι καιροί
καιροί ηλεκτροκίνητων μαστιγίων
χτυπάω τις πόρτες για να μιλήσω.Δεν ξέρει τίποτα το ανύποπτο παγόνι
που παίρνει πικρή ανάσα
σε τούτη τη δηλητηριασμένη ατμόσφαιρα.Ασχημοι καιροί
καιροί του χαμένου θάρρους
κι η ποίηση στη μέση του
γονατισμένου λαού.(PROTAGON)
Από τη συλλογή Γυμνός ομιλητής (Αθ. 1977)
Eiμαστε οι ζωvτανότεροι τoύτης της νύχτας-
Οι χαφιέδες μας κοιτάζουν καxύπoπτα και τα φώτα σβήνουνε σε μια ώρα.
Ποιος θα μας κουβαλήσει στο σπίτι; Κωστή Παλαμά, έρημε φωνακλά, άσωτη
κλήρα μου. Τι ρωμιοσύvn δασκάλευες με φωτιά και βουή, ανεβασμένος στην κορφή της ελπίδας, όταν ξαφνικά n vύχτα πετάχτηκε σα μαχαίρι
απ’ τη θήκη. Κι απόμεινες στην καρέκλα παράλυτος με τ’ όραμα μιας αυγούλας που άχνιζε.
Νιώθω σκολιαρόπαιδο που τούλαχε στραβόξυλο δάσκαλος. Καιρό λογάριαζα μαζί σου πώς
θα τα πάω. Φρικτό γερασμένο σκυλί πάμε
να ξεράσουμε τ’ αποψινό μας μεθύσι,
σ’ όλες τις πόρτες των κλειστών βιβλιοπωλείων. Πάμε να κατουρήσουμε όλα τ’ αγάλματα
της Αθήνας, πρoσκυvώvτας μονάχα του
Ρήγα. Και να χωρίσουμε ο καθένας στο
δρόμο του σαν παππούς κι εγγονός που βριστήκανε. Φυλάξου καλά απ’ την τρέλα
μου γέρο. Όποτε μου τη δώσει, θα σε σκοτώσω.(FOTOFRAKTIS)
Comment