4. Η ΣYΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΪΚΗΣ ΚΟIΝΩΝIΑΣ - Η ΚΑΘΗΜΕΡIΝΗ ΖΩΗ

"Η ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ - Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ  ΖΩΗ" - (ΙΣΤΟΡΙΑ Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ) http://istografia.blogspot.com/2015/01/blog-post_20.html Τον 5ο  αιώνα υπήρχαν στην Αθήνα τρεις κοινωνικές ομάδες:           οι Αθηναίοι πολίτες           οι μέτοικοι           οι δούλοι Αθηναίοι πολίτες : ήταν όσοι κατάγονταν από μητέρα και πατέρα Αθηναίους και μόνο αυτοί συμμετείχαν στην Εκκλησία του Δήμου. Μέτοικοι : Ήταν πολίτες άλλων ελληνικών πόλεων που εγκαταστάθηκαν στην Αθήνα, ασχολούνταν κυρίως με το εμπόριο και πλήρωναν έναν φόρο, το μετοίκιον.               Δούλοι :  Αποτελούσαν το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού της Αθήνας και ήταν 200.000 περίπου την εποχή του Περικλή. Εργάζονταν  κυρίως ως υπηρέτες στα αθηναϊκά σπίτια ή τους αγρούς και άλλοι υπηρετούσαν σε κρατικές υπηρεσίες ως δεσμοφύλακες, λογιστές, αστυνόμοι ή εργάτες. Οι μορφωμένοι δούλοι εργάζονταν ως παιδαγωγοί σε σπίτια πλούσιων Αθηναίων. Η αθηναϊκή κοινωνία περιέβαλλε συνήθως με στοργή τους δούλους και η κάθε οικογένεια, στην οποία ανήκαν, τους θεωρούσε μέλη της. Ποια ήταν η θέση της γυναίκας ; Η μέση αθηναϊκή οικογένεια έμενε συνήθως σε ένα απλό, μονώροφο σπίτι, με απλά έπιπλα. Η γυναίκα παρέμενε στο σπίτι, έβγαινε έξω μόνη κυρίως στις θρησκευτικές γιορτές και δεν έπαιρνε μέρος στη δημόσια ζωή. Βασικές της ασχολίες ήταν: να επιβλέπει τους δούλους, να υφαίνει και να φροντίζει για την ανατροφή των παιδιών. Επίσης φρόντιζε για τον καλλωπισμό της. Παρέμενε σε ειδικό χώρο του σπιτιού, το γυναικωνίτη. Ποια ήταν η θέση του άνδρα ; Περνούσε το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας έξω από το σπίτι, στην εργασία του, στα γυμναστήρια, στις συνεδριάσεις της Εκκλησίας του Δήμου. Εκεί συναντά τους γνωστούς του και συζητά διάφορα, από τα μικροπροβλήματα της ζωής μέχρι πολιτικά και φιλοσοφικά θέματα. Οργάνωνε συμπόσια (συγκεντρώσεις) στο σπίτι του όπου μαζί με τους φίλους του συζητούσαν για την τέχνη και τη φιλοσοφία. Ποια ήταν η θέση των παιδιών; Τα κορίτσια : έμεναν στο σπίτι και διδάσκονταν από τη μητέρα τους τις οικιακές εργασίες. Τα αγόρια : από τα εφτά τους χρόνια  μορφώνονταν σε ιδιωτικά σχολεία. Ενδύματα και τροφή Η τροφή :  περιλάμβανε κυρίως λαχανικά, ελιές, ψάρια και σπάνια κρέας, κυρίως σε θρησκευτικές γιορτές. Η ενδυμασία : Η ενδυμασία των Αθηναίων ήταν κομψή, αλλά όχι υπερβολική. Τα βασικά ενδύματα ήταν ο χιτώνας, το ιμάτιο, είδος πανωφορίου, κατασκευασμένο από ζεστό, μάλλινο ύφασμα και τα σανδάλια, στα πόδια. Οι πλούσιες Αθηναίες αγαπούσαν πολύ και τα κοσμήματα, τα οποία αποτελούσαν αναπόσπαστο τμήμα της αμφίεσής τους.   Η καθημερινή ζωή στην αρχαία  Ελλάδα ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ http://fliphtml5.com/xpqa/vxpc/basic ΔΕΣ ΚΑΙ  ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΑΔΟΣΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ (ΝΟΗΣΙΣ) ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΓΓΕΙΑ (ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ) Η ΑΡΧΑΙΑ ΑΓΟΡΑ ΑΠΟ ΤΟ Ι.Μ.Ε.(ΙΔΡΥΜΑ ΜΕΙΖΟΝΟΣ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ) ΕΙΚΟΝΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΓΟΡΑ Η ΑΘΗΝΆ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΓΟΡΑ ΜΑΘΕ ΠΑΙΖΟΝΤΑΣ (ΑΘΗΝΑΪΚΟ ΣΠΙΤΙ) https://www.slideshare.net/vasso76/ss-59126727 Ιστορία Α' Γυμνασίου : Συγκότηση της αθηναϊκής κοινωνίας -  Η καθημερινή ζωή http://skapanefs.blogspot.com/2012/01/blog-post_23.html Α. Η ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ αποτελούταν από : 1. Αθηναίους πολίτες 2. Μέτοικους 3. Δούλους Οι Αθηναίοι πολίτες •    Είχαν όλες τις εξουσίες •    Συμμετείχαν στην Εκκλησία του Δήμου •    Είχαν τα ίδια δικαιώματα απέναντι στους νόμους •    Έπρεπε να έχουν Αθηναίο πατέρα και Αθηναία μητέρα. Οι μέτοικοι •    Ήταν πολίτες άλλων ελληνικών πόλεων που είχαν εγκατασταθεί στην Αθήνα •    Ασχολήθηκαν με το εμπόριο •    Πλήρωναν φόρο (μετοίκιο) Οι δούλοι •    Ήταν οι περισσότεροι στην Αθήνα (στα χρόνια του Περικλή ήταν περίπου 200.000) •    Άλλοι ήταν αιχμάλωτοι πολέμου, άλλοι είχαν αγοραστεί σε δουλοπάζαρα και άλλοι ήταν παιδιά δούλων. •    Άλλοι δούλευαν σε σπίτια ή σε χωράφια, άλλοι ήταν κρατικοί δούλοι (π.χ. εργάτες, αστυνόμοι, λογιστές κλπ.) και οι πιο μορφωμένοι ήταν παιδαγωγοί σε σπίτια πλουσίων. •    Στην Αθήνα συμπεριφέρονταν καλά στους δούλους και τους θεωρούσαν μέλη της οικογένειάς τους. Β. ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ •    Έμεναν μέσα στο σπίτι σε ένα ιδιαίτερο τμήμα του σπιτιού (το γυναικωνίτη) και σπάνια έβγαιναν από αυτό μόνες τους (συνήθως στις θρησκευτικές γιορτές). •    Η ασχολία τους ήταν οι οικιακές εργασίες. •    Επέβλεπαν τους δούλους •    Φρόντιζαν για την ομορφιά τους •    Ύφαιναν •    Μεγάλωναν τα παιδιά •    Δεν έπαιρναν μέρος στη δημόσια ζωή •    Το μόνο αξίωμα που μπορούσαν να πάρουν ήταν αυτό της ιέρειας. Γ. ΟΙ ΑΝΔΡΕΣ •    Αντίθετα με τις γυναίκες, περνούσαν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας έξω από το σπίτι. •    Έκαναν προσωπικές εργασίες •    Σύχναζαν στα γυμναστήρια, στα δημόσια λουτρά και στα κουρεία •    Συζητούσαν συχνά για την πολιτική •    Συμμετείχαν στην Εκκλησία του Δήμου •    Το βράδυ, συχνά οργάνωναν ή συμμετείχαν σε συμπόσια με τους φίλους τους, συζητώντας για την τέχνη και για τη φιλοσοφία. Δ. ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ •    Τα κορίτσια έμεναν στο σπίτι και μάθαιναν από τη μητέρα τους τα οικιακά •    Τα αγόρια από 7 χρονών στέλνονταν σε ιδιωτικά σχολεία. Ε. ΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΝΔΥΜΑΣΙΑ •    Οι Αθηναίοι έτρωγαν απλά (κυρίως λαχανικά, ελιές, παστά ψάρια και σπάνια κρέας) •    Ντύνονταν κομψά : φορούσαν χιτώνα, ιμάτιο(πανωφόρι από ζεστό μάλλινο ύφασμα), σανδάλια. Οι πλούσιες Αθηναίες αγαπούσαν τα κοσμήματα. Επιμέλεια : Νίκος Μελιγκώνης ΟΙ ΜΕΤΟΙΚΟΙ  ΟΙ ΔΟΥΛΟΙ (wikipedia)  Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ (wikipedia) ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΥΖΙΝΑ Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ Η ΗΓΕΜΟΝΙΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ (479-431 π.Χ.) ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5

4. Η ΣYΓΚΡΟΤΗΣΗ ΤΗΣ  ΑΘΗΝΑΪΚΗΣ ΚΟIΝΩΝIΑΣ -  Η ΚΑΘΗΜΕΡIΝΗ ΖΩΗ Αθηναίοι πολίτες Τρεις μεγάλες κοινωνικές ομάδες αποτελούσαν τον πληθυσμό της Αθήνας κατά τον 5ο αιώνα, οι Αθηναίοι πολίτες, οι μέτοικοι και οι δούλοι. Οι Αθηναίοι πολίτες αποτελούσαν τη μοναδική κυρίαρχη δύναμη στην πόλη. Από αυτούς πήγαζε κάθε εξουσία. Αθηναίοι πολίτες ήταν αυτοί που κατάγονταν από πατέρα και μητέρα Αθηναίους. Αυτοί μόνο είχαν το δικαίωμα της συμμετοχής στις εργασίες της Εκκλησίας του Δήμου. Όλοι οι Αθηναίοι πολίτες είχαν τα ίδια δικαιώματα απέναντι στους νόμους. Η  ΣΠ ΟΥΔΑΙΟΤΗΤΑ ΤΩ Ν ΜΕΤΟΙΚΩΝ Πρέπει να υπάρ χει ειδική μέρι μνα για τους μετοίκους, για τί η πρόσοδος αυτή μου φαί νεται πως κα ταλέγεται στις  καλύτερες, ε πειδή οι μέτοι κοι συντηρού νται οι ίδιοι και  προσφέρουν πολλές ωφέλει ες στην πόλη, χωρίς να παίρ νουν μισθό, α ντίθετα κατα βάλλουν το με τοίκιον. Νομί ζω πως επαρ κής μέριμνα εί ναι τούτη, να α φαιρέσουμε ό σα, χωρίς να ω φελούν καθό λου την πόλη, δίνουν την εντύ πωση πως ντρο πιάζουν τους μετοίκους. Ξενοφών, Πό ροι, ΙΙ, 1 (μετ.  Α. Παπαγεωρ γίου) Μέτοικοι Οι μέτοικοι ήταν πολίτες άλλων ελληνικών πόλεων που είχαν εγκατα σταθεί στην Αθήνα, προσελκυόμενοι από την ιδιαίτερη οικονομική ανάπτυξη. Η κύρια ασχολία τους ήταν το εμπόριο και, για να τους επιτραπεί να διαμένουν ανεμπόδιστα στην Αθήνα, πλήρωναν έναν  ειδικό φόρο, το μετοίκιον. Δούλοι Οι δούλοι αποτελούσαν την πλειονότητα του πληθυσμού της Αθή νας. Yπολογίζεται ότι κατά την εποχή του Περικλή κατοικούσαν  στην Αθήνα περίπου 200.000 δούλοι. Η προέλευσή τους ήταν ποι κίλη˙ άλλοι ήταν αιχμάλωτοι πολέμου, άλλοι είχαν αγοραστεί στα δουλοπάζαρα και άλλοι ήταν παιδιά δούλων. Ορισμένοι δούλοι εργά ζονταν ως υπηρέτες στα αθηναϊκά σπίτια ή τους αγρούς και άλλοι υπηρετούσαν σε κρατικές υπηρεσίες ως δεσμοφύλακες, λογιστές,  αστυνόμοι ή εργάτες. Οι μορφωμένοι δούλοι εκτελούσαν και χρέη  παιδαγωγού σε σπίτια πλούσιων Αθηναίων. Η αθηναϊκή κοινωνία, σχεδόν στο σύνολό της, περιέβαλλε με στοργή τους δούλους και  η κάθε οικογένεια, στους κόλπους της οποίας υπηρετούσαν, τους θεωρούσε μέλη της. «Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΔΟΥΛΕΙΑΣ ΕΙ ΝΑΙ  ΔΙ ΚΑΙΟΣ» Μερικοί ισχυρίζονται ότι η δουλεία δεν είναι έργο της δικαιοσύνης, αλλά της βίας. Η οικο γένεια, για να είναι πλήρης, οφείλει να αποτελείται από άτομα ελεύθερα και δούλους. Πράγματι, η περιουσία αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της οικογένειας, γιατί χωρίς τα ανα γκαία αντικείμενα είναι αδύνατον να ζήσεις. Δεν μπορούμε να φανταστούμε οικογένεια χωρίς ορισμένα βοηθητικά εργαλεία. Ανάμεσα στα εργαλεία, άλλα είναι άψυχα και άλλα έμψυχα. Ο δούλος είναι ένα εργαλείο έμψυχο. Εάν κάθε εργαλείο μπορούσε, με μια απλή  εντολή, να εκτελέσει μόνο του μια εργασία, τότε ο κύριος δε θα χρειαζόταν τους δού λους. Χρήσιμη για τους ίδιους τους δούλους, η δουλεία είναι δίκαιη. Αριστο τέλης,  Πολιτ ικά,  Α, IV,  1-3  (μετ . Β.Σ.) Τι σας κάνει ιδιαίτερη εντύπωση στο κείμενο του Αριστοτέλη; Ο ρόλος της γυναίκας Σκηνή στο γυναικωνίτη. Ερυθρόμορφη πυξίδα. Παρίσι, Μουσείο Λούβρου. Ο γυναικωνίτης είναι το βασίλειο της γυναίκας. Με τι ασχολείται η κύρια μορφή της εικόνας; Η μέση αθηναϊκή οικογένεια έμενε συνήθως σε ένα απλό, μονώ ροφο σπίτι. Τα έπιπλα, λιτά, άφηναν πολύ ελεύθερο χώρο  στα  δωμάτια. Η οικοδέσποινα, ακολουθώντας τις συνήθειες της επο χής, παρέμενε στο σπίτι και σπάνια εξερχόταν μόνη, κυρίως κα τά τις θρησκευτικές εορτές. Το μοναδικό αξίωμα που μπορούσε να αναλάβει μια γυνα ίκα στην αρχαιότητα ήταν αυτό της ιέρειας. Δε λάμβανε μέρος στη δημόσια ζωή και καταγινόταν με τις οικιακές εργασίες. Επέβλε πε τους δούλους —οικιακούς βοηθούς—, φρόντιζε τον καλλωπι σμό της, ύφαινε και μεριμνούσε για την ανατροφή των παιδιών. Περ νούσε το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας στο γυναικωνίτη, ένα  ιδι αίτερο τμήμα του σπιτιού που προοριζόταν γι’ αυτήν. Ο άνδρας Ο άνδρας περνάει το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας έξω από το  σπίτι. Το γλυκό κλίμα της Αττικής ευνοεί τη ζωή στην ύπαι θρο,  το περιδιάβασμα, την ελεύθερη περιπατητική συζήτηση. Ο Α θη ναίος, όταν δεν ασχολείται με την προσωπική του εργασία, συ χνάζει στα γυμναστήρια, στα δημόσια λουτρά, στα κουρεία. Ε κεί  συναντά τους γνωστούς του και συζητά διάφορα, από τα μι κρο προβλήματα της ζωής μέχρι πολιτικά και φιλοσοφικά θέματα  Η συμμετοχή στα κοινά τον θέλγει ιδιαίτερα και στις συνεδριάσεις  της Εκκλησίας του Δήμου λαμβάνει ενεργό μέρος. Το βράδυ,  στο σπίτι του, οργανώνει συμπόσια με τους φίλους του. Εκεί, μόνο με τη συμμετοχή ανδρών, άναβαν οι συζητήσεις γύρω  από αγαπημένα θέματα, όπως η τέχνη και η φιλοσοφία. Τα παιδιά Η ανατροφή των παιδιών διέφερε ανάλογα με το φύλο. Ενώ τα  κορίτσια έμεναν στο σπίτι και μάθαιναν από τη μητέρα τους το  σύνολο των οικιακών εργασιών, τα αγόρια από την ηλικία των  επτά ετών στέλνονταν σε ιδιωτικά σχολεία, για να μορφωθούν. Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙ ΚΑΣ Από τη στιγμή που οι προμήθειες μπουν στο σπίτι, πρέπει κάποιος να τις διατηρή σει και να κάνει τις απαραίτητες εργασίες: μέσα στο σπίτι θα μεγαλώσουν τα νεογέννη τα, στο σπίτι πρέπει να παραχθεί το αλεύρι που δίνουν τα δημητριακά. Το ίδιο ισχύει και  για την κατασκευή των ενδυμάτων από το μαλλί. Επειδή μάλιστα όλες οι εργασίες χρειάζονται φροντίδα, και αυτές που γίνονται μέσα στο σπίτι και αυτές που γίνονται έξω, νομίζω ότι ο Θεός ανέθεσε στη φύση της γυναίκας τις εργασίες και τις φροντί δες  μέσα στο σπίτι και στον άνδρα τις εξωτερικές. Ξενοφών, Οικονομικός,  VII,  21-23 (μετ. Α. Παπαγεωργίου) Συμφωνούν τα αγόρια και τα κορίτσια μ’ αυτές τις απόψεις; Τι έχει αλλάξει  από τότε έως σήμερα; Τροφή και ενδύματα Σκηνή από συμπόσιο (Ρώμη, Μουσείο Βατικανού). Τι απεικονίζει; Η τροφή της αθη ναϊκής οικογένει ας ήταν λιτή και  αποτελούταν α πό λαχανικά, ε λιές, παστά ψάρια και σπάνια από κρέ ας. Η ενδυμασία  των Αθηναίων ή ταν κομψή, αλλά  όχι εξεζητημένη.  Το βασικό ένδυ μα ήταν ο χιτώ νας, ο οποίος, α νά λογα με τις δια θέ σεις του ατόμου, με το δέσιμο στη μέση με μία ζώνη, δημιουργούσε πολλές ή λί γες πτυχώσεις. Το ιμάτιο, είδος πανωφορίου, κατασκευασμέ νο από ζεστό, μάλλινο ύφασμα, τυλιγόταν πάνω από το χιτώνα με  ποικίλους τρόπους. Τα σανδάλια, στα πόδια, συμπλήρωναν την  αμφίεση. Οι πλούσιες Αθηναίες αγαπούσαν πολύ και τα κο σμή ματα, τα οποία αποτελούσαν αναπόσπαστο τμήμα της αμφίε σής  τους. Ερωτήσεις-Δραστηριότητες 1. Συγκρίνετε τη θέση των δούλων στην Αθήνα με την αντί στοι χη των ειλώτων στη Σπάρτη. 2. Τι ήταν οι μέτοικοι και ποιες αντιστοιχίες βρίσκετε να υπάρ χουν με τους σημερινούς μετανάστες στη χώρα μας; 3. Ποιος ήταν ο ρόλος της γυναίκας στην Αθήνα; Ποιές διαφο ρές διαπιστώνετε στη θέση της γυναίκας σήμερα;