Λευτέρης Πούλιος , Καλοκαίρι του '78 : ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ -Γ. Π. -

 

ΔΕΣ: https://theodwrapappa.blogspot.com/2022/03/blog-post_10.html :

Λευτέρης Πούλιος :ο βίος ,το έργο του : ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ -Γ. Π. -

https://www.youtube.com/watch?v=MojZOjiLGTs

47 χρόνια από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο - Σπάνιο ντοκουμέντο ΕΡΤ

Official Website: http://www.sigmalive.com/

ΠΑΛΙΑ ΛΕΜΕΣΟΣ

https://www.youtube.com/watch?v=MKyXkCTqmUc

Εκπομπή: Φάκελος Κύπρου 1

https://www.youtube.com/watch?v=0mpUztFJMt4

Ιστορικοί Περίπατοι – Φάκελος Κύπρου – Α’ Μέρος ΕΡΤ

https://www.youtube.com/watch?v=dDvmbjiorEM

#1974

ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΠΕΡΙΠΑΤΟΙ -Φάκελος Κύπρου (Β’ Μέρος: Η τουρκική εισβολή)

2. Καλοκαίρι του '78

Το Ποιημα Ανηκει στη συλλογή Το αλληγορικό σχολείο (1978).

Η Κύπρος με κάλεσε ν' ακούσω τη μουσική της και να βουλιάξω στο χώμα της την παράχορδη δική μου. Είδα τον πόνο πίσω από απελπισμένες βιτρίνες και τη Λευκωσία σα χορδή σπασμένη βιολιού. Όλη τη νύχτα στο ξενοδοχείο μου με τύλιγαν σα νεύρο οι ψυχές των σκοτωμένων και με μετακινούσαν τα βήματα των αγνοουμένων παλικαριών. Έζησα τη θλιμμένη γη και φωτογράφισα στα ακρογιάλια της την αιώνια γέννηση της Αφροδίτης.

  

Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1. Λίγο μετά την τουρκική εισβολή (Καλοκαίρι του 1974) ο ποιητής επισκέπτεται την Κύπρο. Να βρείτε στο ποίημα συγκεκριμένες μυθολογικές και ιστορικές αναφορές και να συζητήσετε την ποιητική τους μετάπλαση.

1.ΠΗΓΗ:https://babisvourlidas.files.wordpress.com/2015/12/unnamed-file6.pdf :

Ανάλυση του κειμενου σελ. 243

2.ΔΕΣ ΚΑΙ:http://www.pi-schools.gr/download/lessons/hellenic/lykeio/neoel_logo/kath_

c.pdf

Ανάλυση του κειμενου σελ. 197

https://www.youtube.com/watch?v=-Bv0uGvgAzQ

ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΣ - ΧΩΜΑ ΠΟΥ ΠΕΡΠΑΤΗΣΑ

Ποιήματα για την Κύπρο

Λευτέρης Πούλιος  « Καλοκαίρι του 78»

Η Κύπρος με κάλεσε να ακούσω τη μουσική  της

Και να βουλιάξω στο χώμα της την παράχορδη  δική μου .

Είδα τον πόνο πίσω από τις απελπισμένες βιτρίνες

Και τη Λευκωσία σα χορδή σπασμένου βιολιού .

Όλη τη νύχτα στο  ξενοδοχείο   μου με   τύλιγαν

Σα  νεύρο οι ψυχές των σκοτωμένων

Και με μετακινούσαν  τα βήματα των αγνοούμενων παλληκαριών

Έζησα  τη θλιμμένη γη και  φωτογράφισα

στα ακρογιάλια της  την αιώνια γέννηση

της Αφροδίτης .

Κύπρος Χρυσάνθης

ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ

Δώστε μας πίσω τα παιδιά μας,
Και την ψυχή μας, την ψυχή μας.
Δεν έχουν έλεος οι κουβέρτες σας,
Δεν έχουν την ξανθή ματιά του βρέφους μας
Οι προσφορές σας οι εύρωστες.
Δώστε μας πίσω τα παιδιά μας
Και την κουρελιασμένη μας ψυχή,
Την ψυχή μας, την ψυχή μας…

Δεν θέλουμε όνομα και τίτλους,
Μήτε επιγράμματα.
Δώστε μας πίσω την ψυχή μας
Το μέσα πλούτος μας
Κι ας είναι ελιά το δείπνο μας
Και το νερό γλυφό.
Δώστε μας πίσω τα παιδιά μας
Και την ψυχή μας

Κύπρος Χρυσάνθης

Η παλιά Λευκωσία

Η Λευκωσία μας αποδημεί στους χάρτες

σε αταχυδρόμητες φωτογραφίες

απ’ τις ψηλές ταράτσες την κοιτάμε

να ταξιδεύει στην ποδιά του Πενταδάκτυλου.

Μα η άλλη Λευκωσία φυλλορροεί στα στήθη μας

στα βραδινά μας βλέφαρα

η Λευκωσία μας η παλιά

η Λευκωσία μας. 

Κώστας Μόντης

ΠΕΡΒΟΛΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΑΒΑ ΚΑΙ ΤΗΣ ΛΑΠΗΘΟΥ, 1974

Ποια μοίρα το σημάδεψε το φετινό άνθισμα σας,
ποια μοίρα μαύρη των πικρών χρονιών
που νάν’ οι σάρκες άγουρων παιδιών το λίπασμά σας
κ’ αίμα ο χυμός των λεμονιών;

Κώστας  Μόντης  ΣΤΑ ΣΤΕΦΑΝΑ ΤΗΣ ΚΟΡΗΣ ΤΟΥ

Είχε τριακόσια στρέμματα γης υπό κατοχήν
και τον πατέρα της στα βάθη της Ανατολής.

Θα παντρευόταν ευτυχώς ένα καλό παιδί.

Κατά την τελετή του μυστηρίου
δεν πρόσεξε κανένας τον πατέρα της.
Μπήκε απ’ το νάρθηκα κρυφά και στάθηκε
πίσω από μία κολόνα και καμάρωνε.
Ύστερα σκούπισε με το μανίκι του
το ξεσκισμένο και φτωχό του δάκρυ.
Τον πήρανε για ηλίθιο του χωριού
και τον αφήκανε στην ησυχία του.

Τελειώνει ο γάμος, και να χαίρεστε τα στέφανα.
Παίρνουν κουφέτα και λουκούμια, μπαίνουν
καθένας στ’ αυτοκίνητό του, χάνονται.

Ο στοργικός πατέρας πάει κι αυτός
στην Πράσινη Γραμμή, περνά σκυφτός
παίρνει ξανά τη θέση του στο χώμα.

 Κώστας Μόντης, “Τουρκική Εισβολή ΙΙ” (Πικραινόμενος εν Εαυτώ, 1975)

 

Αυτή η κούκλα με το κομμένο χέρι

που κρεμάστηκε στο παράθυρο

του γκρεμισμένου σπιτιού

ποιο παιδάκι ήθελε ν᾽ αποχαιρετήσει,

σε ποιο παιδάκι σύρθηκε ως το παράθυρο

ν᾽ ανεμίσει το χέρι και της το᾽ κοψαν;

 

 Κώστας Μόντης, “Στιγμές της εισβολής” (Πικραινόμενος εν εαυτώ, 1975)

Είναι δύσκολο να πιστέψω

πως μας τους έφερε η θάλασσα της Κερύνειας,

είναι δύσκολο να πιστέψω

πως μας τους έφερε η αγαπημένη θάλασσα της Κερύνειας. 

 

[...]

 

Τι γρήγορα που κατάλαβε αυτό το καλοκαίρι

πως ήταν περιττό

και τα μάζεψε κι έφυγε στις μύτες των ποδιών

 

[...]

 

Ανασήκωσε την πλάτη

κι απόσεισέ τους, Πενταδάχτυλέ μου,

ανασήκωσε την πλάτη

κι απόσεισέ τους

http://tafilologika.blogspot.com/2013/10/blog-post_29.html

ΔΕΣ:

http://proteas.greek-language.gr/scenario.html?sid=3777

Κύπρος 1974: Μία ανοιχτή πληγή

• Δημιουργός: Ευγενία Τσιουπλή

• Βαθμίδα εκπαίδευσης - Τάξη: Γ' Λυκείου
• Διδακτικό αντικείμενο: Νεοελληνική Λογοτεχνία
• Διαθεματικό: Ναι

• Εφαρμοσμένο σενάριο

 Τεκμήρια

• 

Το σενάριο στηρίζεται

•  Αλεξάνδρα Γερακίνη, Κύπρος 1974: μια ανοιχτή πληγή

Περίληψη

Το θέμα του σεναρίου ήταν η επαφή και η γνωριμία των μαθητών με την τραγωδία

 της Κύπρου μέσα από λογοτεχνικά κείμενα. 

Βασικός στόχος ήταν οι μαθητές να κατανοήσουν ότι το Κυπριακό ζήτημα εξακολου

θεί να αποτελεί μια ανοιχτή πληγή για τον ελληνισμό και να νιώσουν την ανθρώπινη 

διάσταση της κυπριακής τραγωδίας. 

Οι μαθητές ξεκίνησαν μελετώντας τo διήγημα του Γιώργου Φιλίππου Πιερίδη 

«Αλλοφροσύνη».

 

Το κείμενο αυτό τους έδωσε το έναυσμα για περισσότερη πληροφόρηση αναφορικά

 με τα γεγονότα της Κύπρου, για τα οποία γνώριζαν ελάχιστα. 

Οι μαθητές αναζήτησαν το κείμενο σε φάκελο του Google Drive που είχε ήδη

 δημιουργηθεί για τις ανάγκες του σεναρίου.

Στη συνέχεια, οι μαθητές χωρίστηκαν σε τέσσερις ομάδες και μελέτησαν ποιήματα που

 παρουσίαζαν διαφορετικές όψεις της κυπριακής τραγωδίας: τον πόνο για τις χαμένες

 πατρίδες, τον πόνο που προκαλεί η απώλεια αγαπημένων προσώπων, τον θυμό και 

την αναζήτηση πολιτικών ευθυνών και τέλος, την αγωνιστική διάθεση και την 

αντίσταση. 

(O χωρισμός των ομάδων στηρίχτηκε στις τέσσερις κατηγορίες ποιημάτων που προτεί

νει ο Αντώνης Πετρίδης στην ιστοσελίδα του «Οι Λωτοφάγοι».).

Tο τελευταίο δίωρο οι μαθητές παρουσίασαν τις εργασίες τους αλλά όχι σε 

περιβάλλον montage, καθώς δεν υπήρχε η απαραίτητη εξοικείωση με αυτό, ενώ

 η διαδικασία εκμάθησής του αποδείχθηκε και αρκετά απαιτητική σε χρόνο,

 για αυτό και επιλέχθηκαν πιο οικεία στους μαθητές προγράμματα.

Διδακτική Ενότητα	→ Μεταπολεμική και σύγχρονη ποίηση
Σκεπτικό-Στόχοι	→ Γνώσεις για τον κόσμο ↘ Ανθρώπινες σχέσεις-Πόλεμος/Ειρήνη-Ο Ξένος/Άλλος ↘ Άτομο-κοινωνία, στάσεις ζωής → Γνώσεις για τη γλώσσα/λογοτεχνία ↘ Λογοτεχνικά γένη και είδη ↘ Ποίηση-ποίημα ↘ Ρεύματα-σχολές ↘ Συμβολισμός ↘ Μοντερνισμός ↘ Γραμματολογικές περίοδοι ↘ Σύγχρονη λογοτεχνία ↘ Τεχνικές/τρόποι γραφής ↘ Αλληγορία ↘ Εσωτερικός μονόλογος → Γλώσσα και γραμματισμοί ↘ Ψηφιακοί γραμματισμοί ↘ Λειτουργική διάσταση ↘ Κειμενικά είδη ↘ Ποιήματα/τραγούδια ↘ Ανάγνωση ↘ Απαγγελία-αφήγηση-δραματοποίηση ↘ Συζήτηση ↘ Παραγωγή κειμένου ↘ Πολυτροπικό (ψηφιακό) κείμενο ↘ Συνεργατικό κείμενο ↘ Ακρόαση ↘ Πολυτροπικό (ψηφιακό) κείμενο
Σύνδεση με άλλο γνωστικό αντικείμενο	→ Φιλολογικής ζώνης ↘ Ιστορία
Χώρος	→ Εντός σχολείου → Εικονικός χώρος
Χρονική διάρκεια	7-12 διδακτικές ώρες
Χρονολογία (από)	18/2/2015
Χρονολογία έως	19/3/2015
Σχολική μονάδα	2ο ΓΕΛ Κιλκίς
Αξιοποίηση των ΤΠΕ	→ Εφαρμογές γραφείου → Εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης → Εργαστήριο υπολογιστών → Κεντρική προβολή/παρουσίαση → Φορητοί υπολογιστές

Κείμενα

• Αγγελίδου, Κλαίρη, Νοσταλγία.
• Αγγελίδου, Κλαίρη, Η προσμονή.
• Μηχανικός, Παντελής. Ονήσιλος.
• Μηχανικός, Παντελής. Πήραν την πόλη.
• Μόντης, Κώστας. Στιγμές της Εισβολής.
• Μόντης, Κώστας. Από το τρίτο γράμμα στη μητέρα.
• Νικολάου, Πολύβιος. Πιο πίσω.
• Πασιαρδής, Μιχάλης. Είμαστε Έλληνες.
• Πασιαρδής, Μιχάλης. Εσύ δεν λες τίποτα.
• Πιερίδης, Γιώργος Φίλιππος. Αλλοφροσύνη.
• Πούλιος, Λευτέρης. Καλοκαίρι του 78.
• Χαραλαμπίδης, Κυριάκος. Γλυκό του κουταλιού.
• Χαραλαμπίδης, Κυριάκος. Στα στέφανα της κόρης του.
• Χαραλαμπίδης, Κυριάκος. Παιδί με μια φωτογραφία.
• Χρυσάνθης, Κύπρος. Εξομολόγηση.

Π.3.2.5 Πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση αντιπροσωπευτικού αριθμού σεναρίων από κάθε τύπο σε διαφοροποιημένες εκπαιδευτικές συνθήκες πραγματικής τάξης

 

Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας

Γ΄ Λυκείου

Τίτλος:

«Κύπρος 1974:μια ανοιχτή πληγή»

 

Συγγραφή: Αλεξάνδρα Γερακίνη

Εφαρμογή: Ευγενία Τσιουπλή

 

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

Θεσσαλονίκη 2015

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΓΟΥ

ΠΡΑΞΗ: «Δημιουργία πρωτότυπης μεθοδολογίας εκπαιδευτικών σεναρίων βασισμένων σε ΤΠΕ και δημιουργία εκπαιδευτικών σεναρίων για τα μαθήματα της Ελληνικής Γλώσσας στην Α/βάθμια και Β/βάθμια εκπαίδευση» MIS 296579 (κωδ. 5.175), - ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ ΠΡΑΞΗ, στους άξονες προτεραιότητας 1-2-3 του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση», η οποία συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο) και εθνικούς πόρους.

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Ι .Ν. ΚΑΖΑΖΗΣ

ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: ΒΑΣΙΛΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ

ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ: Π.3.2.5. Πιλοτική εφαρμογή και αξιολόγηση αντιπροσωπευτικού αριθμού σεναρίων από κάθε τύπο σε διαφοροποιημένες εκπαιδευτικές συνθήκες πραγματικής τάξης.

ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟΥ: ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΗΣ

Υπεύθυνος υπο-ομάδας εργασίας λογοτεχνίας: Βασίλης Βασιλειάδης

ΦΟΡΕΑΣ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗΣ: ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

http://www.greeklanguage.gr

Καραμαούνα 1 – Πλατεία Σκρα Τ.Κ. 55 132 Καλαμαριά, Θεσσαλονίκη

Τηλ.: 2310 459101 , Φαξ: 2310 459107, e-mail: centre@komvos.edu.gr

Α. Ταυτοτητα

Τίτλος

Κύπρος 1974:μια ανοιχτή πληγή

Εφαρμογή σεναρίου

Ευγενία Τσιουπλή

Δημιουργία σεναρίου

Αλεξάνδρα Γερακίνη

Διδακτικό αντικείμενο

Νεοελληνική λογοτεχνία

Τάξη

Γ΄ Λυκείου

Σχολική μονάδα

2^ο ΓΕΛ Κιλκίς

Χρονολογία

18-2-2015 έως 19-3-2015

Διδακτική/θεματική ενότητα

—

Διαθεματικό

Ναι

Εμπλεκόμενα γνωστικά αντικείμενα

Φιλολογικής ζώνης:

Ιστορία

Χρονική διάρκεια

Εννέα (9) διδακτικές ώρες

 

Χώρος

Ι. Φυσικός χώρος:

Εντός σχολείου: αίθουσα διδασκαλίας, εργαστήριο πληροφορικής.

ΙΙ. Εικονικός χώρος: Google Plus, Google Drive.

Προϋποθέσεις υλοποίησης για δάσκαλο και μαθητή

Κατά τη διάρκεια της εφαρμογής του σεναρίου στην τάξη αξιοποιήθηκε η ομαδοσυνεργατική μέθοδος διδασκαλίας και, σε μικρότερο βαθμό, η δασκαλοκεντρική. Υπήρχε εμπειρία στην ομαδοσυνεργατική μέθοδο από την πλευρά της εκπαιδευτικού (από τη διδασκαλία ερευνητικών εργασιών στην Α΄ και Β΄ τάξη του Λυκείου) και υπήρχε και το αντίστοιχο υπόβαθρο στο να λειτουργήσουν συνεργατικά οι μαθητές. 

Υπήρχε εξοικείωση από την πλευρά της εκπαιδευτικού με τη χρήση του διαδικτύου και των Google Plus και Google Drive. Οι μαθητές ήταν από τα προηγούμενα έτη εξοικειωμένοι με την εργασία σε ομάδες, αν και όχι με τις καλύτερες εντυπώσεις, γνώριζαν το πρόγραμμα επεξεργασίας κειμένου και δημιουργίας παρουσιάσεων, γεγονός που επιτάχυνε τις διαδικασίες και η πλειονότητα χρησιμοποιούσε το Google Drive.

Η υλικοτεχνική υποδομή της σχολικής μονάδας ήταν επαρκής, αν και σε κάποιους υπολογιστές του εργαστηρίου πληροφορικής υπήρχε εγκατεστημένο το Open Office και αυτό δημιούργησε κάποια προβλήματα με τα αρχεία, τα οποία ξεπεράστηκαν με τη χρήση δύο φορητών υπολογιστών. 

Υπήρχε φορητός υπολογιστής με βιντεοπροβολέα, γεγονός που βοήθησε ώστε οι παρουσιάσεις να γίνουν χωρίς προβλήματα στην αίθουσα. Έτσι, περιορίστηκε και ο χρόνος απασχόλησης του εργαστηρίου πληροφορικής. 

Όπως σε πολλές σχολικές μονάδες, ο χώρος του εργαστηρίου είναι ένας και οι εκπαιδευτικοί που έχουν ανάγκη να τον χρησιμοποιήσουν πολλοί, επομένως, γίνεται εβδομαδιαία κατανομή των ωρών πρόσβασης σε αυτόν.

Εφαρμογή στην τάξη

Το συγκεκριμένο σενάριο εφαρμόστηκε στην τάξη.

Το σενάριο στηρίζεται

Αλεξάνδρα Γερακίνη, Κύπρος 1974: μια ανοιχτή πληγή, Νεοελληνική Λογοτεχνία Γ΄ Λυκείου, 2014.

Το σενάριο αντλεί

—

Β. Συντομη περιγραφη/περιληψη

Το θέμα του σεναρίου ήταν η επαφή και η γνωριμία των μαθητών με την τραγωδία της Κύπρου μέσα από λογοτεχνικά κείμενα. Βασικός στόχος ήταν οι μαθητές να κατανοήσουν ότι το Κυπριακό ζήτημα εξακολουθεί να αποτελεί μια ανοιχτή πληγή για τον ελληνισμό και να νιώσουν την ανθρώπινη διάσταση της κυπριακής τραγωδίας. Οι μαθητές ξεκίνησαν μελετώντας τo διήγημα του Γιώργου Φιλίππου Πιερίδη «Αλλοφροσύνη». Το κείμενο αυτό τους έδωσε το έναυσμα για περισσότερη πληροφόρηση αναφορικά με τα γεγονότα της Κύπρου, για τα οποία γνώριζαν ελάχιστα. Οι μαθητές αναζήτησαν το κείμενο σε φάκελο του Google Drive που είχε ήδη δημιουργηθεί για τις ανάγκες του σεναρίου.

Στη συνέχεια, οι μαθητές χωρίστηκαν σε τέσσερις ομάδες και μελέτησαν ποιήματα που παρουσίαζαν διαφορετικές όψεις της κυπριακής τραγωδίας: τον πόνο για τις χαμένες πατρίδες, τον πόνο που προκαλεί η απώλεια αγαπημένων προσώπων, τον θυμό και την αναζήτηση πολιτικών ευθυνών και τέλος, την αγωνιστική διάθεση και την αντίσταση. (O χωρισμός των ομάδων στηρίχτηκε στις τέσσερις κατηγορίες ποιημάτων που προτείνει ο Αντώνης Πετρίδης στην ιστοσελίδα του «Οι Λωτοφάγοι».).

Tο τελευταίο δίωρο οι μαθητές παρουσίασαν τις εργασίες τους αλλά όχι σε περιβάλλον montage, καθώς δεν υπήρχε η απαραίτητη εξοικείωση με αυτό, ενώ η διαδικασία εκμάθησής του αποδείχθηκε και αρκετά απαιτητική σε χρόνο, για αυτό και επιλέχθηκαν πιο οικεία στους μαθητές προγράμματα.

Γ. Εισαγωγη

Σύλληψη και θεωρητικό πλαίσιο

H διερεύνηση της σχέσης της λογοτεχνίας με ιστορικά γεγονότα σχετίζεται με το κοινωνικό και πολιτισμικό παρόν τους και προσφέρεται σε μαθητές της Γ΄ Λυκείου. Ο τρόπος με τον οποίο οι μαθητές αντιμετωπίζουν ιστορικά γεγονότα μέσα από τη λογοτεχνία συμβάλλει στη διαμόρφωση της ιστορικής και κοινωνικής τους ταυτότητας.

Όταν οι μαθητές διαβάζουν λογοτεχνικά κείμενα που πραγματεύονται ιστορικά γεγονότα, τότε θέτουν στο κέντρο τον άνθρωπο-πρωταγωνιστή των γεγονότων και διερευνούν τη σχέση του με το ιστορικό γεγονός, τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρά με το κοινωνικό περιβάλλον, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο βιώνει τα δραματικά ιστορικά γεγονότα.

Σε αυτό το πλαίσιο στοχοθεσίας επιλέχθηκε ως θέμα η τουρκική εισβολή στην Κύπρο τον Ιούλιο του 1974. Τα δραματικά γεγονότα στην Κύπρο δυστυχώς είναι άγνωστα στους περισσότερους μαθητές της Γ΄ Λυκείου, καθώς το εκπαιδευτικό σύστημα της χώρας είναι έτσι διαμορφωμένο με αποτέλεσμα οι μαθητές να μην προλαβαίνουν να διδαχθούν σημαντικά γεγονότα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.

Η τραγωδία στην Κύπρο είναι ένα ιστορικό γεγονός που μπορεί να δώσει τη δυνατότητα στους μαθητές να κατανοήσουν ορισμένους από τους τρόπους με τους οποίους η ιστορία μετουσιώνεται σε ποιητικό λόγο και ιστορική αφήγηση. Η ανάγνωση των λογοτεχνικών κειμένων με θέμα την τουρκική εισβολή στην Κύπρο είναι μια ευκαιρία για τους μαθητές να γνωρίσουν την ανθρώπινη διάσταση του θέματος και να προβληματιστούν για την αδικία, τη στέρηση δικαιωμάτων, τον παραλογισμό και τα πολιτικά λάθη που έχουν οδυνηρές συνέπειες στη ζωή των ανθρώπων.

Καθώς η παραδοσιακή διδασκαλία δεν αρκεί πάντοτε για να φέρει τους μαθητές κοντά στη λογοτεχνία, επιστρατεύτηκε για το παρόν σενάριο η τεχνολογία και η ομαδοσυνεργατική μέθοδος για να φέρει τα λογοτεχνικά κείμενα πιο κοντά στους μαθητές και να τους κινήσει το ενδιαφέρον να προσεγγίσουν τα κείμενα με βιωματικό τρόπο.

Δ. Σκεπτικο-στοχοι και συνδυασμος τους

Γνώσεις για τον κόσμο, αξίες, πεποιθήσεις, πρότυπα, στάσεις ζωής

Με τη διδασκαλία του σεναρίου επιδιώχθηκε οι μαθητές και οι μαθήτριες:

·         να κατανοήσουν ότι το κυπριακό ζήτημα και η διχοτόμηση του νησιού παραμένει μια ανοιχτή πληγή του Ελληνισμού,

·         να γνωρίσουν και να νιώσουν την ανθρώπινη διάσταση του κυπριακού εθνικού προβλήματος,

·         να κατανοήσουν πόσο οδυνηρό και παράλογο είναι να στερείται κάποιος τη γη του, τον χώρο της νεότητάς του και των βιωμάτων του, καθώς και αγαπημένα του πρόσωπα,

·         να κατανοήσουν το αίσθημα της αδικίας, του θυμού και της απελπισίας που προκαλεί η στέρηση ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων,

·         να κατανοήσουν πως μέσα από τη στάχτη, την καταστροφή και την απώλεια γεννιέται η ανάγκη για ελπίδα, αντίσταση και αγωνιστική διάθεση.

Γνώσεις για τη λογοτεχνία

Με τη διδασκαλία του σεναρίου επιδιώχθηκε οι μαθητές και οι μαθήτριες:

·         να κατανοήσουν τη λειτουργία της πρωτοπρόσωπης αφήγησης,

·         να κατανοήσουν ότι τα λιτά εκφραστικά μπορούν εξίσου να συμβάλουν στη δημιουργία συναισθηματικής φόρτισης,

·         να κατανοήσουν πως το ιστορικό και προσωπικό βίωμα και συγκεκριμένα η κυπριακή τραγωδία και το δράμα των αγνοουμένων πυροδοτεί τη λογοτεχνική δημιουργία και έκφραση,

·         να μάθουν ότι το λογοτεχνικό κείμενο μπορεί να συνομιλεί με άλλα λογοτεχνικά κείμενα, βίντεο, τραγούδια, εικόνες ώστε να συμπληρώνεται και να διαφωτίζεται από αυτά.

Γραμματισμοί

Με τη διδασκαλία του σεναρίου επιδιώχθηκε οι μαθητές και οι μαθήτριες να μπορούν:

·         να παράγουν γραπτό λόγο σε συγκεκριμένο επικοινωνιακό πλαίσιο,

·         να δημιουργούν υπερσυνδέσεις στο λογοτεχνικό κείμενο,

·         να εντοπίζουν λογοτεχνικά κείμενα που πραγματεύονται το ίδιο θέμα,

·         να συνεργάζονται στην τάξη αλλά και στον εικονικό χώρο του Google Plus, να κοινοποιούν τις εργασίες τους και να τις παρουσιάζουν με τη μορφή διαδικτυακής εφημερίδας.

Διδακτικές πρακτικές

Το σενάριο ακολούθησε την ομαδοσυνεργατική διδασκαλία χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν χρησιμοποιήθηκε και η μετωπική διδασκαλία. 

Η μετωπική διδασκαλία επιλέχθηκε κυρίως για το πρώτο δίωρο, καθώς και για το δίωρο του μαθήματος της ιστορίας. 

Όταν οι μαθητές εργάζονταν σε ομάδες, ο ρόλος της εκπαιδευτικού ήταν καθοδηγητικός και υποστηρικτικός, χωρίς να δίνει άμεσα λύσεις, αλλά έδινε το χρονικό περιθώριο για να επεξεργαστούν οι μαθητές τα δεδομένα και να πειραματιστούν, όποτε χρειαζόταν. 

Για κάποιες από τις δραστηριότητες δόθηκαν φύλλα εργασίας, τα οποία οι μαθητές συμπλήρωσαν εντός διδακτικού ωραρίου και ήταν αποτέλεσμα συνεργασίας και αλληλεπίδρασης μέσα στην ομάδα.

Οι μαθητές, μέσα από την εργασία σε ομάδες, κατάφεραν να συνεργαστούν, να αναπτύξουν διάλογο μεταξύ τους και να αλληλοϋποστηρίζονται για να φέρουν εις πέρας τις εργασίες τους, τις οποίες παρουσίασαν στους συμμαθητές τους.

Πολύ σημαντικό ρόλο στην πραγματοποίηση του σεναρίου διαδραμάτισε η γνώση του Google Plus από την πλειονότητα των μαθητών και η εξοικείωση με αυτό, καθώς αυτός ήταν ο εικονικός χώρος κοινοποίησης των εργασιών.

Ε. Λεπτομερης παρουσιαση της προτασης

Αφετηρία

Αφορμή για το παρόν σενάριο αποτέλεσε το γεγονός ότι οι μαθητές της Γ΄ Λυκείου, λίγο πριν την αποφοίτηση τους από το σχολείο, αγνοούν βασικά γεγονότα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.

Οι μαθητές όμως αυτοί είναι ίσως οι πιο ώριμοι να εκφράσουν την άποψη τους για σύγχρονα ιστορικά γεγονότα, όπως αυτά προβάλλονται μέσα από τη λογοτεχνία, να εκφράσουν τους προβληματισμούς τους και τους στοχασμούς τους για τον τρόπο με τον οποίο τα ιστορικά γεγονότα διαμορφώνουν τη σύγχρονη πραγματικότητα και καθορίζουν τις ζωές των ανθρώπων.

Η λογοτεχνία έχει τη δυνατότητα να προβάλει τα ιστορικά γεγονότα με τον δικό της ξεχωριστό τρόπο και να κινητοποιήσει, να αφυπνίσει και να συγκινήσει τον αναγνώστη.

Σύνδεση με τα ισχύοντα στο σχολείο

Σύμφωνα με το Πρόγραμμα Σπουδών της Λογοτεχνίας της Γ΄ Λυκείου, στη διδακτέα ύλη προτείνονται δεκαέξι πεζά και ποιητικά κείμενα από τη μεταπολεμική και σύγχρονη λογοτεχνία που στόχο έχουν να φέρουν τον μαθητή σε επαφή με αντιπροσωπευτικά δείγματα της εθνικής και παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς και να τον βοηθήσουν να στοχαστεί και να προβληματιστεί για γεγονότα και θέματα της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας.

Ένα σενάριο με θέμα την κυπριακή τραγωδία εξυπηρετεί σε μεγάλο βαθμό τους παραπάνω στόχους και σχετίζεται άμεσα με το Πρόγραμμα Σπουδών της Γ΄ Λυκείου.

Αξιοποίηση των ΤΠΕ

Η αξιοποίηση των Τ.Π.Ε. στο συγκεκριμένο σενάριο είχε ως στόχο να απομακρύνει τους μαθητές από τον παραδοσιακό ρόλο που έχουν ως αναγνώστες και τους ώθησε σε έναν πιο δημιουργικό και ενεργό ρόλο στην ανάγνωση της λογοτεχνίας.

Οι μαθητές κλήθηκαν να αξιοποιήσουν κριτικά τις διαδικτυακές πηγές για να δημιουργήσουν στο λογοτεχνικό κείμενο υπερσυνδέσεις και να διαπιστώσουν από μόνοι τους τις εναλλακτικές διαδρομές που δημιουργούν οι υπερυνδέσεις, καθώς και τις νέες προοπτικές που ανοίγουν.

Οι μαθητές κλήθηκαν, επίσης, να αξιοποιήσουν ένα πρόγραμμα κοινωνικής δικτύωσης, όπως είναι το Google Plus+ και να γνωρίσουν τις δυνατότητες επικοινωνίας που δίνει στα μέλη του αλλά και να διαπιστώσουν ότι μπορεί να αξιοποιηθεί για εκπαιδευτικούς και μορφωτικούς σκοπούς.

Κείμενα

Λογοτεχνικά κείμενα σχολικών εγχειριδίων    

ΚΝΛ Β΄ Γυμνασίου:

Κυριάκος Χαραλαμπίδης, «Γλυκό του κουταλιού»

ΚΝΛ Γ΄ Λυκείου

Λευτέρης Πούλιος, «Καλοκαίρι του 78»

Κυριάκος Χαραλαμπίδης, «Στα στέφανα της κόρης του»

Λογοτεχνικά κείμενα εκτός σχολικών εγχειριδίων

Κλαίρη Αγγελίδου, «Νοσταλγία». Κείμενα Κυπριακής Λογοτεχνίας, τόμος Β΄, 308. Λευκωσία: Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού, 2012.

Κλαίρη Αγγελίδου, «Η προσμονή». Κείμενα Κυπριακής Λογοτεχνίας, τόμος Β΄, 309. Λευκωσία: Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού, 2012.

Παντελής Μηχανικός, «Ονήσιλος». Κείμενα Κυπριακής Λογοτεχνίας, τόμος Β΄, 197. Λευκωσία: Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού, 2012.

Παντελής Μηχανικός, «Πήραν την πόλη». Δύο βουνά. Λευκωσία: Λυρική Κύπρος, 1963.

Κώστας Μόντης, «Στιγμές της Εισβολής». Άπαντα Α΄. Ποίηση, 229-230. Λευκωσία: Ίδρυμα Α.Γ. Λεβέντη, 1987.  

Κώστας Μόντης, «Από το τρίτο γράμμα στη μητέρα». Τα τρία γράμματα στη μητέρα. Άπαντα, τ. 1-7. Λευκωσία: 1986-1991.

Πολύβιος Νικολάου, «Πιο πίσω». Κείμενα Κυπριακής Λογοτεχνίας, τόμος Β΄, 335. Λευκωσία: Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού, 2012.

Μιχάλης Πασιαρδής, «Είμαστε Έλληνες». Κείμενα Κυπριακής Λογοτεχνίας, τόμος Β΄, 291. Λευκωσία: Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού, 2012.

Μιχάλης Πασιαρδής, «Εσύ δεν λες τίποτα». Κείμενα Κυπριακής Λογοτεχνίας, τόμος Β΄, 292. Λευκωσία: Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού, 2012.

Γιώργος Φιλίππου Πιερίδης, «Αλλοφροσύνη». Ο καιρός της δοκιμασίας, 13-15. Θεσσαλονίκη: Τα Τετράδια του Ρήγα, 1978.

Κυριάκος Χαραλαμπίδης, «Παιδί με μια φωτογραφία». Θόλος, 11. Αθήνα: Άγρα, 1998.

Κύπρος Χρυσάνθης, «Εξομολόγηση». Λυρικός λόγος Β', 71. Λευκωσία: Ίδρυμα Α.Γ. Λεβέντη, 1985.

Υποστηρικτικό υλικό:

Βίντεο

Τουρκική εισβολή στην Κύπρο

 

Διδακτική πορεία/στάδια/φάσεις

1^η-2^η διδακτική ώρα (εργαστήριο πληροφορικής)

Ενώ στο συνταγμένο σενάριο για το πρώτο δίωρο προτεινόταν να χρησιμοποιηθεί η αίθουσα διδασκαλίας, κατά την εφαρμογή επιλέχθηκε το εργαστήριο πληροφορικής, ώστε να συγκεντρωθούν τα email των μαθητών και να δημιουργηθεί η ψηφιακή τάξη και το Google Drive. 

Δεν υπήρχε η δυνατότητα να γίνει αυτό νωρίτερα, γιατί οι μαθητές ήταν μάλλον απρόθυμοι, υπό το άγχος των πανελληνίων, να ασχοληθούν στο σπίτι. Συναποφασίσαμε, λοιπόν, όλες οι δράσεις να γίνουν εντός διδακτικού ωραρίου.

Tα πρώτα λεπτά δόθηκαν κάποιες πληροφορίες για το σενάριο από την εκπαιδευτικό, σχετικά με τους στόχους και τον τρόπο διδασκαλίας. Αφού λύθηκαν κάποιες απορίες σχετικά με τη χρήση των υπολογιστών και τον χρόνο που θα διαθέταμε στο εργαστήριο, η διαδικασία προχώρησε με τον χωρισμό των μαθητών σε τέσσερις ομάδες. 

Οι ομάδες δημιουργήθηκαν σχετικά εύκολα, χωρίς καμία παρέμβαση της εκπαιδευτικού. Σε αυτό συνέβαλε και το γεγονός ότι το συγκεκριμένο τμήμα ήταν ολιγομελές

Κατόπιν, η συζήτηση στράφηκε στα γεγονότα της Κύπρου, για τα οποία η συντριπτική πλειοψηφία των μαθητών δεν γνώριζε σχεδόν τίποτα. Με αφορμή το γεγονός ότι ο όρος «πράσινη γραμμή» τους ήταν οικείος, αλλά δεν ήξεραν ποιες ακριβώς περιοχές της Κύπρου ήταν ένθεν κακείθεν, η εκπαιδευτικός τους παρέπεμψε στην ανάγνωση του κειμένου «Αλλοφροσύνη» του Γιώργου Φιλίππου Πιερίδη. Το κείμενο είχε ήδη ανέβει στο Google Drive από την εκπαιδευτικό, όπως και όλα τα άλλα αρχεία που θα χρειάζονταν για την υλοποίηση του σεναρίου, ενώ, παράλληλα, προβαλλόταν και στον βιντεοπροβολέα για τη διευκόλυνση των μαθητών.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η ιδεοθύελλα για τη συνέχεια της «Αλλοφροσύνης», κατά την οποία οι μαθητές ανέφεραν μία πιθανή συνέχεια και η εκπαιδευτικός σημείωνε το κεντρικό νόημά της στον πίνακα. Γεγονός είναι ότι η ημερομηνία στο τέλος του κειμένου δεν βοήθησε ιδιαιτέρως τη διαδικασία, καθώς δεν ήταν άμεση η τοποθέτηση των γεγονότων στην ιστορική χρονογραμμή, λόγω της ελλιπούς γνώσης των γεγονότων. Σε αυτό το στάδιο κρίθηκε αναγκαία η συμμετοχή/εμπλοκή στο σενάριο του μαθήματος της Ιστορίας Γενικής Παιδείας, στο οποίο υπάρχει αντίστοιχο κεφάλαιο. 

Οι μαθητές συμφώνησαν να κάνουν ένα δίωρο Ιστορίας και μετά να συνεχίσουμε το σενάριο στη Λογοτεχνία, ώστε να υπάρχει ένας κοινός τόπος αναφοράς. Στη συνέχεια, ένας από τους μαθητές διάβασε το κείμενο μεγαλόφωνα και σχολιάστηκε ποια από τις πιθανές συνέχειες θα ήταν η επικρατέστερη. Εδώ, τονίστηκε το γεγονός ότι δεν υπάρχει «καλύτερη» συνέχεια αλλά ο καθένας θα μπορούσε να κάνει τη δική του ανάγνωση και να προσθέσει τα δικά του στοιχεία/συναισθήματα, ανάλογα με τις ιστορικές του γνώσεις και με τον τρόπο με τον οποίο προσλαμβάνει το κείμενο.

Στο μεγαλύτερο μέρος της δεύτερης ώρας ασχοληθήκαμε με τους υπερσυνδέσμους. Αφήσαμε το βίντεο με τα ιστορικά γεγονότα για την ώρα της Ιστορίας και ασχοληθήκαμε με τον χάρτη της διχοτομημένης Κύπρου, δίνοντας έμφαση στις περιοχές που βρίσκονται στην κάθε πλευρά. Πολύ θετικά ανταποκρίθηκαν στο τραγούδι «Αμμόχωστος» των Κατσαούνη-Χριστοδουλίδη, ερμηνευμένο από τον Γ. Νταλάρα, το οποίο άκουγαν για πρώτη φορά.

Στο υπόλοιπο της ώρας διενεργήθηκε συζήτηση με επίκεντρο, κυρίως, τη γυναίκα του κειμένου (εφόσον είχαμε συναποφασίσει τα ιστορικά στοιχεία να είναι για το επόμενο δίωρο) και τα συναισθήματά της (απογοήτευση, νοσταλγία, «τρέλα»). Πιο δύσκολο σημείο ήταν ο παραλληλισμός της γυναίκας με την Κύπρο, γιατί η «ανάγνωση» στην οποία προχώρησαν οι μαθητές ήταν απολύτως κυριολεκτική. 

Οι υπερσυνδέσεις τους άρεσαν πολύ και ρωτούσαν αν θα είναι όλα τα κείμενα έτσι. Σε αυτό το σημείο, δόθηκε η ευκαιρία να προϊδεαστούν οι μαθητές ότι και οι δικές τους εργασίες θα είναι με υπερσυνδέσμους αλλά και να συνειδητοποιήσουν τη σημασία τους για την προσέλκυση του ενδιαφέροντος των αναγνωστών. 

Παράλληλα, για άλλη μία φορά δόθηκε η διαβεβαίωση ότι δεν θα έχουν φόρτο εργασίας για το σπίτι και όλα τα φύλλα εργασίας θα γίνουν στην τάξη, καθώς αμέσως υπήρξαν φωνές διαμαρτυρίας για το διάβασμα και τις πανελλήνιες.

Στην παρούσα φάση, δεν ανατέθηκαν εργασίες καθώς κρίθηκε αναγκαία η απόκτηση ιστορικών γνώσεων και απλώς η κάθε ομάδα περιηγήθηκε στο Google Drive και στους φακέλους που υπήρχαν εκεί. Το δίωρο ολοκληρώθηκε με την ακρόαση και πάλι του τραγουδιού, σε μάλλον φορτισμένο συναισθηματικά κλίμα.

3^η διδακτική ώρα (αίθουσα διδασκαλίας με φορητό υπολογιστή και ασύρματη σύνδεση)

Με τη συνάδελφο της Ιστορίας συμφωνήθηκε να γίνει ένα μικρό άλμα στην ύλη στην οποία είχαν φτάσει και να διδάξει τα οικεία σημεία από το εγχειρίδιο της Ιστορίας Γενικής Παιδείας και να προβάλει το βίντεο για την Τουρκική εισβολή που υπάρχει ως υπερσύνδεσμος στην «Αλλοφροσύνη» και οι μαθητές περίμεναν να το παρακολουθήσουν. Από τα λεγόμενα της, το βίντεο τους άρεσε πολύ και η ίδια προσπάθησε να μεταδώσει όσο το δυνατόν περισσότερες πληροφορίες για να διευκολύνει την υλοποίηση της εφαρμογής του σεναρίου.

4^η διδακτική ώρα (εργαστήριο πληροφορικής)

Αυτήν την ώρα οι μαθητές ήρθαν στο εργαστήριο πληροφορικής και κάθισαν ανά ομάδα σε έναν Η/Υ. Έγινε η κατανομή των εργασιών ώστε η κάθε ομάδα να ασχοληθεί με διαφορετικό ποίημα, όπως προβλεπόταν στο συνταγμένο σενάριο. Ήδη υπήρχαν στο Google Drive τα αρχεία ώστε να ασχοληθεί η κάθε ομάδα με όσα την αφορούσαν. Η εκπαιδευτικός είχε ανεβάσει και ένα αρχείο με τους άξονες πάνω στους οποίους θα κινούνταν η ανάλυση. Οι άξονες αυτοί ήταν ίδιοι για όλες τις ομάδες. Σε ερώτηση για το εμβόλιμο κομμάτι της Ιστορίας, επιβεβαίωσαν το γεγονός ότι τους άρεσε και ήταν χρήσιμο για το σενάριο. 

Η εκπαιδευτικός, πριν ξεκινήσει η κάθε ομάδα την εργασία της, τόνισε ότι ο κεντρικός άξονας στον οποίο θα έπρεπε να κινηθούν αναφορικά με τα ποιήματα ήταν ο συναισθηματικός, ενώ θα έπρεπε παράλληλα να συσχετίσουν τα ποιήματά τους με τα ιστορικά γεγονότα. Ακόμη, τους προέτρεψε να ασχοληθούν και με τη βιογραφία του κάθε ποιητή[1], εφόσον ήταν τέσσερις εντελώς άγνωστοι σε αυτούς ποιητές και να συμπεριλάβουν τη βιογραφία στο τελικό κείμενο. Συγκεκριμένα, οι ομάδες και τα κείμενα χωρίστηκαν ως εξής:

1^η ομάδα

Η πρώτη ομάδα μελέτησε το ποίημα «‘Στιγμές’της Εισβολής» του Κώστα Μόντη. Είναι ένα ποίημα που εκφράζει τον πόνο για την εισβολή και τις χαμένες πατρίδες. Από τους μαθητές ζητήθηκε:

·         να αναζητήσουν τα συναισθήματα που εκφράζει το ποίημα,

·         να τα συνδέσουν με το ιστορικό γεγονός,

·         να αναζητήσουν τα εκφραστικά μέσα που αποδίδουν αυτό το συναίσθημα και

·         να καταθέσουν τη γνώμη τους για το αν αυτά τα εκφραστικά μέσα κατόρθωσαν να αποδώσουν το κυρίαρχο συναίσθημα.

Οι οδηγίες δόθηκαν με μεγάλη σαφήνεια και ζητήθηκε από τους μαθητές να αναλάβει ένα μέλος από την κάθε ομάδα ένα συγκεκριμένο ερώτημα και κάποιος να κάνει την τελική σύνθεση. Στην πράξη, η ομάδα εργάστηκε αρκετά καλά, αν και όχι ισότιμα. Θεώρησαν τα ερωτήματα αρκετά βατά και οι απαντήσεις ήταν αρκετά λακωνικές. Δεν υπήρξαν αναφορές σε γεγονότα σύγχρονα. Οι μαθητές αποθήκευσαν την εργασία στο Google Drive, στο τέλος της ώρας.

2^η ομάδα

Η δεύτερη ομάδα μελέτησε το ποίημα «Στα στέφανα της κόρης του» του Κυριάκου Χαραλαμπίδη. Από τους μαθητές ζητήθηκε:

·         να αναζητήσουν τα συναισθήματα που εκφράζει το ποίημα,

·         να τα συνδέσουν με το ιστορικό γεγονός,

·         να αναζητήσουν τα εκφραστικά μέσα που αποδίδουν αυτό το συναίσθημα και

·         να καταθέσουν τη γνώμη τους για το αν αυτά τα εκφραστικά μέσα κατορθώνουν να αποδώσουν το κυρίαρχο συναίσθημα.

Η ομάδα αυτή, όπως και η προηγούμενη, θεώρησε εύκολα τα ερωτήματα. Βέβαια, βασίστηκαν πολύ στο διαδίκτυο. Η βιογραφία του ποιητή καθώς και τα ιστορικά γεγονότα ήταν απλή επικόλληση από διαδικτυακές πηγές. Για το βιογραφικό ήταν θεμιτό αλλά τα ιστορικά γεγονότα θα μπορούσαν να έχουν κάποιας μορφής σύνθεση ή να αναφέρουν στοιχεία από το μάθημα της Ιστορίας, γεγονός που σχολιάστηκε από ένα μέλος της άλλης ομάδας. Η εργασία αποθηκεύτηκε από τους μαθητές στο Google Drive[2].

3^η ομάδα

Η τρίτη ομάδα μελέτησε το ποίημα «Ονήσιλος» του Παντελή Μηχανικού. Από τους μαθητές ζητήθηκε

·         να αναζητήσουν τα συναισθήματα που εκφράζει το ποίημα,

·         να τα συνδέσουν με το ιστορικό γεγονός,

·         να αναζητήσουν τα εκφραστικά μέσα που αποδίδουν αυτό το συναίσθημα και

·         να καταθέσουν τη γνώμη τους για το αν αυτά τα εκφραστικά μέσα κατορθώνουν να αποδώσουν το κυρίαρχο συναίσθημα.

Εδώ οι μαθητές δυσκολεύτηκαν περισσότερο από κάθε άλλη ομάδα να εντοπίσουν τους συσχετισμούς του παρελθόντος με το παρόν, κάνοντας μία ιδιαιτέρως κυριολεκτική «ανάγνωση» του ποιήματος. Η ιστορική μορφή του Ονήσιλου τους ήταν εντελώς άγνωστη για αυτό και διάβασαν για αυτήν στο διαδίκτυο (Βικιπαίδεια). Και πάλι όμως τα μέλη αυτής της ομάδας έκαναν τις περισσότερες ερωτήσεις, ενώ εξέφρασαν και παράπονα ότι είχαν το πιο δύσκολο ποίημα. Δεν συμπεριέλαβαν αυτά τα ιστορικά στοιχεία στην εργασία τους, η οποία δεν ήταν ιδιαίτερα καλή. Δεν έγινε καμία αναφορά, επίσης, ούτε σε σύγχρονα ανάλογα φαινόμενα, για τα οποία δήλωσαν ότι δεν μπορούσαν να σκεφτούν κάτι παρόμοιο[3].

4^η ομάδα

Η τέταρτη ομάδα μελέτησε το ποίημα «Εσύ δεν λες τίποτα» του Μιχάλη Πασιαρδή[4]. Από τους μαθητές ζητήθηκε:

·         να αναζητήσουν τα συναισθήματα που εκφράζει το ποίημα,

·         να τα συνδέσουν με το ιστορικό γεγονός,

·         να αναζητήσουν τα εκφραστικά μέσα που αποδίδουν αυτό το συναίσθημα,

·         να καταθέσουν τη γνώμη τους για το αν αυτά τα εκφραστικά μέσα κατορθώνουν να αποδώσουν το κυρίαρχο συναίσθημα.

Την ομάδα αυτή αποτελούσαν μαθητές οι οποίοι δεν έδειχναν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το μάθημα της λογοτεχνίας όλη την προηγούμενη χρονιά και χρειάστηκε να τους γίνουν κάποιες υποδείξεις για το ότι ο υπολογιστής θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί μόνο για να γίνονται αναζητήσεις σχετικές με την εργασία. Μάλιστα, στο μέσο της ώρας δημιουργήθηκε και κάποια ένταση μεταξύ των μελών και το ένα μέλος ήθελε να αλλάξει ομάδα γιατί πίστευε ότι δεν ακούγονταν οι προτάσεις του. 

Το θέμα το χειρίστηκε η ομάδα χωρίς την παρέμβαση της εκπαιδευτικού, καθώς τα άλλα μέλη λειτούργησαν πυροσβεστικά. Το αποτέλεσμα που ανέβασε η ομάδα στο Google Drive δεν υπολειπόταν των εργασιών των άλλων ομάδων, αν και η συγκεκριμένη ομάδα ασχολήθηκε λιγότερο, καθώς μεγάλο μέρος της ώρας το αναλώθηκε στην επίλυση της διένεξης[5].

Όλες οι ομάδες κατάφεραν να ολοκληρώσουν την εργασία τους εντός της διδακτικής ώρας· άλλωστε, το μέγεθος ήταν ευσύνοπτο. Η εκπαιδευτικός τους προέτρεψε, αν έχουν χρόνο να δουν τα αρχεία των άλλων ομάδων, τα οποία θα συζητούσαμε τις επόμενες διδακτικές ώρες. Δεν υπήρξε χρόνος για διάλογο και αναστοχασμό, καθώς ο πραγματικός χρόνος που είχαν στη διάθεσή τους οι ομάδες ήταν λιγότερος από 40 λεπτά και ίσως έπρεπε η εργασία αυτή να είχε γίνει σε δύο ώρες ώστε να εμβαθύνουν και στην ιστορική διάσταση.

5^η-6^η διδακτική ώρα (εργαστήριο πληροφορικής)

Σε αυτό το δίωρο οι μαθητές ήρθαν στο εργαστήριο πληροφορικής και κάθισαν ανά ομάδες. Η εκπαιδευτικός στην αρχή της ώρας σχολίασε τις εργασίες ανά ομάδα και άκουσε τις θέσεις των παιδιών αναφορικά με την πίεση του χρόνου και με το γεγονός ότι δεν γινόταν να ασχοληθούν στο σπίτι λόγω χρόνου. Αναγνωρίστηκαν τα προβλήματα και τα στενά χρονικά περιθώρια όπως και το αυξανόμενο άγχος για τις πανελλαδικές. 

Η εκπαιδευτικός τόνισε ότι η κάθε εργασία είχε το δικό της ενδιαφέρον και ότι θα προχωρούσαμε με βάση αυτές για να μην προστεθεί επιπλέον φόρτος εργασίας. Κατά ευτυχή συγκυρία, μία από τις μαθήτριες του τμήματος είχε κάνει ένα ταξίδι στην Κύπρο την προηγούμενη εβδομάδα και έτσι αφιερώθηκε λίγος χρόνος στο να μιλήσει για τους τρόπους με τους οποίους προσέλαβε την κατάσταση εκεί, για τα στοιχεία που τονίζουν τη μνήμη (ονόματα, συζητήσεις) κ.ά..

 Η ίδια είπε ότι ήταν πιο «υποψιασμένη» γιατί πρόσεχε λόγια και μέρη που είχε ακούσει στην τάξη και στο βίντεο που είχε δει στην ώρα της Ιστορίας.

Ακολούθως, η εκπαιδευτικός ενημέρωσε τους μαθητές ότι ο υπόλοιπος χρόνος του διώρου θα αφιερωνόταν στη δημιουργία υπερσυνδέσεων σε κείμενα, όπως στο διήγημα «Αλλοφροσύνη». Αρχικά, στον βιντεοπροβολέα ένας από τους μαθητές έδειξε πώς δημιουργούνται οι υπερσύνδεσμοι σε ένα τυχαίο έγγραφο, το οποίο παρέπεμπε σε ένα βίντεο στο YouTube.

 Δόθηκε στις ομάδες αρκετός χρόνος για να μπορέσουν να επεξεργαστούν η καθεμία το ποίημά της. Παράλληλα, υπήρχε στο Google Drive αναρτημένο υλικό με προτεινόμενους υπερσυνδέσμους, οι οποίοι ήταν: το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου, το Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο, το Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών της Κυπριακής Δημοκρατίας, η Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Εφημερίδων και Περιοδικών, ένα πρωτοσέλιδο της εφημερίδας Ταχυδρόμος και το Ψηφιακό Αρχείο Δημόσιας Τηλεόρασης.

Είχαν, επίσης, αναρτηθεί και δύο υπερσύνδεσμοι αναφορικά με την κυπριακή τραγωδία: ένα έγγραφο στο οποίο υπήρχαν ποιήματα με την ίδια θεματική και δόθηκε στους μαθητές η οδηγία να παραπέμψουν σε αυτό για να υπάρχει μία πιο ολοκληρωμένη εικόνα μέσα και από τον λόγο ενός άλλου δημιουργού, καθώς και ο σύνδεσμος στο YouTube στον οποίο μπορούσαν να βρουν τραγούδια αφιερωμένα στην Κύπρο.

Στον πίνακα είχαν γραφτεί τα κριτήρια επιλογής των λέξεων που θα συνδέονταν με υπερσυνδέσμοους. Αυτά ήταν:

·         η συνάφεια με τη θεματική,

·         η αντιπροσωπευτικότητα της λέξης,

·         η επάρκεια ως προς τις πληροφορίες (στον υπερσύνδεσμο),

·         η ποικιλία στα είδη των υπερσυνδέσμων (άλλο ποίημα που εκφράζει το ίδιο συναίσθημα με το δικό τους ποίημα, εικόνα, βίντεο, τραγούδι ή έντυπο υλικό της εποχής εκείνης, όπως κάποια εφημερίδα ή περιοδικό κ.ά).

Στην πράξη, αποδείχθηκε ότι η διαδικασία δημιουργίας υπερσυνδέσεων δεν ήταν εύκολη διαδικασία, παρά την εμπειρία στη χρήση υπολογιστών. Για την πλειονότητα, ήταν η πρώτη φορά που επιχειρούσαν κάτι τέτοιο και οι ερωτήσεις ήταν αρκετές. Η εκπαιδευτικός προσπάθησε να είναι όσο το δυνατόν λιγότερο παρεμβατική, δίνοντας πολλές φορές τον λόγο στον μαθητή που είχε κάνει την επίδειξη για τη δημιουργία υπερσυνδέσμου για να απαντήσει, με σκοπό να ενισχυθεί η ομαδικότητα και η αυτενέργεια.

 Κατά την πορεία της δημιουργίας υπερσυνδέσμων αποδείχθηκε ότι υπήρχαν τεχνικά προβλήματα λόγω της μη ανανέωσης της έκδοσης του κειμενογράφου και της μηχανής αναζήτησης (όπως εξήγησε ο καθηγητής της πληροφορικής ο οποίος κλήθηκε να βοηθήσει) και θα έπρεπε να γίνει η διαδικασία από τους φορητούς υπολογιστές. Έτσι, αποφασίστηκε να συγκεντρωθούν οι σύνδεσμοι στους οποίους θα ήθελε να παραπέμψει η κάθε ομάδα, να αποθηκευτούν σε έναν φάκελο και στην επόμενη διδακτική ώρα να ολοκληρωθεί η διαδικασία στους φορητούς υπολογιστές του σχολείου.

Έτσι και έγινε· οι ομάδες εντόπισαν στο διαδίκτυο κάποια στοιχεία που θα ήθελαν να συμπεριλάβουν στο ποίημά τους και τα συγκέντρωσαν σε έναν φάκελο, τον οποίο απέστειλαν στο email των μελών προκειμένου να έχουν πρόσβαση όλα τα μέλη.

7^η διδακτική ώρα (αίθουσα διδασκαλίας με φορητούς υπολογιστές και ασύρματη σύνδεση)

Οι μαθητές αυτήν την ώρα παρέμειναν στην αίθουσα διδασκαλίας, στην οποία υπήρχαν διαθέσιμοι οι φορητοί υπολογιστές του σχολείου και υπήρχε η δυνατότητα ασύρματης σύνδεσης στο διαδίκτυο. Οι μαθητές κάθισαν ανά ομάδα, όπως και στο εργαστήριο πληροφορικής, γύρω από έναν υπολογιστή και άνοιξαν το αρχείο με το ποίημα και τον φάκελο με τους υπερσυνδέσμους που είχαν αποφασίσει να συμπεριλάβουν στην εργασία τους. Οι δύο ομάδες είχαν αποφασίσει να αλλάξουν ένα-δυο στοιχεία και ζήτησαν λίγο περισσότερο χρόνο για να ολοκληρώσουν, ο οποίος και τους δόθηκε.

Δύο από τις μαθήτριες ήθελαν να κάνουν την εργασία που είχε προταθεί στην αρχή του σεναρίου, να δώσουν δηλαδή έναν πιο διαλογικό τόνο στην ιστορία της «Αλλοφροσύνης» και να δώσουν και μία πιο θεατρική διάσταση. Ζήτησαν, λοιπόν, να ασχοληθούν με αυτό κατά τη διάρκεια της ώρας και να το παρουσιάσουν στην τάξη την επόμενη φορά. Η εκπαιδευτικός το δέχτηκε και το αποτέλεσμα είναι η ergasia_4 στον Φάκελο Τεκμηρίων.

Οι υπόλοιπες ομάδες ασχολήθηκαν με την ολοκλήρωση των δικών τους ποιημάτων, ενδεικτικά αποτελέσματα των οποίων βρίσκονται στον Φάκελο Τεκμηρίων (ergasia_5 και ergasia_6). Αυτή η ώρα κύλησε με μειωμένο ενθουσιασμό γιατί ήταν η τελευταία μέρα πριν την πενθήμερη εκδρομή των μαθητών της Γ΄ Λυκείου και το ενδιαφέρον όλων κινούνταν γύρω από αυτήν.

 

8^η-9^η διδακτική ώρα (αίθουσα διδασκαλίας με φορητούς υπολογιστές και ασύρματη σύνδεση)

Στο τελευταίο δίωρο του σεναρίου αποφασίστηκε να παρουσιάσουν οι μαθητές τις εργασίες τους –και την πρώτη και τη δεύτερη– στην ολομέλεια με τη βοήθεια του βιντεοπροβολέα. Δεν ακολουθήθηκε η επεξεργασία στο πρόγραμμα montage που αναφερόταν στο αρχικό σενάριο, λόγω έλλειψης χρόνου αλλά και λόγω της επιθυμίας των ίδιων των μαθητών να παρουσιάσουν τις εργασίες και να ακουστεί «οπωσδήποτε» η μουσική που είχαν επιλέξει κάποιες ομάδες για τα ποιήματά τους (με τη μορφή υπερσυνδέσμων). Δεν μπορεί να παραβλεφθεί και η κόπωση μετά την πενταήμερη εκδρομή, οπότε κρίθηκε ότι οι παρουσιάσεις θα τους κέντριζαν το ενδιαφέρον. Για να υπάρχει ένα πλαίσιο αναφοράς, τους ζητήθηκε να συμπληρώσουν χειρόγραφα τη Φόρμα που υπήρχε στο αρχικό σενάριο, καθώς δεν ήταν δυνατή η ηλεκτρονική υποβολή, γιατί για το συγκεκριμένο δίωρο μπορέσαμε να εξασφαλίσουμε έναν μόνο φορητό υπολογιστή και τον βιντεοπροβολέα.

Πρώτες παρουσίασαν οι μαθήτριες τον διάλογο, σε θεατρική μορφή και απέσπασαν το χειροκρότημα των υπολοίπων. Κατόπιν, διατέθηκαν περίπου δέκα λεπτά για την παρουσίαση του θέματος της κάθε ομάδας. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στους υπερσυνδέσμους και σχολιάστηκαν κάποια σημεία ιδιαίτερα, αν και κάποια     –κυρίως το ιστορικό πλαίσιο– τα επανέλαβαν οι ομάδες με μικρές, βέβαια, διαφοροποιήσεις. Κάθε ομάδα –με όλα τα μέλη να συμμετέχουν στην παρουσίαση– είπε λίγα λόγια για το ποίημα που είχε μελετήσει, για τον τρόπο με τον οποίο το προσέλαβε και έδειξε τους υπερσυνδέσμους που είχε δημιουργήσει. Λίγα λεπτά διατέθηκαν και για τις ερωτήσεις που ήθελε να θέσει η ολομέλεια σε κάθε ομάδα.

Λίγο πριν το τέλος, έγινε η συζήτηση ανατροφοδότησης για τις εντυπώσεις που τους άφησε το σενάριο. Ήταν όλοι θετικοί ακόμη και οι μαθητές που δεν είχαν ιδιαίτερο ενθουσιασμό στην αρχή. Η χρήση του υπολογιστή έκανε την εφαρμογή τουλάχιστον «ξεκούραστη» και η άνεση χρόνου ήταν το καταλυτικό στοιχείο στο να συμμετάσχουν όλοι.

ΣΤ. Φυλλα εργασιας

—

Ζ. Αλλες εκδοχες

Στο συγκεκριμένο σενάριο δε δημιουργήθηκε η ψηφιακή εφημερίδα με το montage, αλλά θα μπορούσαν οι εργασίες να παρουσιαστούν με τη μορφή ψηφιακού περιοδικού, μέσω του http://issuu.com/.

Η. Κριτικη

Το σενάριο υλοποιήθηκε με αρκετή άνεση και η πλειονότητα των μαθητών έδειχνε ενδιαφέρον σε όλες τις φάσεις της πορείας του. Λόγω της χρονικής συγκυρίας όμως  –με την πενταήμερη εντός της διαδικασίας και το τέλος της εφαρμογής αργά τον Μάρτιο–, δημιουργήθηκαν κάποια παράπονα και κάποιες στιγμές αφηρημάδας που δεν θα υπήρχαν αν το σενάριο υλοποιούνταν μερικές εβδομάδες νωρίτερα. 

Σίγουρα πρόκειται για ένα διαθεματικό σενάριο που μπορεί άνετα να υλοποιηθεί σε συνεργασία με τον συνάδελφο της Ιστορίας, καθώς οι ιστορικές γνώσεις των μαθητών για τα γεγονότα της Κύπρου είναι απελπιστικά φτωχές.

Θ. Βιβλιογραφια

Αποστολίδου, Β. 2012. Η Λογοτεχνία στα περιβάλλοντα των ΤΠΕ: Κυβερνολογοτεχνία και e-books, ψηφιακές κοινότητες αναγνωστών, δημιουργική γραφή και αφήγηση στον ψηφιακό κόσμο. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας.

http://www.greeklanguage.gr/sites/default/files/digital_school/3.1.2_apostolidou.pdf

Επιμορφωτικό υλικό για την εκπαίδευση των επιμορφωτών στα Πανεπιστημιακά Κέντρα Επιμόρφωσης. Τεύχος 3: Κλάδος ΠΕ02. 2010. Πάτρα: ΕΑΙΤΥ.

Κελεπούρη, Μ. & Ελ. Χοντολίδου. 2012. Μελέτη για τα εκπαιδευτικά σενάρια στη διδασκαλία της λογοτεχνίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσα.

http://www.greeklanguage.gr/sites/default/files/digital_school/3.1.3_melete_senarion_logotekhnias_2.pdf

Καλόγηρος, Β. & Μ. Παπαρούση. 2012. «Υπερλογοτεχνία και υπερκείμενο. Μια νέα μορφή λογοτεχνίας μέσα από το «πάντρεμα» της με το διαδίκτυο και τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές». i-Teacher 4: 121-131. http://i-teacher.gr/files/4o_teyxos_i_teacher_1_2012.pdf

Κουτσογιάννης, Δ. 2007. Πρακτικές ψηφιακού γραμματισμού νέων εφηβικής ηλικίας και (γλωσσική) εκπαίδευση. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας.

http://www.greek-language.gr/greekLang/files/document/practice/texnologikos_grammatismos_3.pdf

Ματσαγγούρας, Η. 2008. Ομαδοσυνεργατική διδασκαλία και μάθηση. Αθήνα: Γρηγόρης.

Νικολαΐδου, Σ. 2009. Λογοτεχνία και Νέες Τεχνολογίες: Από τη θεωρία στη διδακτική πράξη. Αθήνα: Κέδρος.

Παντζαρέλας, Π. 2012. Τα βασικά εργαλεία των ΤΠΕ στη διδασκαλία της Λογοτεχνίας και οι χρήσεις του: Περιβάλλοντα παραγωγής λόγου, λογισμικό παρουσίασης και διαδίκτυο. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσα. http://www.greeklanguage.gr/sites/default/files/digital_school/3.1.2_pantzarelas_0.pdf

 

---

[1] Σε αυτό το σημείο η εφαρμογή του σεναρίου διαφοροποιήθηκε από το αρχικό συνταγμένο σενάριο.

[2] Βλ. το αρχείο ergasia_1 στον Φάκελο Τεκμηρίων.

[3] Βλ. στον Φάκελο Τεκμηρίων το αρχείο ergasia_2.

[4] Το ποίημα βρίσκεται στη σελίδα 292 του υπερσυνδέσμου. Οι μαθητές διαμαρτυρήθηκαν για την αναζήτηση, αλλά ήταν μία καλή αφορμή για να εξηγηθεί η λειτουργία της συντόμευσης «Control+F».

[5] Βλ. ό.π. το αρχείο Ergasia_3.

Ποιήματα για την Κύπρο

Λευτέρης Πούλιος  « Καλοκαίρι του 78»

Η Κύπρος με κάλεσε να ακούσω τη μουσική  της

Και να βουλιάξω στο χώμα της την παράχορδη  δική μου .

Είδα τον πόνο πίσω από τις απελπισμένες βιτρίνες

Και τη Λευκωσία σα χορδή σπασμένου βιολιού .

Όλη τη νύχτα στο  ξενοδοχείο   μου με   τύλιγαν

Σα  νεύρο οι ψυχές των σκοτωμένων

Και με μετακινούσαν  τα βήματα των αγνοούμενων παλληκαριών

Έζησα  τη θλιμμένη γη και  φωτογράφισα

στα ακρογιάλια της  την αιώνια γέννηση

της Αφροδίτης .

Κύπρος Χρυσάνθης

ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ

Δώστε μας πίσω τα παιδιά μας,
Και την ψυχή μας, την ψυχή μας.
Δεν έχουν έλεος οι κουβέρτες σας,
Δεν έχουν την ξανθή ματιά του βρέφους μας
Οι προσφορές σας οι εύρωστες.
Δώστε μας πίσω τα παιδιά μας
Και την κουρελιασμένη μας ψυχή,
Την ψυχή μας, την ψυχή μας…

Δεν θέλουμε όνομα και τίτλους,
Μήτε επιγράμματα.
Δώστε μας πίσω την ψυχή μας
Το μέσα πλούτος μας
Κι ας είναι ελιά το δείπνο μας
Και το νερό γλυφό.
Δώστε μας πίσω τα παιδιά μας
Και την ψυχή μας.

Κύπρος Χρυσάνθης

Η παλιά Λευκωσία

Η Λευκωσία μας αποδημεί στους χάρτες

σε αταχυδρόμητες φωτογραφίες

απ’ τις ψηλές ταράτσες την κοιτάμε

να ταξιδεύει στην ποδιά του Πενταδάκτυλου.

Μα η άλλη Λευκωσία φυλλορροεί στα στήθη μας

στα βραδινά μας βλέφαρα

η Λευκωσία μας η παλιά

η Λευκωσία μας. 

Κώστας Μόντης

ΠΕΡΒΟΛΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΑΒΑ ΚΑΙ ΤΗΣ ΛΑΠΗΘΟΥ, 1974

Ποια μοίρα το σημάδεψε το φετινό άνθισμα σας,
ποια μοίρα μαύρη των πικρών χρονιών
που νάν’ οι σάρκες άγουρων παιδιών το λίπασμά σας
κ’ αίμα ο χυμός των λεμονιών;

Κώστας  Μόντης  ΣΤΑ ΣΤΕΦΑΝΑ ΤΗΣ ΚΟΡΗΣ ΤΟΥ

Είχε τριακόσια στρέμματα γης υπό κατοχήν
και τον πατέρα της στα βάθη της Ανατολής.

Θα παντρευόταν ευτυχώς ένα καλό παιδί.

Κατά την τελετή του μυστηρίου
δεν πρόσεξε κανένας τον πατέρα της.
Μπήκε απ’ το νάρθηκα κρυφά και στάθηκε
πίσω από μία κολόνα και καμάρωνε.
Ύστερα σκούπισε με το μανίκι του
το ξεσκισμένο και φτωχό του δάκρυ.
Τον πήρανε για ηλίθιο του χωριού
και τον αφήκανε στην ησυχία του.

Τελειώνει ο γάμος, και να χαίρεστε τα στέφανα.
Παίρνουν κουφέτα και λουκούμια, μπαίνουν
καθένας στ’ αυτοκίνητό του, χάνονται.

Ο στοργικός πατέρας πάει κι αυτός
στην Πράσινη Γραμμή, περνά σκυφτός
παίρνει ξανά τη θέση του στο χώμα.

  

Η Ποίηση είναι αυτοσκοπός του Λευτέρη Πούλιου

ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΠΟΥΛΙΟΣ

Η ποίηση είναι αυτοσκοπός

http://giorgosbalurdos.blogspot.com/2020/07/blog-post_8.html

Περιοδικό Το Τέταρτο τχ. 15/7, 1986, σ. 75.

Με τον ποιητή μίλησαν ο Κώστας Κωτούλας και ο Βαγγέλης Χατζηβασιλείου.

     Η ποίηση με ταλαιπώρησε πολύ γιατί ότι  έγραφα  το έζησα έντονα. Πρίν αναγκαστώ τελείως να τα εγκαταλείψω τελείως, μετείχα σε διάφορες εκδηλώσεις: απαγγελίες, ομαδικές εκδόσεις’ εμφανίστηκα στην τηλεόραση, έδωσα μιά συνέντευξη στα «Νέα».

 Από τη γενιά μου καλές προσπάθειες κάνουν ο Κοντός, ο Στεριάδης, η Νανά Ησαϊα, η Αγγελάκη, ο Δενέγρης, ο Ποταμίτης. Όμως, απ’ όλα αυτά δεν θα μείνει τίποτε. 

Ο Σινόπουλος, ο Σαχτούρης, ο Αναγνωστάκης άφησαν κάτι’ από τους επόμενους θα χαθούν όλα.

 Δεν βρέθηκε κάποιος βασικός εκφραστής της γενιάς αυτής. Δεν υπάρχει νέα ποίηση κάτω από τα σαράντα πέντε. Ο πιο μοντέρνος ποιητής εξακολουθεί να παραμένει ο Γκίνσμπεργκ. Άλλωστε, ένα καλό ποιητικό βιβλίο μένει για πάντα. 

Τα ξένα συγκροτήματα, για παράδειγμα, σήμερα μελοποιούν Μαγιακόφσκι.

    

Ο διαχωρισμός μου από τους υπόλοιπους οφείλεται σε τρείς κυρίως κριτικούς. Τον Σαββίδη, τον Μαρωνίτη και τον Σινόπουλο. 

Σήμερα, διαβάζω Καβάφη και κάπου-κάπου τον Σεφέρη. Δεν μου αρέσει ο Ελύτης ούτε ο Ρίτσος.

 Από τους ξένους προτιμώ τον Φρανσουά Βιγιόν. Γλώσσες δεν ξέρω.

 Για να διαβάσει κανείς στο  πρωτότυπο παγκόσμια ποίηση χρειάζεται να ξέρει πολλές γλώσσες. Η μετάφραση είναι ένα μέσον’ βοηθάει: φέρνει πιό κοντά. Ο Πάουντ, ο Νερούντα και ο Γκίνσμπεργκ μου άνοιξαν το δρόμο. Αν δεν τους διάβαζα, μπορεί να μην έγραφα.

     Από τότε που άρχισα να γράφω, ξεκίνησε και η σχιζοφρένεια. Είναι δύο πράγματα που σχετίζονται μεταξύ τους. Την εποχή εκείνη δεν το καταλάβαινα και, πολύ περισσότερο, δεν το περίμενα. Έχω κάνει όρκο να μην ξαναπιάσω μολύβι στα χέρια μου.

 Όταν γράφω, μπαίνω σε ένα χώρο υπερβατικό: βλέπω οράματα, ακούω φωνές, βλέπω τον κόσμο μετασχηματισμένο’ μυστήρια περίεργα συμβαίνουν.

     

Μέχρι και τον περασμένο Οκτώβριο είχα γράψει γύρω στα δέκα νέα ποιήματα. Ήταν η εποχή πού, ταυτοχρόνως, είχα σταματήσει να παίρνω τα χάπια. Έπαθα υποτροπή. Έβλεπα παντού στίχους γραμμένους με το γραφικό μου χαρακτήρα. Αργότερα, είδα και ξαναείδα εκείνα τα ποιήματα κι αποφάσισα να τα πετάξω.

    

 Ό,τι ήταν να πω έχει ήδη γραφτεί’ από εδώ και στο εξής θα ήταν σαν ένα παιχνίδι με τον εαυτό μου. Όσα ήθελα να πω τα είπα. Και τα είπα με λύσσα και μανία.

     Στην τελευταία συγκεντρωτική έκδοση έχω απολείψει πολλά ποιήματα που δεν λειτουργούσαν. Σχεδόν όλα του πρώτου βιβλίου-μου φαίνονται πρωτόλεια.

 Δεν μπορώ να αποτιμήσω αυτά που έγραψα. 

Δεν είναι προϊόντα του συνειδητού. 

Τα ποιήματα γράφονται με έμπνευση. Βέβαια, το αρχικό γράψιμο είναι μόνον η πρώτη ύλη’ μετά, το δουλεύω ξανά και ξανά-πάνω από δέκα φορές. Θέλω να δω τον τρόπο που λειτουργεί το θέμα, αν οι λέξεις είναι αρμονικές, τί θα πετάξω και τί θα κρατήσω. Όμως, χωρίς την έμπνευση δεν μπορεί να γίνει τίποτε.

 Η ποίηση είναι ένας σπινθήρας που ανάβει κι ύστερα σβήνει. Αν δεν υπάρχει πάλι αυτό το ράβε-ξήλωνε δεν μπορεί να βγει οτιδήποτε καλό.

    

 Γράφει εκείνος που θέλει να ξεφύγει, εκείνος πού το ‘χει ανάγκη.

 Η ποίηση δεν είναι επάγγελμα ούτε χρησιμεύει συγκεκριμένα σε κάτι. Μαθαίνει κανείς μαθηματικά για να ωφεληθεί. Δεν διαβάζει ποίηση για τους ίδιους λόγους. Αλλά και το διάβασμα είναι επικίνδυνο’ σε κάνει αλαφροΐσκιωτο. 

Ύστερα, κι εκείνος που διαβάζει πρέπει να έχει ταλέντο. Είναι λίγοι αυτοί που διαβάζουν πραγματικά.

     

Η ποίηση δεν πρέπει να είναι δούλα σε οποιαδήποτε σκοπιμότητα. Δεν μπορεί να αποτελεί συμπλήρωμα του πολιτικού λόγου ή οποιουδήποτε άλλου σκοπού. 

Η ποίηση είναι αυτοσκοπός. Όταν φορτώνεται με ξένα μηνύματα (θρησκεία, προπαγάνδα) χάνεται. Άλλωστε, όταν προσαρμόζεται στις μάζες χάνει το βάθος της. Έτσι κι αλλιώς δεν απευθύνεται στους πολλούς. 

Όταν οι Λαμπράκηδες διάβαζαν την Άρνηση του Σεφέρη, έκαναν μιά πολιτική πράξη, δεν προσχωρούσαν στην ποίηση.

    

 Βέβαια, τα δημοτικά τραγούδια είναι θαυμάσια πράγματα και σκοπός τους είναι να τραγουδιούνται, όπως των ομηρικών επών να απαγγέλλονται’ έτσι το απαιτούσε η εποχή τους’ μετά ήρθαν τα χρόνια, πού τη θέση του ποιητή- τραγουδιστή κατέλαβαν η μοναξιά και η ανάγκη της επικοινωνίας.

    

Ο κόσμος διαβάζει πάντα ποίηση. Αλλά ο πολύς κόσμος δεν πρέπει να διαβάζει. Είναι ανώφελο όταν δεν καταλαβαίνεις. 

Χρειάζεται να διαβάζεις με την ψυχή. Η ποίηση απευθύνεται σε μιάν ελίτ, όχι κοινωνική ούτε μορφωτική: σε μιά αριστοκρατία της φύσης

. Για να διαβάσεις πρέπει να ‘σαι απλός σαν περιστέρι. Όσο πιό πολλά ξέρεις, τόσο περισσότερο σου διαφεύγει το ποίημα. 

Ο Κανελλόπουλος γνωρίζει τόσα πράγματα, τα σονέτα του, όμως, δεν αξίζουν τίποτε. 

Μόνο ο Πάουντ κατάφερε να γράψει απλά, ενώ, αντίθετα, στον Σεφέρη η προσπάθεια του να φανεί απλός είναι ορατή.

     

Υπάρχει μιά γενική κρίση σήμερα’ δεν έχουμε ποίηση (κάποτε, από τη γενιά μου, μου άρεσε η Κατερίνα Αγγελάκη- Ρουκ), μυθιστόρημα, κινηματογράφο, τίποτε’ όσο για τα δικά μου, βγαίνω σπανίως έξω, δεν έχω φίλους.

 Αυτό έγινε τα τελευταία χρόνια. Το ‘φεραν έτσι τα πράγματα. Ακούω Χάυντν και νέγρικα μπλούζ’ κάποτε μου άρεσε ο  Ντύλαν’ σήμερα, μου φαίνεται πώς πήγε με τους παπάδες και τους καλόγηρους.

 Βέβαια, κι εγώ θεωρώ τον εαυτό μου άνθρωπο της θρησκείας’ με άλλο Θεό όμως κι άλλο Ευαγγέλιο: όπως ο Καζαντζάκης στην Ασκητική και ο Έρμαν Έσσε στο Ντέμιαν.

 Διαβάζω θρησκευτικά κείμενα για να δω πώς έβλεπαν τον κόσμο τότε οι άνθρωποι. Δεν μου αρέσει όμως αυτό που γίνεται στην Πολωνία. Ο Μπερντιάεφ γράφει ότι η θρησκεία προσαρμόζεται στο μέσο άνθρωπο για να διατηρηθεί. Υποκύπτει, δηλαδή, ηθελημένα σ’ ένα συμβατικό κοσμομορφισμό και ανθρωπομορφισμό του Θεού.

     Υπάρχει ένας αόρατος κόσμος με τον οποίο ήρθα σε επαφή μέσω της ασθενείας μου. Κράτησε γύρω στα τρία λεπτά. Ό,τι έγινε το αντιλήφθηκα από μιά αίσθηση πού δουλεύει μόνο σε στιγμές τρέλας. Αν αυτά τα πράγματα έρχονται από το υποσυνείδητο, ο άνθρωπος είναι ένα είδος Θεού. Όπως τα ψάρια μες στο νερό: αν συμβεί κάτι στον έξω κόσμο, θα το καταλάβουν μόνο όσα βρίσκονται κοντά στη στεριά.

     

Κάποιο πρωινό πήγα στην Πάρνηθα με την αδερφή μου’ επί δεκαπέντε ημέρες πρίν, ζούσα σ’ έναν κόσμο εκπληκτικής ομορφιάς. Ταυτόχρονα, πονούσε το κεφάλι μου’ ακόμη κι ίσκιος ενός ανθρώπου με ενοχλούσε. 

Ανέβηκα στο βουνό για να ξεκουραστώ. Απομακρύνθηκα από την αδερφή μου. Με πονούσε όλο μου το κορμί. Σήκωσα πέτρες από κάτω κι άρχισα να χτυπώ πόδια, κεφάλι και χέρια. Με ξαλάφρωνε. 

Τότε, άκουσα ξαφνικά έντονη μουσική κι αμέσως μετά μιά τρομακτική βροντή. Εδώ ήταν και το τέρμα. Έφτασα σε μιά κορυφή του εαυτού μου. Έβλεπα τα δάχτυλά μου να πετάγονται σαν λουκάνικα. 

Μόλις χύθηκε το αίμα συνήλθα. Όταν σταμάτησε κι η αιμορραγία ανακουφίστηκα.

      Ουδέποτε ξαναβρέθηκα στην ίδια κατάσταση. Νομίζω ότι τέτοια πράγματα συμβαίνουν σε ανθρώπους με μιάν ορισμένη ευαισθησία και κλίση προς την ποίηση.

     Το πρώτο βιβλίο που διάβασα ήταν μιά μετάφραση του Μπάυρον. Άρχισα να γράφω από δεκαπέντε χρονών. Η πεζογραφία δεν με τραβάει. Δεν μπορώ να ξαναδιαβάσω πεζό Μπορώ να διαβάζω συνέχεια, ξανά και ξανά, τα ίδια ποιήματα.

    

 Μου αρέσει ο ρεαλισμός του Καβάφη γιατί δεν δείχνει την παραμικρή τεχνική προσπάθεια.

 Ο Νερούντα έχει γράψει καλά ερωτικά ποιήματα. 

Αν ξανατύπωνα τις συλλογές μου, δεν θα αφαιρούσα ποιήματα’ πιθανόν να ξαναδούλευα ορισμένα. Άν και, όταν ένα παλιό γνωστό ποίημα εμφανίζεται ξανά σε άλλη μορφή, είναι δύσκολο να γίνει αποδεκτό από όσους ήδη το ξέρουν.

--

Σημείωση:

Στην σελίδα75 του περιοδικού «Το Τέταρτο», αριθμός τεύχους 15/ Ιούλιος 1986, που δημοσιεύεται η συνέντευξη του εμβληματικού ποιητή της γενιάς του 1970 Λευτέρη Πούλιου, του γνωστού μας περιοδικού που την διεύθυνση είχε ο μουσικοσυνθέτης και «ποιητής» Μάνος Χατζιδάκις, με υπεύθυνο ύλης τον συγγραφέα και μεταφραστή Τάκη Θεοδωρόπουλο, μέσα σε σκούρο θαλασσί πλαίσιο με κεφαλαία γράμματα αναγράφεται η λέξη ΑΠΟΥΣΙΟΛΟΓΙΟ ακριβώς από κάτω δημοσιεύεται φωτογραφία του ποιητή και μετά την φωτογραφία το όνομα Λευτέρης Πούλιος με κεφαλαία γράμματα. 

Το πολιτιστικής ύλης περιοδικό που εμπνεύστηκε ο Μελωδός των Ονείρων μας, τυπώνονταν από το εκδοτικό συγκρότημα του τραπεζίτη κυρίου Γιώργου Κωσκωτά, την περίοδο της δεύτερης κυβερνητικής τετραετίας της κυβέρνησης της Αλλαγής του πρωθυπουργού Ανδρέα Παπανδρέου. 

Με το ολιγόζωο πολιτιστικό αυτό περιοδικό συνεργάζονταν γνωστοί έλληνες συγγραφείς και ποιητές. 

Στις σελίδες του, εκτός από τις ενδιαφέρουσες κατά διαστήματα συνεντεύξεις του, δημοσιεύονταν κριτικές βιβλίων, παρουσιάσεις νέων εκδόσεων, προδημοσιεύσεις έργων. 

Στο κάτω μέρος του φύλλου αναγράφονταν ο αριθμός της σελίδας και δίπλα ο μήνας και η χρονιά. 

Στην αρχή της συνομιλίας-εξομολόγησης του ποιητή, δίνονται οι εξής πληροφορίες: «Ο Λευτέρης Πούλιος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1944. Ποιητικά του βιβλία: Ποίηση (1969). Ποίηση  2 (1973). Ο Γυμνός Ομιλητής (1977). Αλληγορικό Σχολείο (1978) και Ενάντια.

     Θεωρώ ότι η προσωπική εξομολόγηση του έλληνα μπητ ποιητή της γενιάς του 1970 Λευτέρη Πούλιου τα λέει όλα από μόνη της. 

Έχει τα κεντρικά εκείνα στοιχεία αναφοράς σε όποιον θέλει να ασχοληθεί με την ζωή και το έργο του. 

Είναι μια εκ βαθέων της ζωής του «αυτοβιογραφία» ποιητική και κοινωνική. 

Μας αποκαλύπτει την προσωπική του περιπέτεια και διαδρομή, παράλληλα με τις ποιητικές του ανησυχίες, προβληματισμούς, διαβάσματα, θέσεις για έλληνες και ευρωπαίους-αμερικανούς δημιουργούς και έργα που στάθηκε ιδιαίτερα, αγάπησε, μελέτησε και μετέφερε στις ποιητικές του συλλογές. 

Ξέχωρα του αμερικανού ποιητή Άλεν Γκίνσμπερκ. Ο Λευτέρης Πούλιος είναι ο πιο «ακραίος» μπητ ποιητής της γενιάς του.

     

Η σχέση της Ποίησης, ακριβέστερα του ποιητικού ταλέντου ενός καλλιτέχνη, από όλο το φάσμα των μορφών της τέχνης, με τον χώρο της αντιψυχιατρικής (αναφέρομαι στον αμερικανό αντιψυχίατρο Τόμας Τζαζ, τον Κούπερ και άλλους, που μελέτες και βιβλία τους είχαν μεταφραστεί στα ελληνικά στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης στην χώρα μας και διαβάζονταν με μεγάλο ενδιαφέρον) με τα άτομα που αποκαλούμε «οριακές προσωπικότητες», έχει καταγραφεί, διερευνηθεί, εξεταστεί από την περίοδο του μεσοπολέμου στον ευρωπαϊκό χώρο και την αμερικάνικη ήπειρο.

 Οι Γάλλοι ονομάζουν τους καλλιτέχνες αυτούς «οι μεγάλοι νευροπαθείς». Είναι τα ελάχιστα άτομα από τον χώρο της καλλιτεχνίας πού φέρουν μέσα τους την θεική μανία.

 Την «προφητική ικανότητα» των λόγων και των καλλιτεχνικών έργων και εκδηλώσεων, που οι ρίζες τους φτάνουν πίσω στην αρχαία ελλάδα και τους αρχαίους πολιτισμούς.

 Φυσικά κάτω από διαφορετικές αιτίες, ατομικές περιπτώσεις και εκδηλώσεις, κοινωνικές και ιστορικές αναφορές, συμβάντα και αίτια, όποτε η σύζευξη αυτή εκδηλώνεται. 

Επιστημονικότερη και εγκυρότερη σύγχρονη τεκμηρίωση, εξήγηση και διαχείρηση του φαινομένου, μας έδωσε στα βιβλία και τις μελέτες του ο γάλλος φιλόσοφος Μισέλ Φουκώ. 

Οι παλαιές εκδόσεις της Ιωάννας Χατζηνικολή, έχουν μεταφράσει και κυκλοφορήσει για το ελληνικό κοινό και τους αρμόδιους επιστήμονες, βιβλία με το ανάλογο περιεχόμενο.

 Δηλαδή για τις περιπτώσεις εκείνων των ατόμων που αποκαλούμε «οριακές προσωπικότητες» και για την καλλιτεχνική τους ευφυΐα και ταλέντο. Την σχέση της καλλιτεχνικής δημιουργίας με καλλιτέχνες «νευροπαθείς».

Να θυμηθούμε τον ζωγράφο Κώστα Παρθένη, τον πεζογράφο Γεώργιο Βιζυηνό, τον ζωγράφο Βίνσεντ Βαν Γκόγκ και άλλων ελλήνων και ευρωπαίων «ιδανικών δημιουργών». (Ανοίγοντας μια σύντομη παρένθεση, να υπενθυμίσουμε μια κοινωνική ατομική ενέργεια ενός ήρωος του 1821, που όταν διαβάστηκε προκάλεσε παράξενες αντιδράσεις και εντυπώσεις.

 Όσοι έχουν διαβάσει τα «Οράματα και Θάματα» του στρατηγού Μακρυγιάννη, θα θυμούνται πως γράφει ότι όχι μόνο βάραγε τους υποτακτικούς του, όχι μόνο δημοσίως συνομιλούσε με τον Θεό και τους αγίους αλλά, και τις πάνω από 2000 μετάνοιες στις οποίες προέβαινε καθημερινώς, εξαιτίας της βαθειάς του πίστης.

Πράγμα που για κάποιους ή κάποιες που αντιμετωπίζουν σωματικά προβλήματα με την μέση τους, όχι μόνο ξαφνιάστηκαν για αυτήν του την υπερβολή αλλά, θεωρείται και απίθανο,  εξωπραγματικό, υπερβολικό στο να μπορεί ένα υγειές έστω γυμνασμένο σώμα, να κάνει περί τις 3000 μετάνοιες ημερησίως. Γιαυτό και δημοσιεύτηκαν αρνητικά σχόλια όταν κυκλοφόρησαν τα προσωπικά αυτά απομνημονεύματα του στρατηγού Μακρυγιάννη. Τουλάχιστον θεωρήθηκε μυθομανής. Και από κάποιους «σαλός»).

 Κλείνοντας την παρένθεση και επανερχόμενος στην περίπτωση του έλληνα ποιητή, οι προσωπικές εξομολογήσεις του, τα λεγόμενα του ίδιου του Λευτέρη Πούλιου, δηλώνουν την ιδιαιτερότητα της περίπτωσής του, της διαδρομής του βίου του, σαν άτομο,  σαν χαρακτήρα σαν καλλιτέχνη, ποιητή.

 Ο ποιητής αυτός βλέπει και ερμηνεύει την ζωή μέσα από τον φακό της ποιητικής αιτίας και αναφοράς, φιλτράρει τις εξωτερικές παραστάσεις και εικόνες, συμβολισμούς  με «το ιδιαίτερο» της συνείδησής του βλέμμα.

Και αυτή η «ιδιάζουσα» περίπτωση του έλληνα ποιητή, διατηρείται ζωντανή ακόμα και σήμερα αν δεν κάνω λάθος, παρά τις τόσο αξιόλογες και ενδιαφέρουσες ποιητικές συλλογές που μας έχει προσφέρει.

 Ο ποιητικός του λόγος είναι κοφτός και απόλυτος παρά τον εσωτερικό του λυρισμό και ρομαντικό νοτισμό. Θυμίζει τον προφορικό λόγο των μικρών παιδιών που εντελώς αθώα και με ακατέργαστη ακόμα συνείδηση, αποφαίνονται για το τι τους αρέσει και τι όχι με μεγάλη ευκολία, αμεσότητα, αυθεντικότητα, ειλικρίνεια. 

Τα διαβάσματά του επίσης είναι συγκεκριμένα (ιδιαίτερα στον χώρο της ποίησης) προέρχονται από έναν ξεχωριστό κλάδο γνώσεων, όχι κατ’ ανάγκη ποιητικό, από το πανανθρώπινο πεδίο της θρησκευτικής εμπειρίας, του θρησκευτικού «μυστικισμού», του ορθόδοξου ρεύματος και παράδοσης. 

Από φανερούς ποταμούς θρησκευτικής αναφοράς που ήσαν της «μόδας» τις δεκαετίες του 1960, 1970 και έπειτα στην ελλάδα. Παράλληλα και από τον γνωστικό χώρο της «παραψυχολογίας», ένα πεδίο αναφορών και σύγχρονων προκλήσεων, ένας τομέας πληροφοριών και συμβολισμών αρκετά διαδεδομένος-κυρίως-στα πρώτα χρόνια μετά την μεταπολίτευση, με εκδόσεις βιβλίων και περιοδικών, εκδηλώσεις κοινωνικές παραψυχολογικών φαινομένων, που έλκυαν τους έλληνες νεολαίους εκείνη την περίοδο ταυτόχρονα με την συμμετοχή τους σε πολιτικές και αντιφασιστικές εκδηλώσεις, στην προσπάθεια εδραίωσης των δειλών αλλά αποφασιστικών βημάτων της τρίτης ελληνικής δημοκρατίας μας. Άρχισαν να εκδίδονται βιβλία που το περιεχόμενό τους μας μιλούσε για την ύπαρξη εξωγήινων πολιτισμών. 

Για αρχαία μνημεία και αρχιτεκτονήματα πολιτισμών της νοτίου αμερικής, επιτεύγματα που κατασκευάστηκαν από όντα που κατέβηκαν από το διάστημα. Μυθιστορήματα αποκρυφιστικά όπως το περιλάλητο «Τρίτο Μάτι» του Λόψα Ράμπα, (διαβάζονταν κάποτε απνευστί), το δίτομο έργο της «ιστορίας της μαγείας», βιβλία και άρθρα του Κάρλ Σαγκάν, του Ισαάκ Ασίμωφ, του Πήτερ Κολόζιμο, το ογκώδες βιβλίο «Συνάντηση με αξιοσημείωτους ανθρώπους» του Κουτζίρεφ, τα βιβλία και οι διδαχές λαϊκής φιλοσοφίας και αυτογνωσίας του ινδού φιλοσόφου Κρισναμούρτι (του ανθρώπου που αρνήθηκε να γίνει Θεός σε μια νέα θρησκεία και να λατρεύεται), τα ποιητικά βιβλία του Λιβανέζου ποιητή και ζωγράφου Χαλίλ Γκιμπράλ (Ο προφήτης, Ο Κήπος του Προφήτη κ.ά) και πρωτόγνωροι για τους νέους της εποχής τίτλοι βιβλίων που δεν προέρχονταν από τις επίσημες οδούς της Επιστήμης, της Θρησκείας, της Τέχνης, της Ψυχολογίας. Υπήρχε η μόδα. της τέχνη της τράπουλας «Ταρώ», βιβλίων για την Αστρολογία. Βιβλία και περιοδικά για τις Πύλες του ανεξήγητου, του ασυνείδητου, αλλά και τα «Τετράδια Αντιψυχιατρικής».

Διαβάζονταν πολύ από τους διανοούμενους και τους ποιητές αυτών των γενεών τα βιβλία του Κάρλ Γιουγκ, της Σοφίας Άντζακα. Λατρεύονταν τα βιβλία του γερμανού νομπελίστα στιλίστα πεζογράφου Χέρμαν Έσσε. Τίτλοι όπως ο «Σιντάρτα» (ένα ινδικό παραμύθι, που ήταν η ζωή του Βούδα), «Ντέμιαν», «Νάρκισσος και Χρυσόστομος», «Ταξίδια της Ανατολής», «Κνούλπ», το θρυλικό «Ο Λύκος της Στέππας» μια σειρά πεζών του που είχαν μεταφραστεί στα ελληνικά από την δεκαετία του 1960 (εξαιρετικές οι μεταφράσεις του Μένη Κουμανταρέα, της Παξινού και άλλων ελλήνων μεταφραστών, στις σειρές των εκδόσεων «Γαλαξίας» της εφημερίδας 

«Η Καθημερινή» της δημοσιογράφου Ελένης Βλάχου), επανήλθαν στην λογοτεχνική επικαιρότητα και λατρεύτηκαν. Ο γερμανός πεζογράφος Χέρμαν Έσσε, υπήρξε για την ευρωπαϊκή γενιά της αμφισβήτησης, για την αμερικανική ποιητική γενιά των Beat, και την δυτική διανόηση, ένα είδος «γκουρού» της κοινωνικής και ατομικής τους απελευθέρωσης. 

Άφησε τα συγγραφικά του ίχνη στα έργα των ελλήνων δημιουργών της ποιητικής και πεζογραφικής γενιάς για αρκετές δεκαετίες,  παράλληλα με το ποιητικό σύμπαν του γάλλου συμβολιστή Αρθούρου Ρεμπώ, τα έργα του αμερικανού ποιητή και διηγηματογράφου Έντγκαρ Άλλαν Πόε, τον μεταφυσικό και μυστικό οραματισμό της ποίησης του άγγλου ποιητή Ουίλλιαμ Μπλέηκ. 

Εκδόθηκαν βιβλία με θέμα τους την «Θιβετιανή Βίβλο των νεκρών» την «Αιγυπτιακή», τα «Ελευσίνια Μυστήρια», «Τα Δελφικά» και τα πανάρχαια θρησκευτικά και μυστικά ιερά κείμενα αρχαίων πολιτισμών και παραδόσεων.

 Το βιβλίο του Λάο Τσε, «Ταό τε Κινγκ» βρίσκονταν στην ημερήσια αναγνωστική ζήτηση εκείνες τις περιόδους. Γέφυρες ζωής και πίστης, δοξασιών και παραδόσεων που είχαν αφήσει βαθειά τα ίχνη τους στην δυτική γραμματεία, τα αποτυπώματά τους πάνω στα σύγχρονα καλλιτεχνικά δημιουργήματα του δυτικού πολιτισμού. 

Αντίστοιχα με τα Ομηρικά Έπη και τα προαιώνια διδάγματα της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας, της λυρικής ποίησης, του θεάτρου. Των μυστικών απορροών της θρησκείας του Θεού Διονύσου. Του Άδωνη. Οι γενιές των νέων ποιητών και ποιητριών των ελλήνων, άρχισαν να έχουν προσβάσεις και να δείχνουν αναγνωστικό και προσωπικό ενδιαφέρον για κείμενα και εθιμικές αξίες πέρα από την επίσημη κρατική εκδοχή της ορθόδοξης χριστιανικής θρησκείας και την παράδοσή της. 

Το αξιακό σύστημα ιστορικών αναφορών της. Στην σύνολη ποιητική επισκόπηση και παρουσία, στο έργο το ποιητικό, το πεζογραφικό, το στοχαστικό και φιλοσοφίας ζωής των ελλήνων ποιητών της γενιάς του 1970, αναγνωρίζουμε ψήγματα επιρροών, περιπλανήσεις διαβασμάτων τους, από το σύντομο ή σταθερό πέρασμά τους από τους νέους ορίζοντες αναγνώσεων και ενδιαφερόντων, στα μετά την μεταπολίτευση χρόνια. Κόσμοι της ανατολής, εξωτικοί, γεμάτοι μυστήριο που ήσαν απαγορευμένοι και αποκλεισμένοι από το εκπαιδευτικό και πολιτιστικό συντηρητικό πλαίσιο αξιών της επτάχρονης δικτατορίας του «ελλάς ελλήνων χριστιανών».

 Μια περισσότερο εμφανή περίπτωση ποιητή της γενιάς του 1970 που η ποίησή του μας δηλώνει πολλά, είναι το έργο του ποιητή Γιάννη Υφαντή και όχι μόνο. 

Σίγουρα από τους 95 περίπου έλληνες ποιητές και ποιήτριες, άντρες και γυναίκες δημιουργούς που ανήκουν σε αυτήν την γενιά και περιλαμβάνει ο Κατάλογος Ονομάτων και έργων τους, που συντάχθηκε από τον πανεπιστημιακό και δοκιμιογράφο Ευριπίδη Γαραντούδη, (για να μην μνημονεύσουμε τις μελέτες για την γενιά του 1970 του Αλέξη Ζήρα, του Κώστα Παπαγεωργίου και νεότερων) δεν ανήκουν στην πλειοψηφία τους σε αυτό της «παραψυχολογίας» και «θρησκευτικού μυστικισμού» ρεύμα στην χώρα μας, ούτε είχαν διαβάσει Νικολάι Μπερντιάγεφ, Βλαδιμήρ Λόσκυ, Λέων Σεστώβ, πατ. Γεώργιο Φλωρόφσκι ή άλλους γνωστούς ρώσους διανοούμενους της διασποράς θεολόγους που επανερμήνευαν με σύγχρονο λόγο και σχολιασμό την ορθόδοξη γραμματεία, τα εκκλησιαστικά γράμματα και την νηπτική θεολογία ( βλέπε Φιλοκαλία). Ορισμένες νεανικές ποιητικές φωνές δέχονταν επιδράσεις από τις μεταφυσικές θεωρίες, ανατολικές θρησκείες και δοξασίες και άλλες υπόγειες ροές και απορροές, εκροές λόγων, συμβολισμών, ιδεών, απόψεων, εικόνων.

 Χρειάζεται ειδική μελέτη και ανίχνευση για να εντοπίσουμε τα σημάδια αυτά. Ένα μεγάλο πληθυσμιακά μέρος των ποιητών της γενιάς αυτής, επίσης, ενστερνίζονταν την μαρξιστική ιδεολογία ή τις μεταγενέστερες εκδοχές και ερμηνείες του μαρξισμού και του κομμουνισμού. 

Όσον αφορά τώρα, τα της τέχνης της Ποιήσεως, ένα άλλο όχι  και τόσο μικρό πληθυσμιακά ποσοστό των ποιητών και των ποιητριών αυτών, οι φωνές τους, στρέφονταν στους συγγραφικούς κανόνες και θεωρητικά μοντέλα έκφρασης και ποιητικής σύγχρονης γραφής και απόδοσης, που προέρχονταν από τον νομπελίστα μας ποιητή Γιώργο Σεφέρη και τις «Δοκιμές» του, και κατ’ επέκταση από τον άγγλο νομπελίστα ποιητή Τόμας Στερν Έλιοτ και τις δοκιμιακές επιταγές του. Χωρίς να αγνοούμε το κάπως πολύπλοκο και κομμάτι «σοφιστικέ» έργο του ποιητή Έζρα Πάουντ, μα και του γάλλου Στέφαν Μαλλαρμέ.

Η ελληνική γενιά του 1970 με τους πολιτικούς της οραματισμούς και επαναστατικές της φιλοδοξίες, ανακάλυψε, γοητεύτηκε, επηρεάστηκε, ακολούθησε τους καλλιτεχνικούς βηματισμούς, τους ποιητικούς και πεζογραφικούς δρόμους της ποιητικής αμερικανικής γενιάς των Μπητ, (που ορισμένοι ήσαν σχεδόν συνομίληκοι με την αντίστοιχη ελληνική γενιά). 

Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε και έπαιξε η δράση και παρουσία, το ποιητικό έργο του Άλλεν Γκίνσμπεργκ και του «Ουρλιαχτού» του, του κοινωνικά εξτρίμ Ουίλλιαμ Μπάροουζ, του Κόρσο, του Ουίλλιαμ Κάρλος Ουίλλιαμς, του Κάμμινγκ, του Φερλιγκέτι και πολλών άλλων αμερικανών αυτής της γενιάς των Beat, δημιουργών που είχαν γαλουχηθεί με το αμερικάνικο καταναλωτικό όνειρο και του έθνους τους πολιτική «υπεροψία».   Ποιητών της αμφισβήτησης, της εναντίωσης στον πόλεμο του βιετνάμ, της μη στράτευσής τους, των κοινωνικών «ελευθεριοτήτων» όπως ο ποιητής και συγγραφέας Τσάρλ Μπουκόφσκι. 

Οι νέοι, αγαπούσαν και ακολουθούσαν την κολασμένη ποιητική φωνή του Σαρλ Μπωντλαίρ, ενώ άρχισαν να δοκιμάζουν ψυχεδελικές ουσίες. 

Οι  νέοι σε ηλικία έλληνες ποιητές και ποιήτριες, ζυμώθηκαν με τα πνευματικά και καλλιτεχνικά αυτά νάματα και συμπεριφορές, κοινωνικές στάσεις, απορρίψεις κατεστημένων συμπεριφορών των μεγαλύτερων γενεών, δημόσιες ακραίες ή λιγότερο ακραίες εκδηλώσεις της ευρωπαϊκής και αμερικάνικης νεολαίας, των κολεγιόπαιδων που ακολουθούσαν τους δρόμους των επιθυμιών και των σωμάτων τους, των ερωτικών τους διαθέσεων και επιλογών.

 Μουσικά φεστιβάλ όπως του Γούστοουνγκ, (αυτά τα υπαίθρια μουσικά πανηγύρια και χορευτικά ξεφαντώματα), μουσικές και τραγούδια των αμερικανών μπαλαντοποιών όπως υπήρξε ο Μπόμπ Ντύλαν, το συγκρότημα των Σάιμον και Καρφάγκερ, (τα τότε έντυπα και περιοδικά έγραφαν ότι ήσαν οι δύο νέοι μουσικοί και τραγουδιστές πολύ στενοί φίλοι), ο αμερικανοκύπριος Κάτ Στήβενς, που ασπάσθηκε τον μουσουλμανισμό, η ειρηνήστρια Τζόαν Μπαέζ και μια σειρά άλλων ποιητών-στιχουργών-Ροκ καλλιτεχνών, όπως η Πάτυ Σμιθ, που έγραφαν την δική τους ειρηνοποιό και αντιπολεμική ιστορία τα χρόνια εκείνα στις χώρες τους.

 Το συγκρότημα των Μπήτλις με τον πάντα ατίθασο Τζών Λένον, οι θρυλικοί Ντόρς και ο «άγιος» Τζιμ Μόρισσον, το συγκρότημα των Ρολν Στόουν, οι Χου, οι Πινκ Φλόιντ, το συγκρότημα των Κάρπεντερς και πολλά άλλα αγαπήθηκαν και επέδρασαν στις κοινωνικές συνειδήσεις της ποιητικής γενιάς του 1970. Ο σύγχρονος γαλλικός κινηματογράφος (και ο Ζακ Λυκ Γκοντάρ) μα και οι ταινίες του σουηδού Ίνγκμαρ Μπέργκμαν. Το θέατρο του Παραλόγου, ο Ευγένιος Ιονέσκο και ο Σάμιουελ Μπέκετ, η νέγρικη Τζαζ και η Ποπ Άρτ, ο Άντυ Γουώρχολ και οι ζωγράφοι των δρόμων, των γκράφιτι. 

Τα σύγχρονα, μοντέρνα κινήματα και ρεύματα της Ποίησης, της Πεζογραφίας. Νέες τεχνοτροπίες έκφρασης, διατύπωσης, αποτύπωσης του ποιητικού λόγου. Παραλλαγμένες ποιητικές παραφυάδες του μεσοπολεμικού υπερρεαλιστικού κινήματος, των ντανταϊστών και πειραματιστών, των απορριπτικών των πάντων φουτουριστών, (με την εξύμνηση της ισχύς και της δύναμης της μηχανής) και άλλων ενδιάμεσων ποιητικών πειραματικών ή μη εκδηλώσεων που προέρχονταν από τον ωκεανό της τέχνης του παραδοσιακού ρομαντισμού και λυρισμού. Που για αιώνες ήταν οικείος στις ανθρώπινες μνήμες και ποιητικές συνειδήσεις. Οι παλαιοί δρόμοι της ποίησης ανακαλύπτονταν ξανά μέσα από άλλα σύγχρονα τούνελ έκφρασης και γλώσσας. 

Ο μοντέρνος λόγος της ποίησης κουβαλούσε και μετέφερε μέσα του τις ευτυχισμένες και δικαιωμένες στιγμές της Ρομαντικής εποχής, των Συμβολιστών.

 Ο άγγλος λόρδος Βύρων, ο ποιητής Μπάιρον με τον «Κάιν», τον «Κουρσάρο» και με άλλες του ποιητικές συνθέσεις, ήταν παρών στις ποιητικές συνειδήσεις των νέων ίσως περισσότερο, από την προσφορά του στον αγώνα της ελληνικής εθνικής μας ανεξαρτησίας. Όπως και Ράινερ Μαρία Ρίλκε, με το μικρό αλλά θαυματουργό βιβλίο του «Γράμμα σε έναν νέο ποιητή».

 Με τις παραπάνω γνωστές σε πολλούς πληροφορίες θέλω να δηλώσω ότι αυτή ήταν η πνευματική ατμόσφαιρα, το καλλιτεχνικό κλίμα, το πεδίο αναγνωσμάτων και κοινωνικών και πολιτικών ερεθισμάτων των ελλήνων ποιητών και ποιητριών της γενιάς του 1970 αλλά και της αμέσως επόμενης ποιητικής γενιάς, του 1980.

 Πολλαπλά προσοδοφόρο έδαφος ωρίμανσης των ελλήνων και ελληνίδων δημιουργών. Από τις γυναικείες φωνές της δυτικής παράδοσης που αγαπήθηκαν από τους έλληνες ποιητές να μνημονεύσουμε την ποιητική φωνή της Σύλβιας Πλάθ και φυσικά, τον φυσιοκρατικό ρομαντικό, το ποιητικό σύμπαν της Έμιλυ Ντίκινσον. Από τον πνευματικό χώρο της ρώσικης ανατολής ο φουτουριστής ποιητής Βλαδιμήρ Μαγιακόφσκι, μεταφράστηκε και αγαπήθηκε επίσης από το ελληνικό φιλότεχνο κοινό. 

Ο θεολόγος συγγραφέας Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, ο μετρ της πεζογραφίας Λέων Τολστόι, ο του θεάτρου μαϊστορας Άντον Τσέχωφ, η ποιητική φωνή της Άννας Αχμάτοβα, βλέπουμε να αρδεύουν τον ποιητικό λειμώνα της γενιάς των Μπήτ ποιητών. Χωρίς να λησμονούμε τις παλαιότερες χρονικά φωνές του Χέντερλιν με τον «Υπερίωνα» και την στροφή προς τις κλασικές αρχαιοελληνικές αξίες, τον Νύκτιο γερμανό Νοβάλις και τους Ύμνους του. Τον ιρλανδό Ουίλιαμ Μπάτλερ Γέητς και το μυστικό «Όραμά» του, τον αδικοχαμένο νεαρό Τζων Κήτς και άλλους ποιητικούς δρόμους. Γιαυτό, δεν θα ήταν μάλλον άδικο αν αναγνωρίζαμε σε αυτήν την γενιά, την πλέον σύγχρονη ιστορικά πολιτικοποιημένη ελληνική γενιά, την ποιητική γενιά του 1970 ότι διεύρυνε με το έργο της, τις μεταφράσεις της, τα θεωρητικά της κείμενα, τον ποιητικό της λόγο, τα ποιητικά των ονείρων της σύνορα, και κατ’ επέκταση, τα σύνορα της ελληνικής ποίησης γενικότερα μέσα στην ιστορική της διαδρομή. 

Οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι αυτή η ποιητική γενιά εφοδίασε τις νεότερές της φωνές με πολλά ποιητικά εφόδια και κλειδιά ερμηνειών της τέχνης. Έδωσε την δυνατότητα έστω χωρίς συνειδητά να το επιδιώξει, στις επόμενες γενιές της ποίησης (1980/1990/2000) να δουν με άλλο μάτι τον ποιητικό λόγο, να επαναπροσεγγίσουν θέματα και ζητήματα της ποιητικής μας παράδοσης, να χαράξουν νέους δρόμους συντομότερους οι νέοι ποιητές.

 Δρομολόγησαν τις εξελίξεις για να επαναπροσδιορίσουμε την φωνή του Κωστή Παλαμά, του Άγγελου Σικελιανού, του Γιώργου Σεφέρη, του Γιάννη Ρίτσου, του Κώστα Καρυωτάκη και αρκετών άλλων παλαιότερων γενεών ελλήνων ποιητών. Καθαρευουσιάνων, του Αλεξανδρινού (Κωνσταντίνου Π. Καβάφη) που διατηρήθηκε η φωνή του ατόφια μέσα στο έργο τους. Μπολιάστηκε η συγγραφική τους περιπέτεια με την ποίηση του Διονυσίου Σολωμού, του άγνωστου ως προς την φυσική του εικόνα Ανδρέα Κάλβου. 

Στην πεζογραφία κυριάρχησε η μορφή και το έργο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, χωρίς να παραγνωρίζεται η μοναχική αναζήτηση του Νίκου Καζαντζάκη, και μία από τις φωνές της μικρασιάτικης ρωμιοσύνης ο κυρ Φώτης Κόντογλου.

 Αναφέρω μία, γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε τον Στρατή Δούκα, τον Στράτη Μυριβήλη, τον Ηλία Βενέζη, την Διδώ Σωτηρίου και πολλούς άλλους λογοτέχνες και ποιητές του ξεριζωμένου ελληνισμού. Η γενιά του 1970 επανέφερε στην επιφάνεια τον Τζούλιο Καϊμη  (βλέπε Μισέλ Φάις). Διατήρησε και διατηρεί στο συγγραφικό και αναγνωστικό ενδιαφέρον την πρόζα της Βιρτζίνιας Γουλφ. Άνοιξε τα ερωτικά σύνορα της σύγχρονης ελληνικής ποίησης (βλέπε περίπτωση Ανδρέα Αγγελάκη).

 Πλείστες από τις φωνές της επεξεργάστηκαν και διαπραγματεύτηκαν εκ νέου τους αρχαίους μύθους, τις αρχαίες θεατρικές οικογένειες της ελληνικής τραγωδίας. (βλέπε Σταύρο Βαβούρη (δεν ανήκει σε αυτήν την γενιά) και πολλοί άλλοι). Έμπασαν μέσα στον ποιητικό τους λόγο την τέχνη και ίσως και τεχνική του κινηματογράφου, της φωτογραφίας κλπ. Τα πνευματικά, καλλιτεχνικά, συγγραφικά και μεταφραστικά ενδιαφέροντα, οι εμπειρίες της ποιητικής γενιάς του 1970 στάθηκαν οι ράγες για τις επόμενες ποιητικές νεότερές της γενιές. Και αυτό οφείλουμε να της το αναγνωρίσουμε.

 Μόνο τα λογοτεχνικά περιοδικά και έντυπα που εξέδωσαν οι λογοτέχνες και ποιητές της να ξεφυλλίσει κανείς, θα διαπιστώσει το εύρος των ενδιαφερόντων της. Τις πολυποίκιλες συνεχείς μεταφράσεις των γυναικών ποιητριών-έστω και για επαγγελματικούς βιοποριστικούς λόγους να διαβάσουμε, (βλέπε πχ. τις μεταφράσεις της Μαρίας Λαϊνά, της Τζένης Μαστοράκη, της Νανάς Ησαϊα, της Λύντια Στεφάνου, της Νατάσας Χατζηδάκι, της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ, για να μείνω σε γυναικείες μόνο φωνές) θα εκπλαγούμε από την μεγάλη γκάμα και την ποικιλία των διαβασμάτων τους. 

Για να μην μακρηγορήσουμε άλλο, σχολιάζοντας επαινετικά την σχέση της ποίησης με τις εικαστικές τέχνες που διατήρησαν ζωντανή οι περισσότεροι και περισσότερες από τις φωνές της γενιάς του 1970. Τώρα που και αυτή η γενιά δεν είναι μόνο η γενιά του 1970 αλλά και των 70 όπως εύστοχα είπε ο ποιητής Αντώνης Φωστιέρης, μπορούμε δικαιωματικά να σχολιάσουμε τι της οφείλουμε. Με τα θετικά της και τα αρνητικά της. 

Μα η οφειλή είναι παρούσα.

      Μέσα σε αυτό το ολάνθιστο της ελληνικής ποίησης λιβάδι ένα ιδιαίτερο, ξεχωριστό σίγουρα «ταλαιπωρημένο στην ιδιωτική του ζωή» ποιητικό άνθος, είναι και το ποιητικό λουλούδι που ονομάζεται Λευτέρης Πούλιος. 

Το κριτικό ανθολόγιο της ποίησής του που κυκλοφόρησε μόλις πρόσφατα και συντάχθηκε και επιμελήθηκε η φιλόλογος και κριτικός Μορφιά Μάλλη-που και άλλοτε έχει σταθεί ερευνητικά στο έργο του-μας δηλώνει όχι μόνο ότι η φωνή του Πούλιου αλλά και ο ίδιος σαν άτομο, διατηρήθηκε για πάνω από μισό αιώνα στην ποιητική και καλλιτεχνική επιφάνεια της χώρας μας. 

Παρ’ ότι μονήρης ο ίδιος, και ίσως και κομμάτι «μονόχνοτος» παρά του ότι κρατήθηκε μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, η καλώς εννοούμενη ελληνική ποιητική δημοσιότητα της εποχής μας, δεν τον λησμόνησε ούτε στάθηκε αδιάφορη απέναντι στο έργο του.

Ο Λευτέρης Πούλιος δεν κατέχει την «ιδιότητα» του ποιητή επειδή έγραψε και δημοσίευσε ποιήματα αλλά γιατί έζησε και ζει με τον τρόπο του σαν ποιητής. Δημιούργησε ένα ποιητικό κλίμα και μέσα σε αυτό πορεύτηκε σε όλη του την ζωή. 

Παρόμοιες περιπτώσεις –φυσικά με τις σχετικές κοινωνικές και πνευματικές προσθαφαιρέσεις και ατομικές ιδιαιτερότητες-βλέπουμε και στην περίπτωση του ποιητή Νίκου Καρούζου, του ποιητή Μίλτου Σαχτούρη, του Οδυσσέα Ελύτη και ορισμένων άλλων, που ο βιοπορισμός τους, δεν στάθηκε και ανασταλτικός παράγοντας στην ποιητική τους δημιουργία και εξέλιξη. 

Αν, λέω αν, το πνευματικό και των διαβασμάτων του πεδίο ίσως είναι κάπως μάλλον περιορισμένο, οι ποιητικές του συλλογές είναι ανοιχτές σε ένα σύννεφο ελευθερίας και ατίθασης γραφής που θαυμάζεις, απολαμβάνεις με μεγάλη ευχαρίστηση. Η φωνή του είναι επαναστατική ακόμα και αν ο ίδιος είναι κλειστός σε ένα δωμάτιο με του μυαλού του τα φαντάσματα. 

Ίσως ακόμα και σήμερα η περίπτωση του ποιητή Λευτέρη Πούλιου, να παραμένει ένα ποιητικό αίνιγμα των δημιουργών της γενιάς του 1970.

 Μια «ιδιάζουσα» ιδιαίτερη περίπτωση ποιητή που δεν βολεύτηκε ούτε μέσα στην θερμή αποδοχής αγκαλιά των συνομηλίκων ομότεχνών του. Το ποιητικό του όραμα γλιστρά ακόμα και από τις κλασικές ποιητικές ράγες της γενιάς του. 

Ο λόγος του είναι ένας απειλητικός φουρτουνιασμένος σίφουνας αθωότητας και αντίστασης. Ίσως να αξίζει μια παράλληλη ματιά εξέτασης μεταξύ της αναρχικής πολιτικής φωνής του Μιχάλη Κατσαρού και της «σαλής» επαναστατικότητας του μοντέρνου προδιαγραφών λόγου του Πούλιου.

 Εκπέμπει μια ποιητική γοητεία που δεν ερμηνεύεται σε όλες της τις παραμέτρους. Μια αναπόδραστη ποιητική συνθήκη ελευθερίας και ανεξαρτησίας που μοναδική ποιητική του οικογένεια παρουσιάζεται να είναι στο ότι δεν ανήκει σε καμία μια ποιητική οικογένεια. Αρνείται έστω και έμμεσα κάθε ποιητική συνθήκη. 

Ο ίδιος σαν ποιητής, μάλλον αισθάνεται σαν μια ανασφαλή, άβολη ποιητική παρουσία που αποδέχτηκε την «παραβατικότητα» της ίδιας του της γραφής. Όπως συμφιλιώθηκε αρμονικά με το αρνητικό ίζημα του μυαλού του. Μιάς ποιητικής γραφής πατρίδας-γλώσσας άγνωστης για τους πολλούς, ασυμφιλίωτης με το πλήθος των αναγνωστών της. Αχρείαστη στις συνθήκες ζωής των ακολούθων της. 

Μια ποιητική φωνή που κουβαλά μέσα της το αινιγματικό «δαιμονικό» ήθος μιας πανάρχαιας ανθρώπινης εμπειρίας. Ο Λευτέρης Πούλιος υπάρχει σαν ένας βαθμοφόρος των ονείρων του. Των αποκλειστικά δικών του και μόνον οραμάτων. 

Σαν ποιητής και σαν σωματική οντότητα. Κατόρθωσε να διατηρήσει την μελαγχολική και σκοτεινή του ιδιωτικότητα και σε μικρές δόσεις να την ενσταλάξει μέσα στα ποιήματά του. Είναι τραγικός γιατί είναι αδιάφορος απέναντι στην τραγικότητα. Υπαρξιακός γιατί είναι απαθής. Αυθεντικός γιατί είναι αυτοπεριφρονητικός.

 Ένα «παράξενο» ποιητικό ζώο που συμβολίζει το σύμβολο της ατομικής του κλεψύδρας του βίου που του έλαχε από την μοίρα να ζήσει, να εκπληρώσει. Ένας άθεος με τυμπανοκρουσίες θεότητας μέσα του. Ένα τραύμα που μεταμορφώθηκε σε ποιητική πεταλούδα. 

Μόνο που τις πεταλούδες, όταν προσπαθείς να τις αγγίξεις, καταστρέφεται το χνούδι ανεξαρτησίας και ελευθερίας τους που έχουν τα φτερά τους και δεν μπορούν πια να πετάξουν ελεύθερες. Αυτός είναι ο ποιητής Λευτέρης Πούλιος, ένα άγριο της τρέλας δόντι στο σαγόνι ενός λευκού προβάτου.

      

Γράφοντας το κείμενο αυτό για τον Πούλιο, είχα επίσης υπόψη μου και τις εξής ακόμα προσωπικές του συνεντεύξεις:

Α) στο περιοδικό «Ο Ταχυδρόμος» τχ. 16/20-4-1989,  στον Μισέλ Φάις. «Ο χρόνος μ’ έχει διώξει από τις ωραίες ηδονές…» σ. 144-148.

Β) στην εφημερίδα «Η Αυγή της Κυριακής» 21/3/2004, σ. 29 στον Κ. Β. «Είμαι πολίτης του κόσμου».

 Γ) στην Μικέλα Χαρτουλάρη, στην εφημερίδα «Τα Νέα» Μεγάλη Τετάρτη 15/4/1998, σ. 45. «Δεν ήρθε ακόμα η εποχή μου». και

Δ) στο περιοδικό «Κ» της εφημερίδας «Η Καθημερινή» τχ. 300/ 1-3-2009, σ. 6. «Δεν υπάρχει τίποτα που να έχει απομείνει γερό. Και προσκυνούμε το αδειανό, το τιποτένιο…».

Να σημειώσουμε σαν υστερόγραφο ότι στην σύναξη αντιγραφή και παράθεση κριτικών κειμένων για την ποίηση του Λευτέρη Πούλιου που οργάνωσε, ανθολόγησε και επιμελήθηκε η φιλόλογος Μορφία Μάλλη, συμπεριλαμβανομένης και της εμπεριστατωμένης εισαγωγής της, «ΓΙΑ ΤΟΝ ΛΕΥΤΕΡΗ ΠΟΥΛΙΟ» Κριτικά κείμενα, εκδόσεις Αιγαίον-Λευκωσία 2020, 

δεν συμπεριλαμβάνονται συνεντεύξεις του ποιητή, γιατί ούτε η μεθοδολογία και η οργάνωση του υλικού θα το επέτρεπε αλλά και το κυριότερο, θα αύξανε τις σελίδες του τόμου και θα το καθιστούσε τόσο οικονομικά μάλλον ασύμφορο όσο και θα είχαμε ένα «τσιμεντόλιθο» δοκιμιακών επιστημονικών προδιαγραφών ερευνητικό έργο αλλά δύσκολο στην ανάγνωσή του. 

Σε αυτήν την περίπτωση εντάσσεται και η μη αναφορά του ποιητή σε εκπαιδευτικά βιβλία και αντίστοιχα σχολικά βοηθήματα, (αυτός ο τομέας είναι ένα ξεχωριστό κεφάλαιο, βλέπε ενδεικτικά να αναφέρω μόνο την ανάλυση της φιλολόγου και δοκιμιογράφου κυρίας Ανθούλας Δανιήλ, στο εκπαιδευτικό περιοδικό «Επιστήμη και Παιδαγωγία» τεύχος 2/Μάιος-Αύγουστος 2002, σ. 166-168,όπου κάτω από τον γενικό τίτλο «Τρία ποιήματα για την Κύπρο» συνεξετάζεται και το ποίημα του Λευτέρη Πούλιου, «Καλοκαίρι του ‘78» (Κ. Ν. Λ. Γ΄ Λυκείου, σελ. 128). Στις ίδιες δυσκολίες θα ενέπιπτε και η ανθολόγηση ποιημάτων του στα λογοτεχνικά περιοδικά ή σε ανθολογίες ή αποσπασμάτων ποιημάτων του σε συνθετότερες εργασίες.  Θέλω για άλλη μια φορά να τονίσω, ότι εργασίες σαν και αυτές της σειράς «Λογοτεχνική Κριτική» που μας έρχονται από την Κύπρο κάτω από την επίβλεψη του καθηγητή και κριτικού Θεοδόση Πυλαρινού, την παρούσα της γενιάς του 1970, που επιμελήθηκε η Μορφιά Μάλλη, βοηθά πολλαπλά τον σύγχρονο αναγνώστη της ελληνικής ποίησης. Από την μία έχουμε την ποιητική διαδρομή και ποιητικό ταξίδι ενός ποιητή, με τα απαραίτητα χρονικά και βιογραφικά στοιχεία και πληροφορίες και από την άλλη ένα πανόραμα κριτικών θέσεων και απόψεων για το έργο του ποιητή. Συνολική επισκόπηση και επί μέρους κριτικές αναφορές και σχολιασμοί. 

Αυτό μας δίνει την δυνατότητα να έχουμε συγκεντρωμένο σε έναν τόμο, το μεγαλύτερο υλικό για τον ποιητή, (αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς με τους εαυτούς μας και να μην γκρινιάζουμε από καλώς εννοούμενη ιδιοτέλεια, δεν μπορεί κανείς μελετητής ή μελετήτρια να συγκεντρώσει από μόνος του/της όλο το σκόρπιο και άτακτο υλικό που έχει δημοσιευτεί για έναν ποιητή ή λογοτέχνη. 

Η οργάνωση του αρχείου ενός ποιητή είναι πρωτίστως δική του υπευθυνότητα και υποχρέωση), ώστε ο αναγνώστης να έχει την βάση κριτικών δεδομένων αν θελήσει να ενδιαφερθεί για το έργο του, (είναι αυτό που λένε «στρωμένη δουλειά») και από την άλλη, εξίσου σημαντικό, μας γνωρίζει τις φίλιες κριτικές ή όχι φωνές των συναδέλφων του που ασχολήθηκαν μαζί του. Πληροφορούμαστε την κυκλοφορία των περιοδικών και των εντύπων που εκδίδονταν στην εποχή τους, τους συνεργάτες τους και τις χρονολογίες των δημοσιευμάτων τους. Με τον τρόπο αυτόν έχουμε και μια έμμεση ανθολόγηση των δημοσιευμάτων και των υπολοίπων.

 Πέρα από αυτήν του συγκεκριμένου ποιητής, που είναι η γενεσιουργός αιτία σύναξης του υλικού. Αυτή είναι η γνώμη μου χωρίς δώσεις ευχαριστιακής ανταπόδοσης για την παρούσα εργασία.

 Από όσα πληροφορούμε από το οπισθόφυλλο του τόμου, ο παρών τόμος δεν είναι η μόνη εργασία για ποιητή της γενιάς του 1970.

 Έχουν προηγηθεί αυτή για τον Νάσο Βαγενά, για τον Γιώργο Μαρκόπουλο, για τον Αντώνη Φωστιέρη και μάλλον και για τον Κώστα Γ. Παπαγεωργίου. (για τον τελευταίο όπως και για τους άλλους δύο τα αντιγράφω με επιφύλαξη γιατί δεν έχω τους τόμους). 

Όπως και νάχει, θα άξιζε και ένας τόμος να αφιερωθεί σε μια κριτική φωνή των ελλήνων δημιουργών της Γενιάς του 1970.

 Με πιάνει βαθειά μελαγχολία και μόνο να σκεφτώ να συγκεντρωθεί ο ιλιγγιώδης μόχθος και κόπος του κυρίου Αλέξη Ζήρα που βρίσκεται διάσπαρτος σε εκατοντάδες έντυπα και περιοδικά. 

Ακόμα και σαν επιλογή σε κάνει να ανησυχείς όπως οι «λοιμωξιολόγοι» ερευνητές μας.   

Γιώργος Χ. Μπαλούρδος.

Πειραιάς 8 Ιουλίου 2020.