Κώστας Γ. Παπαγεωργίου , [Φωτιά στο δάσος] : ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ -Γ. Π. -

ΔΕΣ: https://theodwrapappa.blogspot.com/2022/03/blog-post_94.html :

Κώστας Γ. Παπαγεωργίου :ο βίος ,το έργο του : ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ -Γ. Π. -

Κώστας Γ. Παπαγεωργίου

http://ebooks.edu.gr/ebooks/v/html/8547/2710/Keimena-Neoellinikis-Logotechnias_G-Lykeiou_html-empl/index_a_45_01.html

[Φωτιά στο δάσος]

Το Ποιημα Ανηκει στη συλλογή Το σκοτωμένο αίμα (1982). Είναι άτιτλο και αριθμείται ως ΣΤ'.

Φωτιά στο δάσος φώναξε πριν γίνει δέντρο ......................................................................... Τα έπιπλα είναι υπάκουα ζώα στην αρχή από τη θέση τους ακίνητα σε παρακολουθούν σε αποστηθίζουν μες στη στιλπνή ή θαμπή γυαλάδα τους τραβούν κινήσεις μέλη εικόνες απ' το σώμα σου ταΐζουν μ' αυτές τα ξύλινά τους σπλάχνα τα έπιπλα αγριεύουν με τον καιρό ξυπνούν τη νύχτα τρίζουν ή γαυγίζουν σα σκυλιά με δόλο από την κλειδαρότρυπά τους σε κοιτούν ή ουρλιάζοντας γυρεύουν τη φωτιά θέλουν να ξαναγίνουν δέντρα η μνήμη τους κοιμάται πράσινη παντού — ξυπνάει όταν τινάζει τα μαλλιά του ο ξυλοκόπος Αγήνωρ Αστεριάδης (1898-1999), Δάσος (1930)

Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής 

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1. Το υποκείμενο του πρώτου στίχου δεν δηλώνεται. Στο τέλος, αφού θα έχετε μελετήσει καλά το ποίημα, προσπαθήστε να το προσδιορίσετε με βάση το κείμενο.
2. Οι στίχοι 2-12 χωρίζονται σε δυο ενότητες, που προσδιορίζονται με τις λέξεις «στην αρχή» (η πρώτη) και «με τον καιρό» (η δεύτερη). Να παρακολουθήσετε τις μεταμορφώσεις που συντελούνται από την πρώτη στη δεύτερη ενότητα. Ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, η αιτία αυτών των μεταμορφώσεων; Ποια η συμμετοχή του ποιητή σ' αυτές;
3. Πώς αντιλαμβάνεστε το στίχο: «-ξυπνάει (=η μνήμη), όταν τινάζει τα μαλλιά του ο ξυλοκόπος»;
4. Ξαναδιαβάζοντας τώρα το ποίημα, προσπαθήστε να προσδιορίσετε ποιο είναι το αίσθημα που κυριαρχεί σ' αυτό. Οι ποιητές συνήθως όταν μιλούν για τα πράγματα, μιλούν για τον εαυτό τους, για τα δικά τους αισθήματα. Το διαπιστώνετε εδώ; Να εξηγήσετε την άποψή σας.

ΠΗΓΗ:https://babisvourlidas.files.wordpress.com/2015/12/unnamed-file6.pdf :

Ανάλυση του κειμενου σελ. 246

ΔΕΣ:https://homouniversalisgr.blogspot.com/2017/08/blog-post_9.html :

Η ΦΩΤΙΑ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ , ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΗ

https://www.facebook.com/212899738734530/photos/%CE%BA%CF%81%CE%B9%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CE%BA%CE%B5%CE%AF%CE%BC%CE%B5%CE%BD%CE%B1-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CE%BD-%CE%BA%CF%8E%CF%83%CF%84%CE%B1-%CE%B3-%CF%80%CE%B1%CF%80%CE%B1%CE%B3%CE%B5%CF%89%CF%81%CE%B3%CE%AF%CE%BF%CF%85%CE%BF-%CE%BA%CF%8E%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%82-%CE%B3-%CF%80%CE%B1%CF%80%CE%B1%CE%B3%CE%B5%CF%89%CF%81%CE%B3%CE%AF%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CF%80%CE%BF%CF%84%CE%B5%CE%BB%CE%B5%CE%AF-%CE%BB%CE%BF%CE%B3/2492692137421934/

Τα Ποιητικά

27 Ιουνίου 2019  · 

Κριτικά κείμενα για τον Κώστα Γ. Παπαγεωργίου

Ο Κώστας Γ. Παπαγεωργίου αποτελεί λογοτέχνη με πολύτροπη προσφορά. Από τους βασικούς εκπρόσωπους της Γενιάς του '70, ακολούθησε αδιάλειπτη δημιουργική διαδρομή, στις πρώτες γραμμές της ευρύτερης πολιτιστικής προσφοράς των λογοτεχνών εκείνων που εμφανίστηκαν στα ύστερα χρόνια της δεκαετίας του '60, ανδρώθηκαν υπό δυσμενείς συνθήκες κατά την επταετή δικτατορία των συνταγματαρχών και από τη μεταπολίτευση και εξής διαμόρφωσαν ο καθένας τη δική του καλλιτεχνική φυσιογνωμία, συνδιαμορφώνοντας τα χαρακτηριστικά μιας Γενιάς που αμφισβήτησε και αμφισβητήθηκε, αλλά, παρά τις όποιες ενστάσεις, αποτελεί ενιαίο οριοθετημένο σώμα. Σε κάθε περίπτωση, η σημασία των ομάδων, των συνόλων, των γενεών και η προσφορά τους δεν περιγράφονται εύκολα όσο τα μέλη τους βρίσκονται ακόμα στο δημιουργικό τους στάδιο, τα δε ομοιογενή χαρακτηριστικά τους κρυσταλλώνονται όταν, με το πέρασμα του χρόνου, εκλείψουν οι τεχνητές ή υποβαλλόμενες διαφοροποιήσεις. Ήδη η Γενιά του '70 θεωρείται παγιωμένο όλο με δικά της γνωρίσματα, ιστορική παρουσία και διακριτό ρόλο στα λογοτεχνικά μας πράγματα. Μάλιστα, μετά την αποχώρηση από τα επίγεια πολλών δημιουργών της η εικόνα της γίνεται καθαρότερη και η όποια συνεισφορά της στα γράμματα ευκρινέστερη.
Το χαρακτηριστικό της παρουσίας του Κ.Γ. Παπαγεωργίου στη νεοελληνική γραμματεία είναι η ολοκληρωτική αφιέρωσή του σ' αυτήν, αφού πολύ έγκαιρα απεμπόλησε την ιδιότητα του νομικού -παρά τις ευοίωνες επαγγελματικές συνθήκες και προοπτικές, με τις οποίες ξεκίνησε- και βιοπορίστηκε στον ανασφαλή επαγγελματικά χώρο του πολιτισμού. Η εξωτερική αρχικά συνεργασία του στη δημόσια τότε ραδιοφωνία και ο μετέπειτα διορισμός του, το 1985, στη δημόσια τηλεόραση, οι εκδοτικές και φιλολογικές επιμέλειες που κατά καιρούς αναλάμβανε, πέραν της όποιας εξασφάλισης, είχαν τον παραγωγικό αντίκτυπο της κριτικής ενασχόλησής του με τη λογοτεχνία και τη ζύμωσή του στον εκδοτικό χώρο -η εμπειρία του στον «Κέδρο» είναι ενδεικτική επ' αυτού. Από το 1970, για να μεταπηδήσουμε στον κόσμο των λογοτεχνικών εντύπων, πολύ πρώιμα, είχε ενταχθεί στη συντακτική ομάδα του περιοδικού "Διαπίστωση" του Στέφανου Μπεκατώρου, με τον οποίο κυκλοφόρησαν, λίγα χρόνια αργότερα, τα αντιστασιακά κείμενα "Κατάθεση '73" και 74 στις εκδόσεις Μπουκουμάνη. Από το 1977 και επί μακρόν θα ασχοληθεί συστηματικά με την κριτική, συνεργαζόμενος στα λογοτεχνικά περιοδικά "Τομές" του Δημήτρη Δούκαρη, "Διαβάζω" του Περικλή Αθανασόπουλου και στο πολιτικό-πολιτιστικό περιοδικό "Αντί" του Χρήστου Παπουτσάκη. Αλλά και ως εκδότης ο ίδιος του περιοδικού "Γράμματα και Τέχνες", από το 1982 και για δεκαεπτά συναπτά έτη, ή ως συνδιευθυντής των περιοδικών «Κ» και "Τα Ποιητικά" έχει να επιδείξει πλούσια συμμετοχή και προσφορά, πολυεπίπεδη μάλιστα, στη νεοελληνική λογοτεχνία, με κριτική, φιλολογική, εκδοτική και πολιτιστική παρουσία.
Αναφερθήκαμε πυκνά στα προηγούμενα στον Κ.Γ. Παπαγεωργίου ως πολιτιστικό παράγοντα, διότι η μακρά και συνεχιζόμενη και στις μέρες μας θητεία του είναι σύμφυτη με την πρωτοταγή λογοτεχνική του δημιουργία. [...] (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Α': Η κριτική για το έργο του Κ.Γ. Παπαγεωργίου
Β': Η κριτική για το λογοτεχνικό έργο του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου: ενδεικτική περιδιάβαση
Χρονολόγιο του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου
ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ: Σφαιρική θεώρηση του ποιητικού και πεζογραφικού έργου του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου
Μ.Γ. ΜΕΡΑΚΛΗΣ: Κώστας Γ. Παπαγεωργίου
ΑΛΕΞΗΣ ΖΗΡΑΣ: Κώστας Γ. Παπαγεωργίου
ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΣ: Το οικογενειακό δέντρο (1978), Το σκοτωμένο αίμα (1982), Κάτω στον ύπνο (1986)
ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΜΠΕΚΑΤΩΡΟΣ: Ποίηση στην εποχή της ξηρασίας των σπλάχνων
Δοκιμή εισαγωγής στην ποίηση του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου
ΝΙΚΟΣ ΣΤΕΦΑΝΟΥ: «...Και κόκκαλα τσακίζει»
ΜΑΓΔΑ ΜΠΡΙΣΚΑ: [«Φωτιά στο δάσος»]
ΤΙΤΙΚΑ ΔΗΜΗΤΡΟΥΛΙΑ: Κώστας Παπαγεωργίου
ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ: Η ποίηση ως άσκηση στη σιωπή
ΝΙΚΟΣ ΜΑΥΡΑΚΗΣ: Κώστας Γ. Παπαγεωργίου
Α.Ζ. (ΑΛΕΞΗΣ ΖΗΡΑΣ): Παπαγεωργίου, Κώστας Γ.
ΧΑΡΗΣ ΒΛΑΒΙΑΝΟΣ: «Δεν είναι οι μέρες που θα 'ρθουν τις άλλες τρέμω»
ΑΛΕΞΗΣ ΖΗΡΑΣ: Για τον ποιητή
Κώστα Γ. Παπαγεωργίου
ΠΑΡΜΕΝΙΩΝ ΑΓΓ. ΜΠΩΛΟΣ: Κώστας Γ. Παπαγεωργίου
ΑΝΝΑ ΚΑΤΣΙΓΙΑΝΝΗ: Στο λαβύρινθο της μνήμης: Αέναη επιστροφή [...]
ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ: Κριτικές αποτιμήσεις ανά ποιητική συλλογή
Επί πηγήν καθίσαι
Ιχνογραφία
Το οικογενειακό δέντρο
Το σκοτωμένο αίμα
Κάτω στον ύπνο
Ραμμένο στόμα
Ποιήματα 1972-1990 (1995) (α΄συγκεντρωτική έκδοση)
Πατρίδα το αίμα
Κλεμμένη ιστορία
Ποιήματα 1972-2000 (2004) (β΄συγκεντρωτική έκδοση)
Το μαύρο κουμπί
Η λύπη των άλλων
Παιδικό κουρείο
Εγώ το μαύρο θα κρατάω έως θανάτου
Έκτακτο δελτίο καιρού
ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ: Κριτικές αποτιμήσεις ανά πεζογραφικό έργο
Το γιοτάπατο
Των αγίων πάντων
Άννα τώρα κοιμήσου
Πήρε φως
Αντί σιωπής
Νερό
ΜΕΡΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟ: Αποτιμήσεις για το κριτικό και φιλολογικό έργο
ΕΠΙΜΕΤΡΟ: Ανθολόγιο ποιημάτων

Εισαγωγή: Θεοδόσης Πυλαρινός, Θεόδωρος Βάσσης
Ανθολόγηση: Θεόδωρος Βάσσης

Τα Ποιητικά

30 Ιανουαρίου 2019  · 

Ημερολόγιο Ποίησης 2019
Η γενιά του '70

ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ του 2019 και πιο συγκεκριμένα η ποίηση της γενιάς του ’70, καθώς -παραφράζοντας ελαφρώς τον Νοβάλις- η ποίηση λατρεύει και γιατρεύει τις πληγές που άνοιξε ο χρόνος που πέρασε. Έλληνες ποιητές δίπλα από τις εβδομάδες του έτους, εισαγωγή της Τιτίκας Δημητρούλια, πλούσιο φωτογραφικό υλικό, χώρος για σημειώσεις και, οπωσδήποτε, πολλοι στίχοι από μια γενιά που, σύμφωνα με τη Μαρία Ψάχου:

“εκόμισε εις την τέχνη το υγιές και τολμηρό πνεύμα της συγκρουσιακής ανανέωσης του ποιητικού λόγου, που δεν θα είναι ίδιος μετά τη συμβολή της. Επιβεβαίωσε ότι οι ρήξεις και στον ποιητικό λόγο μπορούν να ανοίξουν νέες προοπτικές στην αισθητική απόδοση του ποιητικού νοήματος, επιβεβαιώνοντας τόσο την αξεδιάλυτη σχέση περιεχομένου και μορφής στην τέχνη, αλλά και την πεποίθηση ότι η τέχνη πρέπει να συγκινεί με το υλικό της μέρος. Ανέδειξε την ανθρώπινη προοπτική του ποιητικού λόγου εμβαθύνοντας στη σύνθετη ανθρώπινη περιπέτεια, πολιτική, κοινωνική, και επί της ουσίας υπαρξιακή, αναβαθμίζοντας το μικρό και ασήμαντο, αναζητώντας την ποίηση στην καθημερινότητα της ζωής του σύγχρονου ανθρώπου, κατακυρώνοντας το νόμιμο του Ανέλπιστου”.

Το ημερολόγιο των Εκδόσεων Γκοβόστη προλογίζει κατά κάποιο τρόπο τους Ποιητικούς Διαλόγους De Profundis που οργανώνουμε και φέτος στο βιβλιοπωλείο μας, κάθε πρώτη Δευτέρα του μήνα, με προσκεκλημένους ποιητές της γενιάς του ’70. Συγχρόνως, σχεδιάζουμε μια νέα σειρά μονογραφιών για εκπροσώπους της γενιάς αυτής, η οποία θα περιλαμβάνει μια μελέτη για το έργο του εκάστοτε ανθολογούμενου, από έναν έγκριτο κριτικό, ποιητή, ανθολόγηση των ποιημάτων του, καθώς και μια συνέντευξή του.

Κωνσταντίνος Ι. Γκοβόστης

Για περισσότερες πληροφορίες ακολουθήστε τον σύνδεσμο
https://www.govostis.gr/prod…/…/imerologio-poiisis-2019.html 

Δείτε λιγότερα

http://proteas.greek-language.gr/scenario.html?sid=3738

«Η Αμφισβήτηση είναι ευάλωτη | μέσα στον αέρα του κόσμου». Διαβάζοντας ποιητές και ποιήματα της γενιάς του ’70.

• Δημιουργός: Καλλιόπη Κωτσάκη

• Βαθμίδα εκπαίδευσης - Τάξη: Γ' Λυκείου
• Διδακτικό αντικείμενο: Νεοελληνική Λογοτεχνία
• Διαθεματικό: Όχι

• Συνταγμένο σενάριο

ΣΤ. Φυλλα εργασιας

Α΄ φάση-Πριν την ανάγνωση (κοινό Φ.Ε.)

Η γενιά του ’70 ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τη γλώσσα. Η διαμόρφωση εκ μέρους της ενός νέου ποιητικού γλωσσικού κώδικα έχει ως στόχο τη γνωστοποίηση της διαφοράς της από τις δύο προηγούμενες μεταπολεμικές γενιές και την παρουσίαση των δικών της χαρακτηριστικών. Η ποιητική της γενιάς, λοιπόν, ριζοσπαστική στις γλωσσικές της επιλογές, χρησιμοποιεί: α) λεξιλόγιο από τον χώρο της τεχνολογίας και της βιομηχανίας, για να παρουσιάσει τη στάση της έναντι της πραγματικότητας: ειρωνεία, αμφισβήτηση, άρνηση αλλά και ένταξη και παραδοχή, β) πολλά και διαφορετικά εκφραστικά μέσα και σχήματα λόγου στα κείμενά της.

Η Νόρα Αναγνωστάκη σημειώνει σχετικά: «Οι ποιητές δανείζονται τη δήθεν, αλλά διόλου ουδέτερη, καθημερινή γλώσσα, αλλά η ποιητική λειτουργία είναι απείρως πιο πολύπλοκη και τα σύμβολά της πολύ πιο σύνθετα όπως και σε όλες τις τέχνες που υπηρετούν τη διάρκεια […]» (Αναγνωστάκη 1995: 181). Και λίγο παρακάτω: «[…] Η ποίηση τελικά έχει μιαν ακατανίκητη ροπή προς το ουσιώδες της ζωής μας, δηλαδή προς το δραματικό και διόλου χαρούμενο κλίμα […] Είναι μια γενιά που σιχάθηκε την κατά κόρον δραματοποίηση του τραγικού, δηλαδή τελικά την ωραιοποίηση του μέσω της τέχνης και πέρασε ενσυνείδητα κι αποφασιστικά στη διακωμώδηση όχι του δραματικού αλλά του δραματοποιημένου ύφους […]» (Αναγνωστάκη 1995: 183).

Παρακολουθούμε και συμμετέχουμε στην παρουσίαση της ποιητικής γενιάς του ’70 στην ολομέλεια του τμήματος. Λαμβάνοντας υπόψη τη συζήτηση, τα στοιχεία που γράψαμε στον πίνακα του εργαστηρίου πληροφορικής καθώς και τα σημεία που υπενθυμίζονται με τις δύο πρώτες παραγράφους στο φύλλο εργασίας, διαβάζουμε τους ποιητές και τα ποιήματα της γενιάς του ’70, που ανθολογούνται στο σχολικό βιβλίο. Συγκεκριμένα, διαβάζουμε τα παρακάτω ποιήματα:

Γιάννης Βαρβέρης, «Νεκρή φύση σε κήπο»

Γιάννης Κοντός, «Η μακιγιέζ»

Κώστας Παπαγεωργίου,  [«Φωτιά στο δάσος»]

Γιώργος Καραβασίλης, «Δεξίωσις»

Αντώνης Φωστιέρης, «Discotheque»

                                                                         

Στόχος μας είναι να γράψουμε ένα κείμενο περίπου 100 λέξεων, που θα αναρτήσουμε στο ιστολόγιο του μαθήματος, με τίτλο «Πρώτες σκέψεις για την ποιητική παρουσία της γενιάς του ’70. Περιεχόμενο-Γλώσσα». Για τον σκοπό αυτό, χρησιμοποιούμε το πρόγραμμα επεξεργασίας κειμένου (Word).

Φυλλα εργασιασ

Β΄ φάση-Κυρίως ανάγνωση

1η Ομάδα (3^η-6η ώρα)

Τζένη Μαστοράκη, «Περίληψη»

Η «Περίληψη» είναι το εισαγωγικό ποίημα της συλλογής της Τζένης Μαστοράκη Το σόι. Πρόκειται για την «[…] Περίληψη ενός βίου, δοσμένου μέσα από τα πράγματα και τα πρόσωπα σύμβολα […]». Το κείμενο ανασυνθέτει την ατμόσφαιρα και το ήθος μιας εποχής με τόσο οικείο τρόπο, ώστε να προκαλέσει την «αισθηματική πληρότητα που επιδιώκει η Μαστοράκη».

Γνωστοποιούμε στους μαθητές ότι η συλλογή εκδίδεται στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης, συγκεκριμένα το 1978. Προκειμένου να γνωρίσουμε την Ελλάδα των χρόνων 1970-1980:

•         επισκεπτόμαστε την ιστοσελίδα του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού για την Ελληνική Ιστορία και διαβάζουμε τις σελίδες που αναφέρονται στη δικτατορία, στην πολιτική των μεταπολιτευτικών χρόνων, στο τέλος της δεκαετίας του 1970 καθώς και στα πολιτιστικά γεγονότα της περιόδου.

•         παρακολουθούμε εικόνες της Αθήνας τη δεκαετία του 1970

•         ξεφυλλίζουμε το αφιέρωμα από το ένθετο «Επτά Ημέρες» της εφημερίδας Καθημερινή, με τον τίτλο «Η Ελλάδα τον 20ό αιώνα: 1970-1980», εστιάζοντας στις σελίδες, που αναφέρονται στον γυναικείο λόγο της δεκαετίας 1975-1985 (άρθρο της Μ. Ρεπούση) και στη «Λογοτεχνία: Μεταβατική συμβολή του ’70» (άρθρο του Αλέξη Ζήρα).

•         συζητάμε τους καταληκτικούς στίχους του ποιήματος «…γίνεται ένα κεντημένο κάντρο | που γράφει “Ελευθερία ή Θάνατος”…» Πού μας οδηγεί το σύνθημα;

•         τέλος, ανασυνθέτουμε το πολιτικο-κοινωνικό πλαίσιο του ποιήματος και δημιουργούμε μια παρουσίαση χρησιμοποιώντας λόγο, εικόνα και ήχο.

Στην «Περίληψη», η ποιήτρια Τζένη Μαστοράκη, με ειρωνική διάθεση, με γλώσσα απλή αλλά δραματική, παρουσιάζει τη σχέση της με τη μητέρα εκφράζοντας την ανατρεπτική της διάθεση. Παίρνοντας τη θέση του ποιητικού υποκειμένου, μεταγράφουμε το ποιητικό κείμενο σε πεζό, γράφοντας μια σελίδα στο προσωπικό μας ημερολόγιο. Για αυτόν τον σκοπό, χρησιμοποιούμε το πρόγραμμα επεξεργασίας κειμένου. Όπου εκφράζουμε την ειρωνεία μας, γράφουμε με έγχρωμη γραμματοσειρά, ενώ, όπου σημειώνουμε την αμφισβήτησή μας, αλλάζουμε το μέγεθος της γραμματοσειράς.

Το πρόσωπο με το οποίο η ποιήτρια συνδιαλέγεται στον ψυχικό της κόσμο είναι η μητέρα. Πρόσωπο κυρίαρχο και στην παιδική της ηλικία αλλά και στην ενηλικίωσή της.

 

•         Με βάση το κείμενο συμπληρώστε στο παραπάνω σχήμα λέξεις (ρήματα και ουσιαστικά), που να φανερώνουν τον ρόλο της μητέρας στη ζωή της ποιήτριας.

Η Τζένη Μαστοράκη ολοκληρώνοντας την «Περίληψη» αναφέρεται σε «ένα κεντημένο κάντρο | που γράφει «Ελευθερία ή θάνατος».

•         Χρησιμοποιώντας το πρόγραμμα επεξεργασίας κειμένου, γράφουμε μια παράγραφο, για να στηρίξουμε τη θεματική πρόταση της παραγράφου: «Η καταληκτική φράση “Ελευθερία ή θάνατος” δηλώνει τη διαφυγή του ποιητικού υποκειμένου μέσω της σάτιρας και της λεκτικής ανατροπής, μέσω της αμφισβήτησης».

Το κείμενο θα αναρτηθεί στο ιστολόγιο του μαθήματος.

2^η Ομάδα (3^η-6^η διδακτική ώρα)

Μιχάλης Γκανάς, «Το σκυλί»

Το ποίημα «Το σκυλί» ανήκει στην ποιητική συλλογή Μαύρα Λιθάρια. Η συλλογή αποτελεί την αρχή για καινούργιους εκφραστικούς τρόπους. Δεκαπεντασύλλαβοι, μέτρα και ρυθμοί από το δημοτικό τραγούδι, ομοιοκαταληξίες και σονέτα από τη νεότερη ελληνική ποίηση. Ο θάνατος υποδηλώνεται στον τίτλο της συλλογής, το μαύρο κηρύσσεται «θεμέλιο χρώμα».

Σκηνοθετείται ένας κόσμος παράδοξος, ζοφερός, υπερρεαλιστικός, όπου οι νεκροί συνομιλούν με τους ζωντανούς. Ο πάνω και ο κάτω κόσμος συναιρούνται σε μια ενότητα. Ιδρύεται ένα ποιητικό σύμπαν, όπου οι σκιές και οι αγαπημένες φωνές διαλέγονται, καθώς οι ζωντανοί βρίσκουν παραμυθία με την κατάδυση και την περιπλάνηση σ’ έναν παράξενο και αδυσώπητο κόσμο.

·         Μπορούμε να επαληθεύσουμε την προηγούμενη παράγραφο; Με το πρόγραμμα επεξεργασίας κειμένου, γράφουμε ένα κείμενο 100 περίπου λέξεων, με στόχο να αναδείξουμε την ιδιότυπη συναίρεση του πάνω και κάτω κόσμου.

·         Αποδεικνύουμε τη συναίρεση του πάνω και κάτω κόσμου με αναφορές σε άλλα λογοτεχνικά κείμενα. Προς αυτή την κατεύθυνση θα μας βοηθήσει:

o   η περιήγησή μας στην Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Νέων Ελληνικών Σπουδών Ανέμη

o   η επίσκεψή μας στο ψηφιακό σχολείο και ειδικότερα στο Ανθολόγιο κειμένων Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α΄ Λυκείου και Γ΄ Λυκείου

o   η ανάγνωση της ομηρικής Οδύσσειας, ραψωδία ρ στίχοι 270-331.

«Η ποίηση του Μιχάλη Γκανά θα μπορούσαμε να πούμε –τελείως σχηματικά– πως αναπτύσσεται πατώντας σε δύο ρεύματα: του μοντερνισμού […] και του δημοτικού μας τραγουδιού. Όποτε «παντρεύονται» αρμονικά, συμβαίνει ένα μικρό θαύμα […]», γράφει ο Νίκος Δαββέτας.

·         Επαληθεύουμε την παραπάνω άποψη, με βάση το ποίημα, συμπληρώνοντας τον παρακάτω πίνακα:

Δημοτικό τραγούδι [στοιχεία]	Μοντερνισμός [στοιχεία]

 

Σε συνέντευξή του στην Τιτίκα Δημητρούλια, ο ποιητής Μ. Γκανάς σημείωσε: «Οι χωρισμοί μας φέρνουν πιο κοντά κι ας είναι οξύμωρο αυτό που λέω. Πιο κοντά στον άλλο ή στο άλλο αλλά και πιο κοντά στον εαυτό μας. Ό,τι μας πονάει μας φέρνει πιο κοντά στην ανθρώπινη φύση μας […] είναι αλήθεια ότι τραγουδώ χωρισμούς […] Ίσως έχει να κάνει με την ηπειρώτικη καταγωγή μου. Τα ηπειρώτικα μοιρολόγια δεν τραγουδούν απλώς χωρισμούς, γεφυρώνουν τον πάνω με τον κάτω κόσμο».

·         Διαβάσαμε το ποίημα «Το σκυλί». Αφού φτιάξουμε το συννεφόλεξο του ποιήματος, καλούμαστε να μεταγράψουμε το ποιητικό κείμενο σε πεζό. Ως λογοτέχνες πλάθουμε τον αφηγητή μας. Δημιουργούμε έναν αφηγητή που ξέρει καλά τις σκέψεις και τα συναισθήματα των ηρώων και τοποθετούμε τον μύθο στον γενέθλιο τόπο μας.

Το κείμενό μας θα αναρτηθεί στο ιστολόγιο του μαθήματος.

 

3η Ομάδα (3^η-6η ώρα)

Λευτέρης Πούλιος,  «Δρόμοι»  

Το ποίημα ανήκει στην ποιητική συλλογή Ποίηση 1, 2. Είναι από τα ποιήματα του Λευτέρη Πούλιου, που φανερώνουν τις επιρροές, τις οποίες δέχτηκε από την αμερικάνικη beat λογοτεχνία. Ο δρόμος για την beat λογοτεχνία δηλώνει την αντισυμβατικότητα, την ελευθερία. Στο ποίημα του Λ. Πούλιου οι δρόμοι άλλοτε αποτελούν το σκηνικό της δράσης και άλλοτε προσωποποιημένοι γίνονται φορείς της ιστορίας.

Ο Λευτέρης Πούλιος κτίζει το ποίημα κλιμακωτά, καθώς διαλέγεται με τους δρόμους. Αρχικά παρουσιάζει την εικόνα των δρόμων, εστιάζει στην ποικιλία των οχημάτων, που κινούνται σε αυτούς, και κλιμακώνει την ένταση, αναφερόμενος στους αγώνες του λαού και σε συγκεκριμένα τραγικά πολιτικά γεγονότα. Η κορύφωση δίνεται μέσα από το ερώτημα, που ο ποιητής απευθύνει στους δρόμους: «Ποια κατάρα πάνω σας έχει πέσει;».

Οι δυο τελευταίοι στίχοι, έχοντας τον ρόλο της κατακλείδας του ποιήματος, παρουσιάζουν την προσδοκία του ποιητικού υποκειμένου για αλλαγή της ζωής, για αλλαγή του κόσμου.

Ø  Χρησιμοποιώντας το πρόγραμμα επεξεργασίας κειμένου, χρωματίζουμε εικόνες και σχήματα λόγου. Ανάλογα με την εικόνα (οπτική, ακουστική, κινητική), επιλέγουμε και διαφορετικό χρωματισμό. Το ίδιο ισχύει και για κάθε σχήμα λόγου χωριστά.

Ø  Γράφουμε το ποίημα, μετατρέποντας την ετεροδιηγητική σχέση του αφηγητή με την ιστορία που αφηγείται σε ομοδιηγητική. Στη συνέχεια, σημειώνουμε τις παρατηρήσεις μας από τη σύγκριση των δύο μορφών του ποιήματος.

Ø  Γράφουμε, χρησιμοποιώντας το πρόγραμμα επεξεργασίας κειμένου, μία παράγραφο (περίπου 60 λέξεις) με θεματική πρόταση: «Ο πυκνός και παραστατικός λόγος του κειμένου, η ρέουσα γλώσσα, η πληθώρα των εκφραστικών μέσων υπογραμμίζουν την περίπλοκη τεχνική που χρησιμοποιεί ο ποιητής».

Στο ποίημα αποδίδονται στους δρόμους οι προσδιορισμοί: «δρόμοι-παιάνες», «δρόμοι γιορτής», «δρόμοι αγωνία», «δρόμοι φονιάδες».

Ø  Σχολιάζουμε τους προσδιορισμούς με τη δημιουργία ενός πολυτροπικού κειμένου (γραπτός λόγος, εικόνα και ήχος) χρησιμοποιώντας το πρόγραμμα παρουσίασης (PowerPoint).

Με βάση το ποίημα, ο δρόμος είναι φορέας δράσης και σημείο αναφοράς. Είναι ο δρόμος της ελπίδας και ο δρόμος της καταπίεσης. Είναι ο δρόμος της ζωής, ο πολιτικός δρόμος.

Ø  Με το πρόγραμμα επεξεργασίας κειμένου, γράφουμε ένα άρθρο για την ηλεκτρονική εφημερίδα του σχολείου μας αναδεικνύοντας τον ρόλο του «δρόμου». Για να γράψουμε το άρθρο:

·         συγκεντρώνουμε υλικό από ποιήματα ή πεζά κείμενα και τραγούδια που αναφέρονται σε δρόμους, πλατείες, συνοικίες. Τα λογοτεχνικά κείμενα διασώζουν χαρακτηριστικά της πολιτικής και κοινωνικής ιστορίας, που διαμορφώνουν ταυτότητες πολιτών. Αποτελούν δηλαδή μια διαφορετικού τύπου μαρτυρία.

·         Υπομνηματίζουμε ψηφιακά το ποίημα δημιουργώντας υπερδεσμούς. Ο υπομνηματισμός γίνεται με τη δημιουργική παρέμβαση των μαθητών στο κείμενο, έτσι ώστε να υπογραμμιστεί η διαφορετική πρόσληψη του ποιήματος.  

 

Επίσης, διαβάζουμε και τα κείμενα:

·         Άλλεν Γκίνσμπεργκ, «Ο θλιμμένος μου εαυτός»

·         Ανδρέας Εμπειρίκος, «Ο δρόμος»  

·         Κλείτος Κύρου, «Κιβωτός του Νώε»

·         Μανόλης Αναγνωστάκης, «Δρόμοι Παλιοί»

Το άρθρο, εκτός από την ηλεκτρονική εφημερίδα, θα αναρτηθεί και στο ιστολόγιο του μαθήματος.

4^η Ομάδα (3^η-6^η ώρα)

Δήμητρα Χ. Χριστοδούλου, «Για ένα παιδί που κοιμάται»

Το ποίημα της Δ. Χ. Χριστοδούλου «Για ένα παιδί που κοιμάται» ανήκει στην ποιητική συλλογή Το κυπαρίσσι των εργατικών, που εκδόθηκε το 1981. Η ποιήτρια συνομιλεί με την κοινότητα. Το ποίημα, ως παράγωγο αυτής της συνομιλίας, αφενός αναδεικνύει χαρακτήρες, καταστάσεις, συναισθήματα και αφετέρου συντελεί στη συνειδητοποίηση ότι η προσωπική παρέμβαση είναι ανάγκη της κοινωνικής πολιτισμικής ζωής. 

Η Δ. Χ. Χριστοδούλου αισθάνεται ότι δεν μπορεί και δεν θέλει να κλείσει την πόρτα σε όσα εξακολουθούν να συμβαίνουν τριγύρω. Έτσι, διατηρώντας στοιχεία από τη λογική της άρνησης της γενιάς του ’70, παρουσιάζει ένα βαριά αλλοτριωμένο, κοινωνικό και πολιτικό τοπίο, το οποίο προκαλεί συνειδησιακό άγχος στους ποιητικούς ήρωες.

Το ποίημα σκιαγραφεί τη ζωή ενός μικρού μετανάστη-βιοπαλαιστή, ενός «παιδιού των φαναριών», και ειδικότερα αφηγείται τη μοναχική νύχτα και τον ύπνο του παιδιού στο μηχανοστάσιο του εργοστασίου.

Ø  Διαβάζουμε το ποίημα και το υπομνηματίζουμε ψηφιακά, με τη δημιουργία υπερδεσμών. Το κάθε μέλος της ομάδας υπομνηματίζει, όπως εκείνο θέλει, προκειμένου να δούμε διαφορετικές εκδοχές του υπομνηματισμού.

Ø  Δημιουργούμε το δικό μας σύννεφο λέξεων για το ποίημα. Η λέξη «κέρματα» αναδεικνύεται σε λέξη-κλειδί του ποιητικού κειμένου. Ποια είναι η συμβολική της σημασία;

Ø  Στη συνέχεια, με το πρόγραμμα επεξεργασίας κειμένου:

·         εντοπίζουμε και χρωματίζουμε τα χρονικά αφηγηματικά επίπεδα του ποιήματος.

·          επαναδιατάσσουμε το ποίημα, ώστε χρονικά να ξεκινά από το παρελθόν και να ακολουθεί το παρόν. Ποιες παρατηρήσεις θα σημειώναμε για τα δύο κείμενα; 

·         μεταγράφουμε το ποίημα σε ένα διήγημα 300 περίπου λέξεων. Πρωταγωνιστής του διηγήματος είναι ο μικρός βιοπαλαιστής.

Ή

·         δημιουργούμε ένα πολυτροπικό κείμενο (λόγος, εικόνα, ήχος, κίνηση) ακολουθώντας τα παρακάτω βήματα:

·         αναζητούμε λογοτεχνικά κείμενα (ποίηση και πεζογραφία) που έχουν πρωταγωνιστή το παιδί (μπορούμε ενδεικτικά να αναφέρουμε: Μ. Αναγνωστάκης, «Στο παιδί μου…», Ν. Βρεττάκος, «Το παιδί με τα σπίρτα», Τ. Άγρας, «Το ξανθό παιδί», Ο. Ελύτης, «Η Μάγια» κ.ά.· ακόμη, την ανθολογία Τα ωραιότερα ποιήματα για το παιδί των Θ. Καστανιώτη και Θ. Νιάρχου).

·         αναζητούμε εικαστικό υλικό (εικόνες, φωτογραφίες, πίνακες ζωγραφικής). Το αφιέρωμα «Το παιδί στη νεοελληνική τέχνη» της εφημερίδας Καθημερινή ίσως μας βοηθήσει.

·         αναζητούμε μελοποιημένα ποιήματα ή τραγούδια.

Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τα εξής προγράμματα: λογισμικό παρουσίασης (PowerPoint) ή Windows Movie Maker.

Η εργασία μας θα αναρτηθεί στο ιστολόγιο του μαθήματος.

5^η Ομάδα (3^η-6^η ώρα)

Γιώργος Μαρκόπουλος, «Ε.Μ., 49 ετών»

Το ποίημα ανήκει στη συλλογή Μη σκεπάζεις το ποτάμι και στην καταληκτική ενότητα «Διαβάσεις πεζών». Σε αυτό το έργο, σύμφωνα με τον Τ. Μενδράκο «[…] ό,τι απασχολεί και βασανίζει τον Γ. Μαρκόπουλο είναι η βαριά σκιά που σκοτείνιασε τα οράματα, οι απελθόντες που βυθίζονται στη λήθη, οι χώροι που αλλοιώθηκαν, οι σχεδιασμοί που απόμειναν μόνο στη φαντασία. Γι αυτό εκλιπαρεί τη μνήμη να περισώσει, έστω, κάτι από την ανελέητη φθορά […]».

Το ποίημα αναδεικνύει το υπαρξιακό αδιέξοδο μιας γυναίκας, καθώς συνειδητοποιεί ότι τίποτε δεν μπορεί να αντισταθεί στην αδυσώπητη ροή του χρόνου και νιώθει το τέλος της ζωής της ως το αρπακτικό που κυνηγάει το θήραμα.

Ø  Δημιουργούμε το δικό μας σύννεφο λέξεων για το ποίημα. Με αυτόν τον τρόπο, αναδεικνύονται οι λέξεις-κλειδιά. Τι παρατηρήσεις μπορούμε να διατυπώσουμε; Με το πρόγραμμα επεξεργασίας κειμένου, συντάσσουμε μία παράγραφο, με στόχο να σχολιάσουμε τον θεματικό άξονα του ποιήματος.

Ø  Το ποίημα διαρθρώνεται ως μια ιστορία με αρχή, μέση και τέλος. Παίρνουμε τη θέση της Ε.Μ., 49 ετών και με το πρόγραμμα επεξεργασίας κειμένου μεταγράφουμε το ποίημα σε πεζό κείμενο. Το κείμενο θα είναι σελίδα του ημερολογίου μας. Θα χρησιμοποιήσουμε την τεχνική του εσωτερικού μονόλογου.

Ø  Χρησιμοποιώντας το πρόγραμμα επεξεργασίας κειμένου, αλλάζουμε και χρωματίζουμε τη γραμματοσειρά, κάθε φορά που εντοπίζουμε εκφραστικό μέσο και σχήμα λόγου στο ποίημα. Τι παρατηρούμε με την ολοκλήρωση της εργασίας;

Ø  Δημιουργούμε ένα πολυτροπικό κείμενο (λογος, εικόνα, ήχος, κίνηση).

Ακολουθούμε τα παρακάτω βήματα:

1) Διαβάζουμε τα ποιήματα:

Γ. Μαρκόπουλος, «Ε.Μ., 49 ετών»

Κική Δημουλά, «Σκόνη»

Γιάννης Ρίτσος, «Η Σονάτα του Σεληνόφωτος» (μας βοηθούν ιδιαίτερα οι στίχοι 1-9, 37-48, 102-112)/

2) Αναζητούμε:

·         εικαστικό υλικό (εικόνες, φωτογραφίες, πίνακες ζωγραφικής. Η τέχνη των Paul Fenniak και Edward Hopper θα μας βοηθήσει).

·         τη μελοποίηση ή την απαγγελία των ποιημάτων: Κ. Δημουλά, «Σκόνη» και Γιάννης Ρίτσος, «Η Σονάτα του Σεληνόφωτος.

·         το κλασικό έργο του Ludwig van Beethoven «Σονάτα του σεληνόφωτος».

 

Η εργασία μας θα αναρτηθεί στο ιστολόγιο του μαθήματος.

 

Γ΄ Φάση-Μετά την ανάγνωση

Φυλλο εργασιας (κοινο)

Ο επίλογος του σεναρίου είναι αφιερωμένος στον ποιητή Αργύρη Χιόνη.

[…] Ο Χιόνης έζησε ως δημιουργός και ως απλή ανθρώπινη ύπαρξη πάνω στην αντίφαση του αμετάθετου, παρά τις περιπλανήσεις του, είτε μεταφορικές ήταν αυτές, της φαντασίας δηλαδή, είτε κυριολεκτικές, των άμεσων εμπειριών, των ταξιδιών του. Έφευγε και ξαναγύριζε στο ίδιο σημείο, σαν να μην είχε φύγει ποτέ! […] Αποκλίνει, από τους περισσότερους ποιητές του ’70 στο ότι η ελλειπτική, μεταφορική γλώσσα γίνεται μέσο και όχι μορφικός αυτοσκοπός […]. Η γλώσσα του απλή αλλά μεγάλης ικανότητας, ενίοτε, ειρωνική, ανατρεπτική, με λογοπαίγνια και παρετυμολογκές τάσεις[…]» (από το αφιέρωμα του Εντευκτηρίου, 14 Οκτωβρίου 2012).

Ø  Διαβάζουμε το κείμενο «Το οριζόντιο ύψος». Ο κάθε μαθητής γράφει το δικό του επιμύθιο. Πολλά και διαφορετικά επιμύθια φανερώνουν τη διαφορετικότητα της πρόσληψης.

Τα επιμύθια θα αναρτηθούν στο ιστολόγιο του μαθήματος. 

 

 

 

 

 

 

Ζ. Αλλες εκδοχες

Το σενάριο θα μπορούσε να αποτελέσει κεφάλαιο ενός project με θέμα την αμερικανική beat λογοτεχνία και τις επιδράσεις, που άσκησε γενικότερα στην ευρωπαϊκή λογοτεχνία και ειδικότερα στη νεοελληνική λογοτεχνία. Στο πλαίσιο του project οι μαθητές θα μπορούν:  

·         να διαβάσουν ξένη λογοτεχνία (αμερικανική και ευρωπαϊκή)· επομένως να γνωρίσουν τον τρόπο που συνομιλεί η ελληνική ποίηση με την ξένη ποίηση και να θέσουν τα ερωτήματα: Η συνομιλία εστιάζεται μόνο σε ζητήματα ποιητικής ή και σε ζητήματα περιεχομένου; Τι αποδέχεται πιο εύκολα η νεοελληνική ποίηση και τι απορρίπτει ως μη ταιριαστό στην ελληνική κουλτούρα;

·         να αντιληφθούν ως λογοτεχνικό τόπο τη σχέση ποίησης και πολιτικής. 

·         να γνωρίσουν μια εποχή που διαμόρφωσε και επηρέασε τη σύγχρονη πραγματικότητα μέσα από ποιητικά κείμενα.

Το σενάριο θα μπορούσε, επίσης, να αποτελέσει κεφάλαιο του ομίλου φιλαναγνωσίας. Οι μαθητές, στο πλαίσιο του ομίλου, διαβάζουν κείμενα λογοτεχνικά, γνωρίζουν λογοτέχνες και δραστηριοποιούνται με τη δημιουργική γραφή. Μέσω του ομίλου, ανοίγουμε το σχολείο και την τάξη μας σε λογοτέχνες, με στόχο τη διαμόρφωση αναγνωστικής κουλτούρας. Η άσκηση μέσω της δημιουργικής γραφής έχει πολλαπλά οφέλη για τους μαθητές τόσο στον γραπτό λόγο όσο και στη συγκρότηση της προσωπικότητάς τους.

Η. Κριτικη

Το διδακτικό σενάριο οκτάωρης διάρκειας αποτελεί πρόταση διδασκαλίας για το μάθημα της Λογοτεχνίας Γενικής Παιδείας της Γ΄ Λυκείου. Επομένως, ο εκπαιδευτικός θα αντιμετωπίσει μια πρώτη δυσκολία στο πώς θα πείσει τους μαθητές του να τον ακολουθήσουν στην ανάγνωση λογοτεχνικών κειμένων. Αυτό συμβαίνει, γιατί έχει διαμορφωθεί μια αντίληψη στους τελειόφοιτους μαθητές, πως οτιδήποτε είναι εκτός ύλης και πανελλαδικών εξετάσεων μετατίθεται για αργότερα. Όμως, το θέμα του σεναρίου «Η Αμφισβήτηση είναι ευάλωτη | μέσα στον αέρα του κόσμου», εμπνευσμένο από τους στίχους του ποιητή Λευτέρη Πούλιου, μπορεί να ανταποκρίνεται στα ενδιαφέροντα των μαθητών και στις ανησυχίες τους.

Το δίωρο (3^η και 4^η ώρα) που γίνεται στον χώρο της δημόσιας βιβλιοθήκης της πόλης, απαιτεί μια πολύ καλή οργάνωση εκ μέρους του εκπαιδευτικού. Η προηγούμενη συνεννόηση, αρκετές μέρες πριν, με τη διεύθυνση της βιβλιοθήκης είναι απαραίτητη προκειμένου: α) να διατεθεί ο κατάλληλος χώρος για το συγκεκριμένο δίωρο. Πιο συγκεκριμένα, απαιτείται ο χώρος, όπου η βιβλιοθήκη έχει πρόσβαση στο διαδίκτυο, β) να έχουν τοποθετηθεί τα βιβλία στα τραπέζια ή σε θέση που οι μαθητές θα έχουν άμεση πρόσβαση. Πρόκειται για τις ποιητικές συλλογές ή οποιοδήποτε άλλο έργο διαθέτει η βιβλιοθήκη από τους δημιουργούς που μας ενδιαφέρουν καθώς και για ανθολογίες ή μελέτες που αναφέρονται στην ποιητική γενιά του ’70. Από την επιτυχία του συγκεκριμένου δίωρου εξαρτάται ένα μεγάλο μέρος της επιτυχίας ολόκληρου του σεναρίου. Έχουμε πάντα υπόψη ότι η συνολική διάρκεια είναι οκτώ ώρες, γεγονός που «επιβάλλει» την επιτυχία.  

Κάποιες από τις δραστηριότητες των φύλλων εργασίας μπορεί και να χρειαστούν περισσότερο χρόνο για τη διεκπεραίωσή τους από τους μαθητές. Για αυτό καλό είναι να οργανωθεί σωστά ο χρόνος τόσο από τον εκπαιδευτικό όσο και από τα μέλη των ομάδων.

Θ. Βιβλιογραφια

Αναγνωστάκη, Ν. 1995. Το στοιχείο της σάτιρας και του χιούμορ στη νεότερη ποιητική γενιά. Στο Διαδρομή. Δοκίμια κριτικής (1960-1995), 175-196. Αθήνα: Νεφέλη.

Αποστολίδου, Β. & Ε. Χοντολίδου (επιμ.). 2002. Λογοτεχνία και εκπαίδευση. Αθήνα: Τυπωθήτω – Γιώργος Δαρδανός.

Beaton, R. 1996 [1994]. Εισαγωγή στη νεότερη ελληνική λογοτεχνία. Ποίηση και Πεζογραφία 1821-1992. Αθήνα: Νεφέλη.

Κούρτοβικ, Δ. 2009 [1995]. Έλληνες μεταπολεμικοί συγγραφείς: ένας κριτικός οδηγός. Αθήνα: Πατάκης.

Κουτσογιάννης, Δ. 2007. Πρακτικές ψηφιακού γραμματισμού νέων εφηβικής ηλικίας και (γλωσσική) εκπαίδευση. Θεσσαλονίκη: Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/studies/ict/teens/index.html [15.11.2010].

Μαστοράκη, Τζ. 1990 [1978]. Το Σόι Αθήνα: Κέδρος.

Νικολαΐδου, Σ. 2009. Λογοτεχνία και νέες τεχνολογίες. Από τη θεωρία στη διδακτική πράξη. Αθήνα: Κέδρος.

Παντζαρέλας, Π. Τα βασικά εργαλεία των ΤΠΕ στη διδασκαλία της λογοτεχνίας και οι χρήσεις τους: περιβάλλοντα παραγωγής λόγου, λογισμικό παρουσίασης και διαδίκτυο.

http://www.greeklanguage.gr/sites/default/files/digital_school/3.1.2_pantzarelas_0.pdf

Παπαγεωργίου, Κ. 1989. Η γενιά του ’70. Ιστορία-Ποιητικές διαδρομές. Αθήνα: Κέδρος.

Πασχαλίδης, Γρ. 2004 [2000]. Γενικές αρχές του προγράμματος. Στο Διαβάζοντας λογοτεχνία στο σχολείο… Μια νέα πρόταση διδασκαλίας, επιμ. Β. Αποστολίδου, Β. Καπλάνη & Ε. Χοντολίδου, 21-35. Αθήνα: Τυπωθήτω – Γιώργος Δαρδανός.   

Πούλιος, Λ. 2001 [1982]. Ποιήματα, Επιλογή 1969-1978. Αθήνα: Κέδρος.

Van Dyck, K. 2002 [1998]. Η Κασσάνδρα και οι λογοκριτές στην ελληνική ποίηση 1967-1990. Αθήνα: Άγρα.

Χοντολίδου, Ε. 2004 [2000]. Παιδαγωγικές αρχές του προγράμματος. Στο Διαβάζοντας λογοτεχνία στο σχολείο… Μια νέα πρόταση διδασκαλίας, επιμ. Β. Αποστολίδου, Β. Καπλάνη & Ε. Χοντολίδου, 37-60. Αθήνα: Τυπωθήτω – Γιώργος Δαρδανός.

Παραρτημα

Αργύρης Χιόνης, «Το οριζόντιο ύψος»

Στη Janine Kaminski

Μια φορά κι έναν καιρό, πλάι σ' ένα πανύψηλο, υπερήφανο κυπαρίσσι, ζούσε μια ελάχιστη, ταπεινή αγριάδα, που ζήλευε το μπόι του κυπαρισσιού κι ήθελε να το φτάσει, γι' αυτό και τεντωνότανε αδιάκοπα στις άκρες των ριζών της, πασχίζοντας να σηκωθεί πιο πάνω από το χώμα. Μάταιη προσπάθεια και αρκετά οδυνηρή, γιατί, κάθε φορά που έκανε αυτήν τη γυμναστική, για μέρες μετά, την πόναγε ανυπόφορα η μέση της.

 Το κυπαρίσσι, που παρακολουθούσε αφ' υψηλού τον αγώνα της αγριάδας, σειόταν και λυγιόταν καμαρωτό και της έλεγε υπεροπτικά, με προφορά σχεδόν εγγλέζικη, της Οξφόρδης:" Δεν γνωρίζετε τι χάνετε, αγαπητή μου αγριάδα, εκεί στην επιφάνεια του εδάφους όπου βρίσκεσθε. Δίχως να θέλω διόλου να υπερηφανευθώ, σας πληροφορώ ότι από την κορυφή μου έχω απεριόριστη θέα του κόσμου και θα ήταν ακόμη πιο απεριόριστη, θα έβλεπα ως τη Γουατεμάλα, αν κάποια αναιδή βουνά, γύρω τριγύρω, δεν την περιόριζαν. Ωστόσο ευελπιστώ ή, μάλλον, έχω τη βεβαιότητα ότι η βροχή θα λιώσει, σιγά σιγά, αυτά τα αναιδή βουνά και τότε θα δω και τη Γουατεμάλα. Το σχέδιο αυτό είναι βεβαίως μακροπρόθεσμο, αλλά μπορώ να περιμένω, αφού, ως γνωστόν, ζω επτακόσια χρόνια."

Η αγριάδα, αν και δεν ήξερε ούτε πού βρίσκεται αυτή η Γουατεμάλα ούτε αν τα βουνά λιώνουν απ' τη βροχή ούτε, ακόμη, αν είναι πολλά τα επτακόσια χρόνια, ακούγοντας αυτά τ' ανήκουστα λόγια, ένιωθε την καρδιά της να μαραζώνει και, τις νύχτες που κοιμόταν, έβλεπε πάντα το ίδιο όνειρο. Ψήλωνε, λέει, ψήλωνε τόσο, που ξεπερνούσε κατά πολύ στο μπόι το κυπαρίσσι, ξεπερνούσε ακόμη και τα πιο ψηλά βουνά κι έβλεπε από κει πάνω όχι μόνο τη Γουατεμάλα αλλά και το Ακαλακούμπα, χώρα ακόμα πιο μακρινή, ακόμη πιο ωραία, όπου οι άνθρωποι χόρευαν ένα γρήγορο χορό που το νε λέγαν ρούμπα.

Βέβαια, όταν ξύπναγε, το πρώτο πράγμα που έβλεπε μπροστά της ήταν ένα σαλιγκάρι τόσο αργοκίνητο, που έμενε στο οπτικό πεδίο της όλη τη μέρα, προκαλώντας της κατάθλιψη και κάνοντάς την να μη βλέπει την ώρα πότε θα ξανανυχτώσει, για να κοιμηθεί και να ονειρευτεί το μακρινό Ακαλακούμπα και τον γρήγορο χορό που τόνε λένε ρούμπα.

 

Έτσι ζούσαν κυπαρίσσι κι αγριάδα, πλάι πλάι, αλλά το καθένα στον κόσμο του, ώσπου μια μέρα φθινοπωρινή ( χρόνια πολλά, πάρα πολλά πριν από τα επτακόσια), που ο ουρανός είχ' ένα χρώμα μολυβί, μια λάμψη ξαφνική, ονόματι αστροπελέκι, χτύπησε κατακέφαλα το κυπαρίσσι και το έκαψε. Η βροχή που ακολούθησε, μπόρα τρικούβερτη, αντί να λιώσει τα βουνά που του 'κρυβαν τη Γουατεμάλα, τη στάχτη του έλιωσε και γκρίζα λάσπη την υπερηφάνεια του έκανε.

Η αγριάδα, άναυδη στην αρχή, όταν συνήλθε κάπως, μακάρισε το ελάχιστό της μπόι και θρήνησε το κυπαρίσσι που - πώς να το κάνουμε;- αν και φλύαρο και υπερφίαλο, της είχε χαρίσει το όνειρο των μεγάλων αποστάσεων, του απέραντου κόσμου.

Μετά απ' αυτό το θλιβερό γεγονός, σταμάτησε την έτσι κι αλλιώς ανώφελη γυμναστική της και μόνο αραιά και πού έβλεπε στον ύπνο της το εξωτικό Ακαλακούμπα. Κανένας όμως δε χόρευε εκεί τη ρούμπα.

Ήτανε, βέβαια, ακόμη νεαρά και εστερείτο πείρας, τόσο εστερείτο πείρας, που καν δεν γνώριζε τις φυσικές της ιδιότητες.

Έτσι, ένα ανοιξιάτικο πρωί, παραξενεύτηκε πολύ, νιώθοντας να τη φαγουρίζουνε οι ρίζες της, κι ακόμα πιο πολύ παραξενεύτηκε σαν είδε, δυο μέρες τρεις αργότερα, λίγο πιο κει, μέσα απ' το χώμα να προβάλλει ένα μικρό, χλωροπράσινο βλαστάρι αγριάδας.

« Μπα, καινούργια απόχτησα γειτόνισσα!» ήταν η πρώτη σκέψη της, αλλά όταν είπε «καλωσόρισες, γειτόνισσα», άκουσε, την ίδια ακριβώς στιγμή, να λέει και το βλαστάρι τα ίδια λόγια, να την καλωσορίζει, δηλαδή με τη φωνή της. Το ίδιο έγινε, ακριβώς, άλλες δυο μέρες τρεις αργότερα, όταν καινούργιο εμφανίστηκε, πιο πέρα, βλασταράκι. Μπορεί, λοιπόν, να ήταν άπειρη, αλλά κουτή δεν ήταν. Έτσι, κατάλαβε ότι στον εαυτό της μίλαγε, αφού τα νέα αυτά βλαστάρια από τις ρίζες της ξεπήδαγαν και σαρξ εκ της σαρκός της ήσαν.

Λόγια πολλά για να μη λέμε και χρόνο να μην κλέβουμε απ' την αιωνιότητα, μέσα σε χρόνια ελάχιστα, πολύ πιο λίγα από επτακόσια, η αγριάδα είχε, ρίζα τη ρίζα, καταβολάδα την καταβολάδα, βλαστάρι το βλαστάρι, όλο τον κάμπο καταχτήσει κι όλα τα βουνά ως την κορφή τους και πιο πέρα. Για πιο πέρα δεν μπορώ να πω· τα μάτια μου μονάχα ως τις βουνοκορφές την ακολούθησαν· πιο πέρα δεν άντεξαν. Έμαθα ωστόσο, από έγκυρες πηγές, πως έφτασε στο Ακαλακούμπα και πως στο δροσερό και καταπράσινο χαλί της χορεύουν τώρα γυμνοπόδαροι εραστές τη ρούμπα.

Επιμύθιο Ι: Όσο πιο κοντά στη γη βρίσκεσαι, τόσο πιο μακριά από τ' αστροπελέκια είσαι.

Επιμύθιο ΙΙ: Δια του οριζοντίου ύψους, η απόστασις, έως το Ακαλακούμπα, καλύπτεται εις χρόνον κατά πολύ συντομότερον των επτακοσίων ετών.

 

Σας άρεσε; Μήπως να γράφατε το δικό σας επιμύθιο;

 

 

29