Τετάρτη 26 Ιανουαρίου 2022

ΥΛΙΚΟ ΑΝΑ ΜΑΘΗΜΑ:ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ,ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ- ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

 http://ebooks.edu.gr/ebooks/v2/course-main.jsp?handle=8547/2074


ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ
ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
Στα Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Γ΄ Λυκείου μελετώνται έργα των λεγόμενων μεταπολεμικών ποιητών και των νεότερων λογοτεχνών. Οι μεταπολεμικοί ποιητές εμφανίζονται στα πρώτα χρόνια της Κατοχής και χωρίζονται σε δύο γενιές. Στην πρώτη γενιά συμπεριλαμβάνονται όσοι ενηλικιώθηκαν από το 1918 ώς το 1928, ενώ στη δεύτερη γενιά συμπεριλαμβάνονται όσοι εξέδωσαν την πρώτη ποιητική τους συλλογή τη δεκαετία 1955-1965. Οι δύο γενιές μεταπολεμικών ποιητών παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές μεταξύ τους, οι οποίες επικεντρώνονται κυρίως στη σχέση που έχουν οι γενιές αυτές με την ιστορική συνθήκη κατά τη διάρκεια της οποίας ζουν. Το βιβλίο επίσης περιέχει πεζογραφήματα που ανήκουν στη μεταπολεμική περίοδο (1945-1974). Οι μεταπολεμικοί πεζογράφοι έχουν κοινό σημείο αναφοράς την κρίσιμη δεκαετία του 1940 και τα χρόνια μετά το τέλος της Κατοχής και του Εμφυλίου. Οι μεταπολεμικοί πεζογράφοι έχουν κοινή συνείδηση ότι διαφέρουν από τους προηγούμενους, ενώ οι μεταπολεμικοί ποιητές βρίσκουν στους προηγούμενους τα εργαλεία για να μιλήσουν για αυτό το οποίο τους απασχολεί. Η μεταπολεμική λογοτεχνία στο σύνολό της επιχειρεί να σκιαγραφήσει τα δύσκολα χρόνια μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου και τις ραγδαίες πολιτικοκοινωνικές εξελίξεις μετά το τέλος του πολέμου. Τα δοκίμια που συμπεριλαμβάνονται στο βιβλίο εξετάζουν τις συνθήκες της λογοτεχνικής παραγωγής και πώς η πραγματικότητα επηρεάζει όχι μόνο τη λογοτεχνική παραγωγή αλλά και την πρόσληψή της από το αναγνωστικό κοινό. Παράλληλα, μελετώνται έργα-σταθμοί της ξένης λογοτεχνίας, τα οποία επιδεικνύουν όχι μόνο τις ποικίλες τάσεις της παγκόσμιας λογοτεχνικής παραγωγής αλλά και την άρρηκτη σύνδεση της ιστορικής πραγματικότητας και της λογοτεχνικής δημιουργίας. Ειδικότερα, η παρουσίαση των κειμένων στηρίζεται στα παρακάτω λογοτεχνικά είδη της Μεταπολεμικής και σύγχρονης λογοτεχνίας: - Ποίηση - Πεζογραφία - Δοκίμιο - Ξένη λογοτεχνία Λιγότερα

ΣΤΟΧΟΙ
Με τη διδασκαλία των κειμένων στο μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας επιδιώκεται η καλλιέργεια της ικανότητας των μαθητών: - να αξιοποιούν τη γνώση την οποία έχουν αποκτήσει με σκοπό την ερμηνευτική προσέγγιση και άλλων έργων, - να εξετάζουν τον βαθμό ποιότητας και πειστικότητας του κειμένου, - να κρίνουν όχι μόνο τις απόψεις που διατυπώνονται στα κείμενα αλλά και τον τρόπο με τον οποίο αυτές εκφέρονται, - να διαμορφώνουν τις προσωπικές τους πεποιθήσεις και στάσεις, - να εξοικειωθούν με τη χρήση άλλων βιβλίων και πηγών και τη διασταύρωσή τους με τα κείμενα του βιβλίου, - να μάθουν να χρησιμοποιούν βιβλιοθήκες, σπουδαστήρια, ερευνητικά κέντρα με σκοπό την ανάπτυξη των απαιτούμενων δεξιοτήτων (οργανωτικότητα, τεχνογνωσία), οι οποίες θα τους επιτρέψουν να αναλάβουν σχετικές δημιουργικές δραστηριότητες.




ΥΛΙΚΟ ΑΝΑ ΜΑΘΗΜΑ


ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ
ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Κείμενα Ν. Λογοτεχνίας της Γ΄ ΓΕΝ. Λυκείου :Η ΥΛΗ ΠΟΥ ΜΕΛΕΤΑΤΑΙ

 ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

πηγη :http://ebooks.edu.gr/ebooks/handle/8547/2381

ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ
 
PDF ΓΙΑ WEB
 
ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΈΝΗ HTML
ΑΡΧΕΙΑ
ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ - pdf για web
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΒΙΒΛΙΟΥ
ΓΡΗΓΟΡΙΑΔΗΣ Ν.: Συγγραφέας, ΚΑΡΒΕΛΗΣ Δ.: Συγγραφέας, ΜΗΛΙΩΝΗΣ Χ.: Συγγραφέας, ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ Κ.: Συγγραφέας, ΠΑΓΑΝΟΣ Γ.: Συγγραφέας, ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΣ Γ.: Συγγραφέας, ΑΒΡΑΜΟΠΟΥΛΟΥ ΒΑΣΩ: Επιμέλεια Εξωφύλλου, ΜΠΑΛΑΣΚΑΣ ΚΩΣΤΑΣ: Υπεύθυνος Συγγραφής



Ο στρατιώτης ποιητής ,Μίλτος Σαχτούρης

 


https://www.catisart.gr/o-stratiotis-poiitis-toy-miltoy-sachtoyri-kai-o-stratiotis-fotografos-georgios-
prokopioy/



Στρατιώτης Ποιητής Μαρία Βουμβάκη


https://www.youtube.com/watch?v=CXUqhxLnOPs

Στρατιώτης ποιητής - Κώστας Καράλης (Μίλτος Σαχτούρης)


https://www.youtube.com/watch?v=dY-t6VFjCS8

 Καράλης ,Στρατιώτης Ποιητής του ΜΊΛΤΟΥ ΣΑΧΤΟΥΡΗ

https://www.youtube.com/watch?v=-txMOpVpWMg

Ο στΣτον δίσκο του 1975 το τραγούδησε ο Κώστας Καράλης. Σε ραδιοφωνική εκπομπή που κάναμε λίγο καιρό αργότερα το είπε με την κιθάρα της η Αρλέτα.ρατιώτης ποιητής (Ραδιοφωνική ηχογράφηση 1976)




Μίλτος  Σαχτούρης 

Ο στρατιώτης ποιητής

Το Ποιημα Ανηκει στη συλλογή Τα φάσματα ή η χαρά στον άλλο δρόμο (1958) κι εκφράζει το αισθήματα της φρίκης και του φόβου, που κυριαρχούν στην ποίηση του Σαχτούρη και δίνουν μια ζωντανή εικόνα της εποχής του.

 

Δεν έχω γράψει ποιήματα

 

μέσα σε κρότους
μέσα σε κρότους
κύλησε η ζωή μου

 

 

5Τη μιαν ημέρα έτρεμα
 την άλλην ανατρίχιαζα
μέσα στο φόβο
μέσα στο φόβο
πέρασε η ζωή μου
  
10Δεν έχω γράψει ποιήματα
 

δεν έχω γράψει ποιήματα

μόνο σταυρούς

σε μνήματα

καρφώνω

Μ. Σαχτούρης, «Τα γράμματα»  Μ. Σαχτούρης, «Τα δώρα» [Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου]  Γ. Σαραντάρης, «Δεν είμαστε ποιητές σημαίνει...» [Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Β΄ Λυκείου]

Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

  1. Στη σύνθεση του ποιήματος παρατηρούμε τα εξής:
    α) Βασικός στίχος που επαναλαμβάνεται αυτούσιος (στ. 1, 10,11).
    β) Στίχος που επαναλαμβάνεται στην ίδια στροφή αυτούσιος (στροφ. α και β) ή με παραλλαγές: κύλισε η ζωή μου — πέρασε η ζωή μου.
    Με βάση τις παραπάνω παρατηρήσεις ν' απαντήσετε στο ακόλουθο ερώτημα: Ποια συναισθήματα θέλει να εκφράσει ο ποιητής μ' αυτές τις επαναλήψεις;
  2. Να συγκεντρώσετε τα ουσιαστικά και τα ρήματα που χρησιμοποιεί ο ποιητής. Κατόπιν ν' απαντήσετε στα ακόλουθα ερωτήματα: α) Οι λέξεις που χρησιμοποιεί έχουν σχέση με το λεξιλόγιο της καθημερινής ομιλίας; β) Το λεξιλόγιο του ποιητή είναι πλούσιο ή περιορισμένο;
  3. Πώς κατορθώνει ο ποιητής να εκφράσει τα συναισθήματά του με το λεξιλόγιο που χρησιμοποιεί; (η απάντηση σας να στηριχτεί και στις απαντήσεις που δώσατε σπς προηγούμενες ερωτήσεις).
  4. Ο ποιητής γράφει ποίημα, αλλά επιμένει να λέει «Δεν έχω γράψει ποιήματα». Τι θέλει μ' αυτό να τονίσει; Πριν απαντήσετε, α) να προσέξετε τι υποδηλώνει ο τίτλος «Ο στρατιώτης ποιητής» και β) να συσχετίσετε τον παραπάνω στίχο με τους στίχους που τον ακολουθούν.
Γιάννης Μιχαηλίδης (γεν. 1940), εικόνα για τον «Στρατιώτη ποιητή»

Γιάννης Μιχαηλίδης (γεν. 1940),

εικόνα για τον Στρατιώτη ποιητή



ΜΙΛΤΟΣ ΣΑΧΤΟΥΡΗΣ

https://sites.google.com/site/epistita/home/logotechnia-g-lykeiou/o-

stratiotes-poietes

Ο ΣΤΡΑΤΙΩΤΗΣ ΠΟΙΗΤΗΣ

ΔΟΜΗ – ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

1ο ΕΠΙΠΕΔΟ : (στιχ. 1) Ομολογία – κατάθεση του ποιητή, με αποφατική

διατύπωση. Τονίζει τι δεν έχει κάνει. Το γιατί το υπονοεί με τους επόμε

νους στίχους. Η έκπληξη που προκαλεί η αφοπλιστική και απρόσμενη ομο

λογία του είναι το δομικό υλικό αυτού του επιπέδου

2ο ΕΠΙΠΕΔΟ : (Στιχ. 2-9) Δίνεται το πλαίσιο και το κλίμα μέσα στο οποίο

 κινήθηκε (κύλησε-πέρασε) η ζωή του.

 Επιγραμματικά δίνονται τα βιώματα και οι φρικτές εμπειρίες που αποτε

λούν κατά κάποιο τρόπο μια μορφή αυτοβιογραφίας. Φορείς των βιωμά

των και συναισθημάτων του ποιητή είναι τα ηχοποιητικά ρήματα «έτρεμα – ανατρίχιαζα» και τα ουσιαστικά «κρότους – φόβο» Βασικό μοτίβο είναι 

οι στίχοι «κύλησε η ζωή μου» και «πέρασε η ζωή μου» που στην ουσία ταυ

τίζονται.

3ο ΕΠΙΠΕΔΟ : (στιχ. 10-11) Έχουμε επανάληψη του πρώτου στίχου και μά

λιστα σε δύο στίχους. Με αυτόν τον τρόπο δίνεται έμφαση που είναι και το κύριο γνώρισμα του επιπέδου. Λειτουργικά έχει τη θέση του συμπεράσματος και της συνέπειας του 2ου επιπέδου. Μοιάζει με κραυγή διαμαρτυρίας, με καταγγε

λία. Η επανα

λαμβανόμενη αναφορά στο τι δεν έχει κάνει προετοιμάζει για το 4ο επίπε

δο

4ο ΕΠΙΠΕΔΟ : (στιχ.12-14) Αξιοπρόσεχτο στοιχείο ο χρόνος του ρήματος 

«καρφώνω» ενεστώτας που έρχεται σε αντίθεση με τον παρελθοντικό χρό

νο των άλλων ρημάτων. Ο ποιητής τοποθετεί το «καρφώνω» τελευταίο ε

πειδή θέλει να το αντιπαρα

βάλλει με το  «δεν έχω γράψει ποιήματα».

 Επίσης η θέση του «καρφώνω» εξυπηρετεί και την αντιπαράθεση των ου

σιαστικών «ποιήματα» και «σταυρούς» που ενισχύεται από την παρουσία

 του «μόνο».χαρακτηριστικότατος ο τρόπος με τον οποίο τελειώνει το ποί

ημα. Ο ρόλος λοιπόν του ποιητή εξαντλείται στο «ΚΑΡΦΩΝΩ».

 Θυμίζει ανάλογες εκμυστηρεύσεις του Σινόπουλου. Λίγο-πολύ και οι δύο

 καταγράφουν το ίδιο κλίμα, το ίδιο τοπίο (γεωγραφικό, ιστορικό, υπαρξι

ακό), «τοπίο ΘΑΝΑΤΟΥ»

ΣΧΟΛΙΑ

Αυτό που κάνει εντύπωση εδώ είναι ότι η κύρια ιδιότητα του ποιητή αναι

ρείται και εκμηδενίζεται. Αντικαθίσταται από μια άλλη μακάβρια απασχό

ληση. Στη συνείδηση των δημιουργών της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς 

ενυπάρχει η συναίσθηση της ανεπάκειας, της ματαίωσης και η εναγώνια 

αμφιβολία για την υπαρξή τους ως ποιητών. Το αυτοσυναίσθημά τους εί

ναι αρνητικό και βιώνουν ένα είδος συντέλειας του λόγου και της γραφής.

 Ο ίδιος ο ποιητικός λόγος για να ανταποκριθεί σ΄αυτόν τον ποιητικό εκπε

σμό μειώνει την ποιητικότητά του

Παρ’ όλα αυτά το ποίημα δεν είναι απαισιόδοξο. Παρουσιάζεται και εδώ ο φιλάνθρωπος ρόλος της ποίησης που καλλιεργεί και διασώζει στις δύσκολες εποχές ο σε

μνός, δηλαδή ο αληθινός ποιητής. Και ο ρόλος της είναι να βάζει μαζί με 

το στρατιώτη, το λειτουργό της (γι’ αυτό και ο τίτλος) σταυρούς πάνω στα μνήματα, δηλα

δή να σώζει από την ανωνυμία τους αφανείς ήρωες, τους ανθρώπους. Να 

νικάει τελικά το θάνατο.

Το παράλογο στοιχείο, η απλή γλώσσα, η σκηνοθεσία και η εικονοπο

ιία είναι βασικά στοιχεία

της ποιητικής του Σαχτούρη. Η ιστορία ως βίωμα είναι παρούσα στη σκη

νοθεσία και την   ιδεοπλαστική του εικόνα.

Η ποιητική του γλώσσα είναι απλή και καθημερινή. Βασικό μορφολογικό

 γνώρισμα των ποιημάτων του είναι η ολιγολογία. Οι στίχοι είναι ολιγοσύλ

λαβοι και το ποίημα περιορίζεται σε λίγους στίχους. Η πρόταση είναι ο α

κρογωνιαίος λίθος του ποιήματός του και δρα ως δομική μονάδα. Καμιά 

συσσώρευση ή πλεονασμός των όρων.  Η παράταξη είναι η κύρια συντα

κτική δομή του.

Ο εμφύλιος χάραξε τον Σαχτούρη που είχε ένα διαρκές αίσθημα ενοχής, 

σαν να ήταν αυτός υπεύθυνος για το αιματοκύλισμα της φυλής.


http://3lyk-n-smyrn.att.sch.gr/site/ekpai_yliko_files/NEO%20LOGO

TEXNIA%20

G%20MILTOS%20SAXTOYRHS.pdf

ΜΙΛΤΟΣ  ΣΑΧΤΟΥΡΗΣ, Ο ΣΤΡΑΤΙΩΤΗΣ ΠΟΙΗΤΗΣ 

 Το ποίημα ανήκει στη συλλογή «Σα φάσματα ή η χαρά στον άλλο δρό

μο» (1958)

Η λέξη φάσματα σημαίνει: «τα είδωλα», «τα φαντάσματα», «οι ιριδισμοί 

των χρωμάτων». 

Στα ποιήματα της συλλογής τα αντικείμενα είναι φάσματα που κινούνται

 από τον πραγματικό στον ονειρικό κόσμο (που πηγάζει από το ασυνείδη

το του ποιητή και αποτελεί την ποιητική πραγματικότητα), από τον κόσμο

 του λογικού στον κόσμο του παραλόγου.


 Σα αντικείμενα, καθώς μεταφέρονται από τον ένα κόσμο στον άλλο, χά

νουν τις συγκεκριμένες διαστάσεις τους και τις αντικειμενικές τους ιδιότη

τες, γίνονται σύμβολα και φορτίζονται με τις ιδιότητες που τους δίνει η 

φαντασία του ποιητή. 


Τα είδωλα των αντικειμένων δεν ξεχωρίζουν από τα αισθητά αντικείμενα 

και η πραγματικότητα του αισθητού κόσμου δεν ξεχωρίζει από την ποιητι

κή πραγματικότητα. 

Οι δύο λέξεις του τίτλου του ποιήματος αποκαλύπτουν ότι ο ποιητής, 

εκτός από την ποιητική ιδιότητά του, έχει και την ιδιότητα του στρατιώτη

 (αφού μάλιστα βρισκόμαστε σε περίοδο πολέμου, όπως αποκαλύπτεται 

αργότερα).

 Η ιδιότητα του στρατιώτη είναι βέβαια παροδική, ενώ του ποιητή μόνι

μη: ο ποιητής δεν την έχει εγκαταλείψει, έστω κι αν δεν έχει γράψει

 ποιήματα. 


Αυτό σημαίνει ότι δεν μένει απαθής θεατής, στο περιθώριο των δραματι

κών γεγονότων, αλλά συμμετέχει και στην ευθύνη του πνευματικού αν

θρώπου.

Στον τίτλο προτάσσεται η λέξη στρατιώτης και αυτό σημαίνει ότι η ιδιότη

τα του στρατιώτη κυριαρχεί την εποχή αυτή και επικαλύπτει την ιδιότητα 

του ποιητή. 

ΔΟΜΗ:ΔΥΟ ΕΝΟΤΗΤΕΣ

« Εύκολα ξεχωρίζουν οι δυο ενότητες που απαρτίζουν το ποίημα.

 Η πρώτη, η εκτενέστερη, αρχίζει με το αποφασιστικό

 ‘Δεν’ και μας λέει τι δεν έκανε ο στρατιώτης αυτός και τι τον εμπόδισε να

 το κάνει.

 Είναι γεμάτη επαναλήψεις, με φράσεις κοφτές,ασύνδετες,

 όπως συνήθως συμβαίνει με άνθρωπο βαθιά ταραγμένο, με άνθρωπο με 

νεύρα τόσο κουρελιασμένα, ώστε να πλησιάζει τα όρια της υστερίας. 


Αφού το τέλος του ποιήματος μας παρουσιάζει τον ήρωά του ως ποιητή, 

απαραίτητο είναι να μας εξηγήσει τι τον εμπόδισε να γράψει ποιήματα. 


1.Η πρώτη αφορμή είναι μια σωματική παρενόχληση: 

ο θόρυβος, επειδή θολώνει το μυαλό κι εμποδίζει την αυτοσυγκέντρωση, 

απαραίτητη προϋπόθεση για την ποιητική δημιουργία. 

2.Η δεύτερη είναι παράγοντας ψυχολογικός: ο φόβος, που συχνά παραλύ

ει τη σκέψη. 

Και οι δυο είναι αποτελέσματα του πολέμου.

 

Ο ‘κρότος΄ είναι το πανδαιμόνιο της μάχης με τους πυροβολισμούς, τις 

εκρήξεις των οβίδων, το κροτάλισμα των πολυβόλων.

 Όλ’ αυτά δε ζαλίζουν μονάχα το στρατιώτη ποιητή, αλλά προπαντός 

του δημιουργούν την εντύπωση του κινδύνου: έτσι γεννιέται ο φόβος, 

που είναι τόσο εντονότερος όσο δειλότερο είναι το άτομο. 


Ας μην ξεχνάμε όμως πως ο Γ. Σαραντάρης έγραφε στίχους κατά τη διάρ

κεια το πολέμου της Αλβανίας και ο Ελύτης σε γράμμα του στον Κ. Φράι

ερ αφηγείται πως στο μέτωπο, ενώ σφύριζαν οι οβίδες, πρωτοσυνέλαβε 

την ιδέα του «Χαμένου Ανθυπολοχαγού», «που σκοτώνεται χίλιες φορές 

κι αθάνατος ξαναγεννιέται άλλες τόσες»

 

Έτσι φτάνουμε στο συμπέρασμα πως πρωταρχικό ρόλο σχετικά με την ε

πίδραση του πολέμου σ’ ένα ποιητή, ή γενικότερα σε κάθε άτομο, δεν παί

ζουν τόσο οι γύρω του συνθήκες, όσο η ατομική δειλία ή το ψύχραιμο θάρ

ρος, που, όπως το χαρακτηρίζει ο Ελύτης στην ίδια επιστολή, είναι «η συ

μπίεση των υλικών αξιών της ζωής».


΢τη δεύτερη ενότητα, που αποτελείται από την τρίτη 

στροφή του ποιήματος, 

ο Σαχτούρης, αφού μας τονίσει

 προηγουμένως τι δεν έκανε ο στρατιώτης ποιητής, μας αποκαλύπτει τι 

έκανε: 

Μόνο σταυρούς σε μνήματα καρφώνω 

Κι οι τρεις σύντομοι αυτοί στίχοι με την ανατριχιαστική γύμνια τους, μετα

τοπίζοντας την προσοχή από το ‘δειλό’ ποιητή σε όσους θαρρετά αντιμετώ

πισαν το μοιραίο, μας προκαλούν έντονη και βαθιά συγκίνηση, γιατί νιώ

θουμε πως το πανδαιμόνιο της μάχης δεν έχει σαν αποτέλεσμα μόνο να 

ζαλίζει άτομα με αδύναμο νευρικό σύστημα και να τους δημιουργεί ανα

σφάλεια, άρα φόβο κι ανατριχίλα, αλλά ακόμα φτάνει να φέρνει σ’ άλ

λους το θάνατο» Καλλιόπη Σφαέλλου

 

Ο πρώτος στίχος επαναλαμβάνεται αυτούσιος, σαν κραυγή.

Με τις δύο αλλεπάλληλες επαναλήψεις του η διαμαρτυρία γίνεται εμφανέ

στερη, αλλά πέρα απ’ αυτήν εκφράζεται η αγανάκτηση του ποιητή για τον

 πόλεμο καθώς και η θλίψη του και ο πόνος για τα θύματα.


Τα ίδια συναισθήματα εκφράζουν και οι άλλες επαναλήψεις αυτούσιων 

στίχων. 

 Ακόμη, ο στ. 2 εκφράζει τρόμο από τους κρότους και η άμεση επανάλη

ψήτου εντείνει αυτό το συναίσθημα. 

Σο ίδιο επιτυγχάνει και η άμεση επανάληψη του στ. 7, ο οποίος εκφράζει

 υπαρξιακό φόβο. 


 Εκτός από τους στίχους που επαναλαμβάνονται αυτούσιοι, είναι και ο

 τελευταίος στίχος της πρώτης στροφής (στ. 4), που επαναλαμβάνεται στο

 τέλος της δεύτερης στροφής κάπως παραλλαγμένος. 

Η επανάληψη υπογραμμίζει τη διάρκεια του εφιάλτη του πολέμου, του 

οποίου τα επώδυνα γεγονότα αποτελούσαν καθημερινές τραυματικές ε

μπειρίες του ποιητή:αλλά και σημάδεψαν ολόκληρη τη ζωή του ποιητή.


Το λεξιλόγιο που χρησιμοποιεί ο ποιητής είναι λιτό (μάλιστα το κάνουν

 πιο περιορισμένο οι επαναλήψεις) και περιορίζεται σε ρήματα και ουσια

στικά, που εκφράζουν ενέργειες, καταστάσεις, πράγματα, ενώ δεν υπάρ

χει ούτε ένα επίθετο. 

Με τη χρήση ρημάτων και ουσιαστικών και τον αποκλεισμό των επιθέτων

ο ποιητής στοχεύει στο καίριο παραλείποντας το δευτερεύον και το επου

σιώδες.


  Οι προτάσεις είναι μικρές και κοφτές, απουσιάζει εντελώς η στίξη και χρησιμοποιείται μόνο ένας σύνδεσμος: μόνο.

Τα χαρακτηριστικά αυτά δίνουν στο λόγο την αίσθηση της ασθματώδους

 αγωνίας, ενώ υπάρχει χαλαρός λογικός ειρμός.

  Η λιτότητα χαρακτηρίζει το ποιητικό κείμενο όχι μόνο γλωσσικά,

 αλλά και στιχουργικά: το ποίημα είναι ολιγόστιχο και οι 14 στίχοι του εί

ναι πολύ μικροί.


  Η λιτότητα και η ελλειπτικότητα του ποιήματος σε όλα τα επίπεδα, η α

πουσία σημείων στίξης και συνδέσμων και η χρήση της εικόνας ως κύριου

 εκφραστικού μέσου είναι, πέρα από το θέμα, γνωρίσματα που εντάσσουν

 το ποίημα στη σύγχρονη ποίηση.


 Ωστόσο, στο ποίημα δεν υπάρχουν καθαρά υπερρεαλιστικά στοιχεία: οι 

εικόνες δεν είναι πλάσματα της ελεύθερης από το λογικό φαντασίας, 

αλλά προέρχονται από την πραγματικότητα και κυρίως δεν ακολουθείται

 από τον ποιητή το σύστημα της αυτόματης γραφής.


Παράλληλα κείμενα: 

Εγώ δεν είμαι ποιητής …………………………………………………. 

Οι ποιητές δεν ρυπαίνουν με δάκρυα τις κρυστάλλινες πολιτείες. Αγρυ

πνούν με το βλέμμα τους ίσο και αθόλωτο για να μετρούν τις φρικιάσεις 

του φωτός και τους παλμούς του σύμπαντος.

 Γ. Ρίτσος, Το τραγούδι της αδελφής μου 

 

Δεν είμαστε ποιητές σημαίνει φεύγουμε, σημαίνει εγκαταλείπουμε τον 

αγώνα Παρατάμε τη χαρά στους ανίδεους 

Τις γυναίκες στα φιλιά του ανέμου Και στη σκόνη του καιρού σημαίνει 

πως φοβόμαστε Και η ζωή μας έγινε ξένη Ο θάνατος βραχνάς 

 Γ. Σαραντάρης, Δεν είμαστε ποιητές 


Να συγκρίνετε την αποκήρυξη της ποιητικής ιδιότητας, όπως προβάλλε

ται στα παραπάνω ποιήματα και στο ποίημα του Μίλτου Σαχτούρη 

 

Οι στίχοι αυτοί μπορεί και να ‘ναι οι τελευταίοι 

Οι τελευταίοι στους τελευταίους που θα γραφτούν Γιατί οι μελλούμενοι 

ποιητές δε ζούνε πια.

Αυτοί που θα μιλούσανε πεθάναν όλοι νέοι

 Σα θλιβερά τραγούδια τους γενήκανε πουλιά

 σε κάποιον άλλον ουρανό που λάμπει ξένος ήλιος 

Γενήκαν άγριοι ποταμοί και τρέχουνε στη θάλασσα

Και τα νερά τους δεν μπορείς να ξεχωρίσεις στα θλιβερά τραγούδια τους

 φύτρωσε ένας λωτός Να γεννηθούμε στο χυμό τους εμείς πιο νέοι. 

Μ. Αναγνωστάκης, Επίλογος 


Πώς αντιμετωπίζει ο Αναγνωστάκης τη σχέση ποιητικής τέχνης και επο

χής στο παραπάνω ποίημα; 

(το ποίημα αυτό γράφτηκε το 1951, μετά τον εμφύλιο).

 

Ήμουνα ο Νικηφόρος στην αρχή. Μετά, με δολοφόνησαν,

 Η μια ψυχή μου, αυτή που ήταν με τα λουλούδια που έβγαζε κάθε άνοιξη

 φτερά και περιφέρονταν γύρω από το Θεό κρατώντας το λαγούτο της πέ

θανε αμέσως. Η άλλη, πρόφτασε είδε το δολοφόνο, και, τουλάχιστο, πριν 

γίνει γύρω απ’ τον ήλιο διάφανος άνεμος, περιστρέφοντας το βλέμμα σε 

όλα τα σημεία της γης, διαμαρτυρήθηκε. 

Νικηφόρος Βρεττάκος, Διαμαρτυρία, 1974


 Να συγκρίνετε τα δύο ποιήματα ως προς τη συναισθηματική κατάσταση 

των ποιητών τους που εκφράζουν.


Μίλτος Σαχτούρης «Ο στρατιώτης ποιητής»

Το ποίημα ανήκει στη συλλογή Τα φάσματα ή η χαρά στον άλλο δρόμο
 (1958) κι εκφράζει τα αισθήματα της φρίκης και του φόβου, που κυρι
αρχούν στην ποίηση του Σαχτούρη και δίνουν μια ζωντανή εικόνα της επο
χής του.

Δεν έχω γράψει ποιήματα
μέσα σε κρότους
μέσα σε κρότους
κύλησε η ζωή μου

Τη μιαν ημέρα έτρεμα
την άλλην ανατρίχιαζα
μέσα στο φόβο
μέσα στο φόβο
πέρασε η ζωή μου

Δεν έχω γράψει ποιήματα
δεν έχω γράψει ποιήματα
μόνο σταυρούς
σε μνήματα
καρφώνω

Ένα ποίημα κραυγή του Μίλτου Σαχτούρη, ένα ποίημα που αποδίδει με 
τον πλέον εναργή τρόπο τη φρίκη που βίωσε ο ίδιος ο ποιητής, αλλά 
και όλοι οι Έλληνες, τα χρόνια της Κατοχής και του εμφυλίου πολέμου.

Ο Σαχτούρης δηλώνει εμφατικά πως δεν έχει γράψει ποιήματα, θέλο
ντας να τονίσει στους αναγνώστες του πως ό,τι έχει πρώτιστη σημασία 
δεν είναι η ποιητική του παραγωγή, αλλά οι σκληρές συνθήκες υπό τις ο
ποίες έζησε τη ζωή του. 

Τα ποιήματά του δεν είναι παρά καταγραφές ε
πώδυνων κι εφιαλτικών βιωμάτων, που δε θα πρέπει να εξε
τάζονται ως ποιητικά δημιουργήματα, αλλά ως ντοκουμέντα μιας 
αιματηρής ιστορικής περιόδου.

Δεν έχω γράψει ποιήματα
μέσα σε κρότους
μέσα σε κρότους
κύλησε η ζωή μου

Η ζωή του Σαχτούρη πέρασε μέσα σε κρότους, μέσα σ’ ένα πολεμικό
 πανδαιμόνιο εκρήξεων, πυροβολισμών, κραυγών και θρήνων. 

Η ποιητική του παραγωγή, επομένως, δεν μπορεί να εξετάζεται ως φιλολο
γική ενασχόληση ενός ανθρώπου που ζει και δημιουργεί σε μια ειρηνι
κή περίοδο. 

Η ποιητική του παραγωγή συνίσταται στην αποτύπωση του πόνου και της
 απελπισίας ενός ανθρώπου που δεν έχει τη δυνατότητα να ζήσει, 
όπως θα το επιθυμούσε κι όπως θα έπρεπε.

Ο Σαχτούρης παλεύει να επιβιώσει σε μια χώρα που βρίσκεται υπό την κυ
ριαρχία του μίσους και του θανάτου. 

Η ζωή του δεν έχει ευχάριστες στιγμές και φιλόδοξες προοπτικές, το μό
νο του μέλημα είναι να επιβιώσει ακόμη μια μέρα μέσα στο πεδίο μά
χης, που κάποτε ήταν η πατρίδα του.

Τη μιαν ημέρα έτρεμα
την άλλην ανατρίχιαζα
μέσα στο φόβο
μέσα στο φόβο
πέρασε η ζωή μου

Ο ποιητής ζει τα δύσκολα χρόνια της γερμανικής Κατοχής, τον εμφύλιο
 πόλεμο που χώρισε την Ελλάδα σε δύο στρατόπεδα, καθώς και 
τις διώξεις της πρώτης μετεμφυλιακής περιόδου.
 Ένας παρατεταμένος εφιάλτης για τη χώρα όπου ο θάνατος παραμόνευε 
σε κάθε βήμα. Εκτελέσεις, δολοφονίες, θάνατοι από την πείνα και τις 
κακουχίες, θάνατοι στο πεδίο μάχης.


Η ζωή του Σαχτούρη περνά έτσι μέσα στο φόβο, μέσα σε μια κατάστα
ση ισχυρού φόβου που παρέλυε κάθε δημιουργική διάθεση και κάθε πι
θανότητα αισιοδοξίας κι ελπίδας.

 Ο ποιητής αντικρίζει παντού τη σκληρότητα, τη μοχθηρία των ανθρώπων
 και το μίσος που τους ωθούσε να σκοτώνουν ο ένας τον άλλον.

Ο ποιητής τρέμει από φόβο για τη ζωή του και ανατριχιάζει μπροστά 
στη σκληρότητα με την οποία γίνονταν οι δολοφονίες των συνανθρώπων
 του.

Δεν έχω γράψει ποιήματα
δεν έχω γράψει ποιήματα
μόνο σταυρούς
σε μνήματα
καρφώνω

Υπό αυτές τις συνθήκες η δήλωση του ποιητή πως δεν έχει 
γράψει ποιήματα, που επαναλαμβάνεται τρεις φορές, γίνεται 
απόλυτα κατανοητή.

 Ο Σαχτούρης, λοιπόν, δεν έχει γράψει ποιήματα, το μόνο που έκανε με
 τις ποιητικές του συνθέσεις ήταν να καρφώνει σταυρούς σε μνήματα.

Κάρφωσε με τις λέξεις του σταυρούς στα μνήματα όλων εκείνων των αν
θρώπων που πέθαναν ή σκοτώθηκαν στα χρόνια των πολέμων, στα μνή
ματα των ονείρων που είχε για τη ζωή του και τα είδε να ματαιώνο
νται ένας προς ένα, στα μνήματα των ελπίδων που είχε για το μέλλον
 της πατρίδας του, μα διαψεύστηκαν.

Ο Σαχτούρης δεν αντιμετωπίζει τις συνθέσεις του ως ποιήματα, αλλά 
ως μαρτυρίες, ως διαρκείς υπενθυμίσεις των φρικτών εκείνων εμπει
ριών που έζησε ο ίδιος και οι άνθρωποι της εποχής του.

 Δε θέλει, δηλαδή, να χαρακτηρίζονται οι συνθέσεις του ως ποιήματα, 
καθώς μέσα σ’ αυτές έχει καταθέσει τα πιο πικρά βιώματα της ζωής 
του, έχει καταγράψει τον πόνο και το φόβο που δυνάστευσε τη ζωή χιλιά
δων ανθρώπων.

Έγραψε τα ποιήματά του, όχι για να δοξαστεί ως ποιητής, αλλά για να
 τιμήσει όλους εκείνους του ανθρώπους που σκοτώθηκαν, προτού να 
ζήσουν έστω και τις πιο απλές ευτυχίες, τα έγραψε για να θυμίζει 
στις επόμενες γενιές τη δυστυχία που βίωσαν οι Έλληνες εξαιτίας των 
πολέμων.

Η τρίτη στροφή του ποιήματος, άλλωστε, αποσαφηνίζει και τον
 τίτλο του ποιήματος «Ο στρατιώτης ποιητής», καθώς μας βοηθά να
 κατανοήσουμε καλύτερα πως αντιλαμβανόταν ο Σαχτούρης τον εαυτό 
του και το έργο του. 

Ο Σαχτούρης συνέθεσε τα ποιήματά του με πλήρη επίγνωση του χρέ
ους του απέναντι στους συνανθρώπους του. 

Υπήρξε επομένως ένας συνεπής στρατιώτης που αγωνίστηκε, με 
το δικό του τρόπο, καταγγέλλοντας τις άθλιες συνθήκες που επικράτη
σαν εκείνα τα χρόνια, καταγράφοντας τις επώδυνες εμπειρίες των Ελλή
νων και φροντίζοντας ώστε οι θυσίες τους να διατηρηθούν στη συλλογι
κή μνήμη.

 Αντιμέτωπος με τα πλέον φρικιαστικά εγκλήματα που γνώρι
σε ποτέ αυτός ο τόπος ο ποιητής θέλησε να παλέψει, με το πενιχρό έστω 
μέσο της ποίησης, ώστε τίποτε από αυτά τα βιώματα των Ελλήνων να μην
 ξεχαστεί.


Στο ποίημα αυτό ο Σαχτούρης καταφεύγει σε συχνές επαναλήψεις στίχων θέλοντας να μεταδώσει με έμφαση το μήνυμά τους. 
Έτσι, η τριπλή επανάληψη του στίχου «δεν έχω γράψει ποιήματα» φανε
ρώνει τη βαρύτητα που δίνει ο ποιητής σ’ αυτή του τη δήλωση.

 Είναι,επομένως, εξαιρετικά σημαντικό για τον ποιητή να μην αντικρίζου
με τους στίχους του ως ποιήματα, σκέψη που μας παραπέμπει 
στο ποίημα του Νίκου Εγγονόπουλου «Ποίηση 1948»,
 όπου διαβάζουμε το εξής: 

«τούτη η εποχή / του εμφυλίου σπαραγμού / δεν είναι εποχή /
 για ποίηση / κι’ άλλα παρόμοια». 

Ο Σαχτούρης, όπως κι ο Εγγονόπουλος, θεωρεί πως η εποχή του πολέμου 
δεν είναι μια εποχή για ποιητικές και φιλολογικές ενασχολήσεις. 

Οι στίχοι του λοιπόν, δεν είναι ανούσια ποιητικά δημιουργήματα, αλλά
 κάτι πολύ πιο καίριο, είναι σταυροί που καρφώνει ο ποιητής πάνω σε
 μνήματα. 

Είναι ο τρόπος του ποιητή για να τιμήσει τους νεκρούς του, 
για να κρατήσει τη θυσία τους αλώβητη απ’ το πέρασμα του χρόνου.

Η επανάληψη των στίχων «μέσα σε κρότους» και «μέσα στο φόβο»
 αποδίδει τις συνθήκες μέσα στις οποίες έζησε ο ποιητής.
 Ενώ με 
τους παρόμοιους στίχους «κύλησε η ζωή μου» και «πέρασε η ζωή 
μου», γίνεται ακόμη πιο σαφές πως ο Σαχτούρης έχασε το μεγαλύτερο μέ
ρος της ζωής του, μέσα στο φόβο και την ταραχή του πολέμου, χωρίς 
να έχει την ευκαιρία να βιώσει όλες εκείνες τις ευτυχίες που συνιστούν 
την ξεχωριστή ομορφιά της ζωής.

Με λιτά εκφραστικά μέσα και με απλές καθημερινές λέξεις ο ποιητής
 κατορθώνει να μας δώσει με παραστατικό τρόπο το φόβο που κυριάρχη
σε στη ζωή του και την απουσία οποιασδήποτε ευτυχίας. 

Μέσα στον πόλεμο, φοβούμενος διαρκώς για τη ζωή του, πέρασε τα 
περισσότερα χρόνια του ο ποιητής, βρίσκοντας ως μόνη δικαίωση το
 ποιητικό του έργο, που ήταν ο δικός του τρόπος να αντισταθεί στο 
καταστροφικό μίσος του πολέμου.

 Εκεί που η λαίλαπα του πολέμου κατέστρεφε ζωές και όνειρα, 
ο ποιητής έστηνε μικρά μνήματα, θέλοντας μ’ αυτά να τιμήσει τους 
συνανθρώπους του και τις ζωές που χάθηκαν τόσο μάταια.


ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Θα ήθελα να σας ρωτήσω σχετικά με το ποίημα, Σημάδια κίτρινα, 

Χρωμοταραύματα, ποιο είναι το νόημα του κίτρινου χρώματος και ο τίτλος 

σε ποια σημάδια αναφέρεται


Η αναφορά στα κίτρινα αερόπλοια υποδηλώνει την πρόθεση του ποιητή να 

στηλιτεύσει υπό μία έννοια την τεχνολογική εξέλιξη που αλλοιώνει τις αξίες

και την ποιότητα του τρόπου ζωής των ανθρώπων. Έτσι, η αντίθεση ανάμεσα

 στα κίτρινο χρώμα των σύγχρονων στοιχείων και το κίτρινο των αστεριών

 (μαζί μ’ αστέρια κίτρινα που δεν τα γνώριζαν / και τα μισούσαν), δείχνει πως

 η τεχνολογία φέρνει ελπίδες και ιδανικά που δεν έχουν τη γνησιότητα και 

την αγνότητα της πνευματικής ελπίδας που συμβολίζεται από τα αστέρια. 


Υπάρχει, άρα, η αρνητική έκφανση του κίτρινου χρώματος, όταν αυτό συνδέε

ται με τον σύγχρονο πολιτισμό και υπάρχει και η θετική του έκφανση, όταν 

συνδέεται με τις διαχρονικές πνευματικές αξίες (αστέρια).

Υπ’ αυτή την έννοια τα «Σημάδια κίτρινα» υποδεικνύουν με αρνητικό τρόπο

 την αλαζονική τάση του ανθρώπου να παραβλέπει το ουσιώδες στη ζωή και 

να «σημαδεύει» με την παρουσία του ακόμη και τον ουρανό, τον μέχρι πρότι

νος μόνο αγνό και απρόσιτο χώρο, όπου εδρεύουν τα υψηλότερα πνευματικά 

και ψυχικά αγαθά. 


Για τον ποιητή, επομένως, ο εκσυγχρονισμός και η τεχνο

λογική εξέλιξη έρχονται ν’ ανατρέψουν όλα εκείνα τα θετικά ιδανικά του πα

ρελθόντος και να βάλουν στη θέση τους νέες στοχεύσεις που δεν έχουν όμως

 ουσιαστική αξία και παρασύρουν τους ανθρώπους σε μια επίφαση επίτευξης,

 ενώ στην πραγματικότητα ό,τι βιώνουν είναι μια πτώση.

   
   Συνηθίζω κάποια ποιήματα, όπως το" Β' Σχεδίασμα" των 


Δεν έχω γράψει ποιήματα
μέσα σε κρότους
μέσα σε κρότους
κύλησε η ζωή μου

Τη μιαν ημέρα έτρεμα
την άλλην ανατρίχιαζα
μέσα στο φόβο
μέσα στο φόβο
πέρασε η ζωή μου

Δεν έχω γράψει ποιήματα
δεν έχω γράψει ποιήματα
μόνο σταυρούς
σε μνήματα
καρφώνω 

  
Διαγράφοντας ό,τι επαναλαμβάνεται, αυτό που μένει είναι τέσσερις- πέ
Δεν έχω γράψει ποιήματα
μέσα σε κρότους
κύλησε η ζωή μου
μόνο σταυρούς 
σε μνήματα 
καρφώνω

    Ένα οξύμωρο έχουμε στην αρχή. Ένα ποίημα να ξεκινάει και το ποι
   Ωραία! Και γιατί οι επαναλήψεις; Είχε κάνει καμιά συμφωνία με κάποιον εκδοτικό οίκο να έχουν τα ποιήματά του συγκεκριμένο αριθμό στίχων, έδινε τίποτα πανελλήνιες κι έπρεπε το γραπτό του να έχει συγκεκριμένο αριθμό λέξεων; Μπα, ε! Οι επαναλήψεις σφυρηλατούν και μορφοποιούν μεστότερα το περιεχόμενο του ποιήματος. Κάθε επανάληψη αποτελεί μια σφυριά στο αμόνι της ποιητικής δημιουργίας κι αποτυπώνει στο ποιητικό καλούπι το μήνυμα του ποιητή, εγχαράζοντάς το βαθύτερα και πιο ξεκάθαρα, ώστε να μείνει τελικά στο μυαλό των ανθρώπων  και να επιτελεστεί έτσι το χρέος του ποιητή- στρατιώτη και να εκπληρωθεί ο λόγος για τον οποίο πολεμάει, να διατηρήσει δηλαδή την μνήμη των ανθρώπων που χάθηκαν αλλά και την μνήμη της απώλειάς του ...  Εξ ου και ο τίτλος λοιπόν...
  Διέλαθε  της προσοχής μας ωστόσο, ένα πολύ σημαντικό σημείο... Γιατί το ποιητικό υποκείμενο "καρφώνει" σταυρούς, και δεν τους τοποθετεί, ας πούμε; Τι υπαινίσσεται με άλλα λόγια η επιλογή του ρήματος "καρφώνω";
Βάζω ακόμα μια εμπνευσμένη μελοποίηση του ποιήματος από την παραγνωρισμένη Μαρία Βουμβάκη και  όσο την ακούμε

ας δούμε ένα ποίημα του Μανόλη Αναγνωστάκη, ποιητή συγκαιρινού του Σαχτούρη, εκπροσώπου όμως της κοινωνικής/ αντιστασιακής ποιητικής τάσης  της α' μεταπολεμικής γενιάς.

ΠΟΙΗΤΙΚΗ
—Προδίδετε πάλι την Ποίηση, θα μου πεις,  
Την ιερότερη εκδήλωση του Ανθρώπου
  Τη χρησιμοποιείτε πάλι ως μέσον, υποζύγιον
Των σκοτεινών επιδιώξεών σας
 Εν πλήρει γνώσει της ζημιάς που προκαλείτε  
 Με το παράδειγμά σας στους νεοτέρους.
 
–Το τί δεν πρόδωσες εσύ να μου πεις
  Εσύ κι οι όμοιοί σου, χρόνια και χρόνια,
Ένα προς ένα τα υπάρχοντά σας ξεπουλώντας   
Στις διεθνείς αγορές και τα λαϊκά παζάρια
 Και μείνατε χωρίς μάτια για να βλέπετε, χωρίς αυτιά  
Ν’ ακούτε, με σφραγισμένα στόματα και δε μιλάτε.
  Για ποιά ανθρώπινα ιερά μάς εγκαλείτε;
 
Ξέρω: κηρύγματα και ρητορείες πάλι, θα πεις.
  Ε ναι λοιπόν! Κηρύγματα και ρητορείες.
 
Σαν πρόκες πρέπει να καρφώνονται οι λέξεις
 
Να μην τις παίρνει ο άνεμος.

   Το ποίημα επιγράφεται "Ποιητική", αφορά δηλαδή την ποίηση και δη την ποίηση ως τέχνη. Ο Αναγνωστάκης δηλαδή αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίον και στον σκοπό για τον οποίο θεωρεί πως γράφεται η ποίηση, άρα και στους στόχους τους οποίους εξυπηρετεί αυτή. Αναπάντεχα ξεκινάει κι αυτό εδώ το ποίημα. Το ποιητικό υποκείμενο παραθέτει τα λόγια που λογικά θα έλεγαν οι υποστηρικτές μιας αντίθετης ποιητικής θεωρίας, σε έναν υποθετικό διάλογο. Ότι ποιήματα σαν εκείνα του ποιητικού υποκειμένου  προδίδουν την ποιητική τέχνη. Γιατί την ευτελίζουν αισθητικά την ποίηση ως τέχνη- και μάλιστα ως τέχνη ιερή και θεόπνευστη-  και την καθιστούν όχημα υποστήριξης επιδιώξεων και μάλιστα σκοτεινών. Την γειώνουν- κυριολεκτικά και μεταφορικά. Αποτέλεσμα αυτών είναι να απολεσθεί ο διδακτικός χαρακτήρας της ποίηση και να βρεθούν οι νέες γενιές έκθετες σε μεγάλους κινδύνους. Προσέχουμε ότι η λέξη "Προδίδετε" είναι πρώτη και ότι τα λόγια των υποστηρικτών αυτής της θέσης που σχετίζεται περισσότερο με το δόγμα "η τέχνη για την τέχνη " ενδύονται  επιμελημένο, αυστηρό και επίσημο λόγο, ο οποίος αναφέρεται  σε γενικές αρχές αυξημένης βαρύτητας και κύρους. Προσέχουμε επίσης τη χρήση κεφαλαίου γράμματος στις λέξεις  "Ποίηση" και "Άνθρωπος" και  το ιδιαίτερο σημασιολογικό φορτίου που προσδίδει αυτή.
 Στην δεύτερη στροφή αποδεικνύεται ότι τα παραπάνω αποτελούν "θέση προς άρσιν". Το ποιητικό υποκείμενο με λόγο καθημερινό, βιωματικό και άμεσο, σταράτα και ξεκάθαρα λόγια δηλαδή,  αρνείται την κατηγορία της προδοσίας και γεμάτο αγανάκτηση περνάει στην αντεπίθεση παραθέτοντας απτά, γλαφυρά και ξεκάθαρα που οδηγεί την ποιητική τέχνη η αντίληψη των πολεμίων του. Εξελίσσεται σε προϊόν που ξεπουλιέται στις διεθνή αγορές και στα λαϊκά παζάρια (σκόπιμη η αντιστροφή), γυρεύει δηλαδή αναγνώριση για να καλυψει ματαιόδοξες επιθυμίες αναγνώρισης και υστεροφημίες και αναζητεί  με λαϊκισμό τη απήχηση της μάζας, χαϊδεύοντας τα αυτιά του λαού και, αποπροσανατολίζοντάς τον,  δρώντας ως μέσο ελέγχου. (Ο Μπίρμαν το είχε πιο λίγο πιο φόρα παρτίδα:
 Κι οι ποιητές με χέρι υγρό,
υμνούνε της πατρίδας τον χαμό,
κάνουν με θέρμη τα στοιχειά στιχάκια,
με τους σοφούς του κράτους τα ‘χουνε πλακάκια,
σαν χέλια γλοιώδικα έχουν πουληθεί,
τους έχω βαρεθεί
)
Και το αποτέλεσμα των πρακτικών αυτών είναι  οι ποιητές αυτού του είδους να έχουν αποκοπεί από την πραγματική ζωή, άρα η ποίησή τους στερείται οποιουδήποτε ίχνους αλήθειας.Συνεπώς, είναι εκείνοι που έχουν προδώσει τον ιερό χαρακτήρα της ποίησης για τον οποίο όμως κόπτονται, καθιστάμενοι έτσι και υποκριτές, όπως υπαινίσσεται με τη χρήση της ρητορικής ερώτησης το ποιητικό υποκείμενο.
   Το οποίο γνωρίζει πολύ καλά την νέα κατηγορία που πρόκειται να του εξακοντίσουν οι αντίπαλοί του: Όλα αυτά που γράφει είναι "κηρύγματα και ρητορείες".  Καταγγελτικός λόγος, στερούμενος κάθε ένδειξης αισθητικής φροντίδας, τουτέστιν "στρατευμένη τέχνη", αν υποθέσουμε ότι αποτελούν τέχνη.  Μια κατηγορία την οποία αποδέχεται με ευχαρίστηση το ποιητικό υποκείμενο. Γιατί με την απάλειψη των περιττών "αισθητικών" στοιχείων, αυτό που μένει είναι η καθαρή ουσία της ποίησης. Η υπηρέτηση της αλήθειας. Άρα είναι, αν είναι στρατευμένη η ποίηση του ποιητικού υποκειμένου, είναι στρατευμένη στην υπεράσπιση της αλήθειας κι αυτό είναι και  σκοπός των στίχων  του. Αντίθετα,  για την αλήθεια  οι ξεπουλημένοι αντίπαλοι του αδιαφορούν, αν δεν συμμετέχουν κιόλας στην διαδικασία απόκρυψης και συσκότισής της.
Και εξηγεί γιατί στις δυο τελευταίους στίχους του ποιήματος:
Σαν πρόκες πρέπει να τις καρφώνεις τις λέξεις 
για να μην τις πάρει ο άνεμος.
   Το κάρφωμα των λέξεων του Αναγνωστάκη είναι ταυτόσημο με τους σταυρούς που καρφώνει ο ποιητής στο ποίημα του Σαχτούρη. Άρα το "καρφώνω" λειτουργεί ως συνώνυμο του "γράφω" και δη του "γράφω ποιήματα". Είναι δηλαδή η ποίηση μια κοπιώδης και επίπονη διαδικασία, σκοπός της οποίας είναι διατηρήσει την μνήμη- άρα να υπηρετήσει την αλήθεια (= α στερητικό = λήθη)- μέσα σε εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες... 
Επιλογικά, θα μπορούσε να υποστηρίξει κάποιος: "Ε και τι έγινε; Τι μπορεί να αλλάξει ένας στίχος;"
Την απάντηση την δίνει το τελευταίο ποίημα της τελευταίας συλλογής που εξέδωσε ο Μανόλης Αναγνωστάκης με τον εύλογο τίτλο "Επίλογος".

Κι ὄχι αὐταπάτες προπαντός.

Τὸ πολὺ πολὺ νὰ τοὺς ἐκλάβεις σὰ δυὸ θαμποὺς
προβολεῖς μὲς στὴν ὁμίχλη
Σὰν ἕνα δελτάριο σὲ φίλους ποὺ λείπουνμὲ τὴ μοναδικὴ λέξη: ζῶ.

«Γιατὶ» ὅπως πολὺ σωστὰ εἶπε κάποτε κι ὁ φίλος μου ὁ Τίτος,*
«κανένας στίχος σήμερα δὲν κινητοποιεῖ τὶς μᾶζες
κανένας στίχος σήμερα δὲν ἀνατρέπει καθεστῶτα.»

Ἔστω.
Ἀνάπηρος, δεῖξε τὰ χέρια σου. Κρῖνε γιὰ νὰ κριθεῖς.

(*Αναφέρεται σε σχετικό ποιήμα του ποιητή Τίτου Πατρικίου, ο οποίος 
ντε στίχοι: 
κατά τα λοιπά αναγνωρίζει κι εκείνος την αξία του ποιητικού λόγου, εφό
σον με ένα ποιήμα εξηγεί  γιατί δεν γράφει πια ποίηματα . 
Υ.Γ. : Η ανάρτηση αυτή βασίζεται σε μια αγνώστου προελεύσεως διδακτι
κή πρόταση που βρήκα στο αρχείο μου.  
ητικό υποκείμενο να δηλώνει ρητά πως δεν έχει γράψει ποιήματα.
 Αυτό αιτιολογείται στους επόμενους στίχους. Πέρασε ολόκληρη τη ζω
ή του αντιμετωπίζοντας επικίνδυνες και δύσκολες καταστάσεις, πράγ
μα που υποδηλώνει πως η ποίησή του υπηρετεί έναν άλλο, ευρύτερο 
σκοπό. Τα ποιήματα δηλαδή του ποιητικού υποκειμένου, το οποί
ο έχει επιβιώσει από τις καταστροφές,  δεν καλλιεργούν την ικανο
ποίηση προσωπικών φιλοδοξιών για δόξα αλλά και υστεροφημία,
 ούτε αποσκοπούν στην έκφραση προσωπικών βιωμάτων. 
Αντίθετα, αποτελούν όχημα έκφρασης και μνήμης της φωνής των αν
θρώπων που δεν τα κατάφεραν, των ελπίδων τους που ματαιώθηκαν,
 των επιθυμιών που ανεστάλησαν, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώ
νων- χωρίς αμήν. Παρόμοια το εκφράζει και ο Νίκος Εγγονόπουλος σε ένα δικό του ποίημα: "σαν πάει κάτι να γραφή είναι ως αν να γράφονταν από την άλλη μεριά αγγελτηρίων θανάτου".
"Ελεύθερων Πολιορκημένων" του Σολωμού, την "Υστεροφημία " του Καρυωτάκη ή  τον "Βασιλιά της Ασίνης" του Σεφέρη (ανάρτηση προσεχώς) να τα χαρακτηρίζω "πελεκημένα" εξαιτίας της αρτιότητας τους και της ισορροπίας τους μεταξύ περιεχομένου και μορφής. Ε, το ποίημα του Σαχτούρη είναι σφυρηλατημένο.
 Αποτελείται από τρεις στροφές και δεκατέσσερις στίχους, όμως ο νοημα
τικός του πυρήνας είναι πολύ λιγότερος ποσοτικά. Γιατί το εκφραστικό 
σχήμα που κυριαρχεί  είναι οι επαναλήψεις και στο σημείο αυτό ας βά
λω την μελοποίηση του Γιάννη Σπανού, που πάνω στις επαναλήψεις
 αυτές βασίζεται, τις οποίες μάλιστα και πολλαπλασιάζει, κατορθώνο
ντας έτσι να τονιστεί περισσότερο ότι θα δούμε παρακάτω ότι πρέ
πει να τονιστεί...
Μέσα σε αυτούς εντάσσεται ο κι εκείνος του Μίλτου Σαχτούρη στο ποίη
μα του "Στρατιώτης ποιητής". Είναι ο ποιητής δηλαδή ένας στρατι
ώτης, υπακούει σε ένα καθήκον και άρα πρέπει να φανεί άξιος αυτού.   Μην βιαστείτε όμως να χαρακτηρίσετε τον Σαχτούρη υπέρμαχο του δόγμα
τος "η τέχνη για τη ζωή", δηλαδή υπέρμαχο της "στρατευμένης τέχνης". 
Γιατί μπορεί το ποίημα να εκκινεί από την πραγματική ζωή, τα συγκεκρι
μένα ιστορικά γεγονότα της Κατοχής, του Εμφυλίου και της μετεμφυ
λιακής νοσηρότητας, πλην όμως η πραγμάτευση του γίνεται 
γίνεται φιλτραρισμένο μέσα από  αισθητικούς όρους και αυτό 
έχει ως αποτέλεσμα το ποίημα του Σαχτούρη να μην αποτε
λεί μια δημοσιογραφική καταγραφή της εποχής, αλλά αναγόμενο
 στο γενικότερο και το διαχρονικό να αποκτά υπερχρονική και οικου
μενική διάσταση.

μέσα σε κρότους
μέσα σε κρότους
κύλησε ἡ ζωή μου

Τὴ μιὰν ἡμέρα ἔτρεμα
τὴν ἄλλην ἀνατρίχιαζα
μέσα στὸ φόβο
μέσα στὸ φόβο
πέρασε ἡ ζωή μου


«Ὁ στρατιώτης ποιητής», Μίλτος Σαχτούρης, από τη συλλογή «Τα φάσματα ή η χαρά στον άλλο κόσμο», 1958
Δὲν ἔχω γράψει
ποιήματα
δὲν ἔχω γράψει ποιήματα
μόνο σταυροὺς
σὲ μνήματα καρφώνω»

 Στις 29 Ιουλίου 1919 γεννήθηκε ο Μίλτος Σαχτούρης, ένας από τους σημαντικότερους μεταπολεμικούς Έλληνες ποιητές, τιμημένος με τρία κρατικά βραβεία. 

Στο τέταρτο έτος της Νομικής το 1944 αποφάσισε να εγκαταλείψει το πανεπιστήμιο και να αφοσιωθεί στη μεγάλη του αγάπη: την ποίηση.


Έχοντας ήδη από το 1938 δημοσιεύσει με το ψευδώνυμο «Μίλτος Χρυσάνθης» ένα διήγημα στο περιοδικό «Εβδομάδα», ο Σαχτούρης πρωτοέγραψε ποίηση το 1941. Δυο χρόνια αργότερα γνώρισε τους Οδυσσέα Ελύτη και Νίκο Εγγονόπουλο και συνδέθηκε με στενή φιλία με τον τελευταίο. 

Ήταν, όμως, ο Ελύτης εκείνος που τον παρότρυνε να εμφανιστεί στο χώρο των γραμμάτων ως ποιητής, στο περιοδικό «Τα Νέα Γράμματα» το 1944.

Τον επόμενο χρόνο κυκλοφόρησε την πρώτη ποιητική του συλλογή με τίτλο «Η Λησμονημένη», βιβλίο, το οποίο «είναι αφιερωμένο σε αυτή τη γυναίκα, η οποία επανέρχεται και σε άλλα ποιήματά μου αργότερα μέχρι τα Εκτοπλάσματα», όπως θα δηλώσει αργότερα ο ίδιος. 

Το 1948 εξέδωσε τη συλλογή «Παραλογαίς» και ακολούθησαν πολλές άλλες, με κορυφαία για πολλούς την «Με το πρόσωπο στον τοίχο» το 1952.

Αν και στην αρχή τουλάχιστον της μακρόχρονης πορείας του κατακρίθηκε από πολλούς, ειδικά από τους ποιητές της γενιάς του ’30, οι κριτικοί δεν άργησαν να δώσουν μεγαλύτερη προσοχή στο έργο του σημαντικού αυτού ποιητή. 

Όσον αφορά τα κυρίαρχα θέματα του έργου του, αυτά αφορούν την περίοδο της κατοχής και της μεταπολεμικής εποχής. 

Ο Σαχτούρης θεωρείται ότι επηρεάστηκε σημαντικά από το κίνημα του υπερρεαλισμού, αν και παρά τη κυρίαρχη θέση του παραλόγου και του συμβολισμού στα ποιήματά του, δεν θεωρείται ότι εντάχθηκε ποτέ πλήρως στο ρεύμα αυτό.

 

Διαβάστε ακόμα:

Τιμήθηκε με τρία βραβεία: Το 1956 με το Α' Βραβείο του διαγωνισμού «Νέοι Ευρωπαίοι Ποιητές» της RAI για τη συλλογή του «Όταν σας μιλώ», το 1962 με το Β' Κρατικό Βραβείο Ποίησης για τη συλλογή του «Τα Στίγματα» και το 1987 με το Α' Κρατικό Βραβείο Ποίησης για το έργο του «Εκτοπλάσματα».

 Έργα του Σαχτούρη έχουν μεταφραστεί στη γαλλική, αγγλική, ιταλική, γερμανική, πολωνική και βουλγαρική και ποιήματά του 

έχουν μελοποιηθεί από τους Μάνο Χατζιδάκι, Αργύρη Κουνάδη, Γιάννη Σπανό, Κυριάκο Σφέτσα και Νίκο Ξυδάκη.

O Βρασίδας Καραλής σε κείμενό του στο περιοδικό «Διαβάζω» με τίτλο «Το μυστήριο της ένοχης συνείδησης στην ποίηση του Μίλτου Σαχτούρη», αναφέρει: 

«Κανένας άλλος ποιητής μας δεν έχει ποτίσει τις εμπειρίες του στην αποσαθρωτική μαγγανεία της ενοχής όσο ο Μ. Σαχτούρης. 

Οσο και αν άλλοι ερωτοτρόπησαν με αυτό το ρίζωμα, όπως λόχου χάρη ο Δ. Σολωμός στον «Λάμπρο», ο Κ. Καβάφης στα πρώιμα ποιήματά του, ο Κ. Καρυωτάκης στα τελευταία του ποιήματα, όλοι αυτοί βρήκαν τρόπο να ξεφύγουν ή να υπεκφύγουν τον τρομακτικό φόβο του εξατομικευμένου οράματος που γεννάει την ενοχή και τη μετατρέπει σε βάση πνευματικότητας. 

Ο Σολωμός απέδρασε σε μια άσαρκη και άφυλη anima mundi· Ο Καβάφης σε έναν ερωτισμό της περιέργειας για το ανδρικό σώμα, ενώ ο Καρυωτάκης κατέφυγε στη λαγνεία του κατοπτριζόμενου κορμιού του.

Μπορεί όμως κάποιος να αισθάνεται ενοχή μόνο και μόνο επειδή μισεί τη μητέρα του ή επειδή είναι ομοφυλόφιλος ή επειδή δεν είναι ωραίος σαν τον Απόλλωνα;… Αυτές οι επιδερμικές και ανόητες φοβίες δεν διανοίγουν ποτέ την ατομική εσωτερικότητα στη θεωρία της ίδιας της τυχαιότητας και μοναξιάς· δεν στρέφουν το υποκείμενο προς τον εαυτό του. Το απομονώνουν σε ένα δωμάτιο, απ' όπου μοίρεται και κλαίγεται επειδή δεν αρέσει, επειδή το φαινόμενο δεν θεμελιώνει μια σχέση ελκτική προς το βλέμμα που το αντικρίζει. Από αυτές δυστυχώς τις παιδικές αφέλειες, με όλη τη γοητεία της αμέριμνης αθωότητας, είναι γεμάτη η ποίηση, και ειδικά η ελληνική σε βαθμό απελπισίας.

Με τον Μ. Σαχτούρη όλα αυτά καταρρέουν και διαλύονται· και μαζί του οι δημοτικοφανείς τρόποι μιας ύπαρξης χωρίς εσωτερικές σχέσεις, συγκρούσεις και διλήμματα. 

Πρώτη λογοτεχνική αφετηρία του έργου του είναι ο παραμερισμός της τοπιογραφίας του Οδ. Ελύτη, του Γ. Σεφέρη, του Α. Εμπειρίκου, ακόμα και του Ν. Εγγονόπουλου.

 Σε όλη τη γλωσσική ευφορία και ευτοπία αυτών των συγγραφέων, την πίστη τους στην αρτιμέλεια της γλώσσας και την τελειοποιησιμότητα του κόσμου διά του μύθου, ο Μ. Σαχτούρης αντιτάσσει ένα κολαστήριο ψυχών, μια ακοινώνητη γλώσσα, το άσμα μιας ρημαγμένης Κασσάνδρας».

Ποιήματα του Μίλτου Σαχτούρη μπορείτε να διαβάσετε εδώ 

Ο στρατιώτης ποιητής του Μίλτου Σαχτούρη και ο στρατιώτης φωτογράφος Γεώργιος Προκοπίου


https://www.catisart.gr/o-stratiotis-poiitis-toy-miltoy-sachtoyri-kai-o-stratiotis-fotografos-
georgios-prokopioy/
Δεν έχω γράψει ποιήματα

μέσα σε κρότους
μέσα σε κρότους
κύλησε η ζωή μου.

Την μιαν ημέρα έτρεμα,
την άλλην ανατρίχιαζα
μέσα στο φόβο,
μέσα στο φόβο
πέρασε η ζωή μου.

Δεν έχω γράψει ποιήματα,
δεν έχω γράψει ποιήματα,
μόνο σταυρούς
σε μνήματα
καρφώνω.

Το ποίημα ανήκει στη συλλογή Τα φάσματα ή η χαρά στον άλλο δρόμο (1958) κι εκφράζει τα αισθήματα της φρίκης και του φόβου, που κυριαρχούν στην ποίηση του Σαχτούρη και δίνουν μια ζωντανή εικόνα της εποχής του.

Ένα ποίημα – κραυγή του Μίλτου Σαχτούρη, ένα ποίημα που αποδίδει με τον πλέον εναργή τρόπο τη φρίκη που βίωσε ο ίδιος ο ποιητής, αλλά και όλοι οι Έλληνες, τα χρόνια της Κατοχής και του εμφυλίου πολέμου.

Ο Σαχτούρης δηλώνει εμφατικά πως δεν έχει γράψει ποιήματα, θέλοντας να τονίσει στους αναγνώστες του πως ό,τι έχει πρώτιστη σημασία δεν είναι η ποιητική του παραγωγή, αλλά οι σκληρές συνθήκες υπό τις οποίες έζησε τη ζωή του.

 Τα ποιήματά του δεν είναι παρά καταγραφές επώδυνων κι εφιαλτικών βιωμάτων, που δε θα πρέπει να εξετάζονται ως ποιητικά δημιουργήματα, αλλά ως ντοκουμέντα μιας αιματηρής ιστορικής περιόδου.

***

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Γεώργιος Προκοπίου

Λίγο μετά την κήρυξη του ελληνοϊταλικού πολέμου το Γενικό Επιτελείο Στρατού με ανακοινώσεις του ζητούσε για εθελοντική κατάταξη φωτογράφους και κινηματογραφιστές για το μέτωπο. Μέσα στο γενικό κλίμα ενθουσιασμού που επικρατούσε τότε, πολλοί ήταν αυτοί που ανταποκρίθηκαν άμεσα.

 Ανάμεσά τους και ο Σμυρνιός ζωγράφος Γιώργος Προκοπίου, που είχε έρθει πρόσφυγας μετά το 1922. Ενώ ορισμένοι πολιτικοί και μεγαλοαστοί «θυμήθηκαν» ότι έπρεπε να στείλουν τα παιδιά τους στο εξωτερικό για σπουδές, για να αποφύγουν τη στράτευση, ο Προκοπίου, σε προχωρημένη πια ηλικία και πάσχοντας από άσθμα και βρογχίτιδα, επιδιώκει με κάθε τρόπο να πάει.

Μετά την αρχική απόρριψη της αίτησής του δεν το βάζει κάτω. Χρησιμοποιεί διάφορα μέσα και φτάνει μέχρι τον Μεταξά για να του δοθεί η άδεια. Και τελικά το πετυχαίνει.

 Στο μέτωπο ο Προκοπίου τράβηξε έναν ικανό αριθμό φωτογραφιών, που θα αποτελούσαν τη βάση για αντίστοιχους ζωγραφικούς πίνακές του. 

Θα πεθάνει τελικά στα παγωμένα βουνά της Βόρειας Ηπείρου, στις 20 Δεκεμβρίου 1940, ενώ ζωγράφιζε εκ του φυσικού το χιονισμένο Αργυρόκαστρο.

Ο Γεώργιος Προκοπίου (1876-1940) ήταν σημαντικός Έλληνας ζωγράφος, φωτογράφος και κινηματογραφιστής. Υπήρξε κατεξοχήν πολεμικός ζωγράφος.

Πέθανε από συγκοπή στις 20 Δεκεμβρίου 1940 κοντά στο Τεπελένι της Αλβανίας, εξαντλημένος από τις κακουχίες των επιχειρήσεων και τις αντίξοες κλιματολογικές συνθήκες.