πηγή εικόνας:https://tetradia.blogspot.com/2020/03/eleni-vakalo-pos-egine-enas-kakos-anthropos.html
"Πώς έγινε ένας κακός άνθρωπος'' της Ελένης Βακαλό
AMMONAMMO-Πώς έγινε ένας κακός Άνθρωπος (How he became A Bad Human)-rec.2009
ΜΟΝΟΓΡΑΜΜΑ :Ελένη Βακαλό
Ελένη Βακαλό
Πώς έγινε ένας κακός άνθρωπος
Απο τη Συλλογη Του κόσμου (1978).
Θα σας πω πώς έγινε Έτσι είναι η σειρά
Ένας μικρός καλός άνθρωπος αντάμωσε στο δρόμο του έναν χτυπημένο Τόσο δα μακριά από κείνον ήτανε πεσμένος και λυπήθηκε Τόσο πολύ λυπήθηκε που ύστερα φοβήθηκε
Πριν κοντά του vα πλησιάσει για να σκύψει να τον πιάσει, σκέφτηκε καλύτερα Τι τα θες τι τα γυρεύεις Κάποιος άλλος θα βρεθεί από τόσους εδώ γύρω, να ψυχοπονέσει τον καημένο Και καλύτερα να πούμε Ούτε πως τον έχω δει
Και επειδή φοβήθηκε Έτσι συλλογίστηκε
Τάχα δεν θα είναι φταίχτης, ποιον χτυπούν χωρίς να φταίξει; Και καλά του κάνουνε αφού ήθελε vα παίξει με τους άρχοντες Αρχισε λοιπόν και κείνος Από πάνω να χτυπά
Αρχή του παραμυθιού καλημέρα σας |
Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής
ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
- 0 τίτλος δίνει και το θέμα του ποιήματος. Αφού μελετήσετε τις διαδοχικές φάσεις, από τις οποίες περνά ο «μικρός άνθρωπος» ώσπου να γίνει κακός, να απαντήσετε στις ερωτήσεις:
α) Γιατί στην αρχή ο άνθρωπος του ποιήματος χαρακτηρίζεται «μικρός» και «καλός»;
β) Ποια είναι η αιτία των μεταλλαγών του;
γ) Ποιες είναι οι δικαιολογίες που επικαλείται κάθε φορά και ποιον εξυπηρετούν; - Το ποίημα τελειώνει με μια φράση που συνηθίζεται στην αρχή των παραμυθιών. Τι θέλει να δηλώσει μ' αυτήν η ποιήτρια; Να βρείτε άλλα στοιχεία του ποιήματος, σχετικά με το περιεχόμενο και την έκφραση, που προσιδιάζουν στα παραμύθια.
Πώς έγινε ένας κακός άνθρωπος
http://teachingreek.blogspot.com/2014/12/blog-post_22.html
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
Νοηματική απόδοση
Η ποιήιρια εξηγεί πώς έγινε ένας κακός άνθρωπος. Κάποια μέρα, ένας καλός άνθρωπος συνάντησε στο δρόμο του έναν άλλο άνθρωπο πεσμένο κάτω και χτυπημένο. Τον λυπήθηκε έτσι που τον είδε πεσμένο αλλά συνάμα φοβήθηκε. Σκέφτηκε λοιπόν πως κάποιος άλλος από όσους βρίσκονται τριγύρω θα βρεθεί να τον βοηθήσει και προτίμησε να κάνει πως δεν τον είδε καθόλου. Εξάλλου, σκέφτηκε, αν δεν έφταιξε σε κάτι, δε θα τον χτυπούσαν. Και με τη σκέψη αυτή άρχισε να τον χτυπά κι ο ίδιος.
Πραγματολογικά - Ιδεολογικά - Πολιτιστικά σχόλια
1η ενότητα: Από την ενότητα αυτή γίνεται φανερό πως η ποιήτρια σκοπεύει να αναπτύξει το θέμα της αφηγηματικά, με τη μορφή παραμυθιού.
2η ενότητα: Η ποιήτρια πιστεύει πως ο φόβος αλλοτριώνει την ανθρώπινη ψυχή. Έτσι, ένας καλός άνθρωπος είναι δυνατόν να μεταβάλλει τον τρόπο σκέψης και συμπεριφοράς του, όταν καταβάλλεται από το φόβο. Βέβαια, πρέπει να τονιστεί πως ο άνθρωπος αυτός είναι «μικρός», υποταγμένος δηλαδή στο κοινωνικό κατεστημένο και τόσο αδύναμος που δεν μπορεί να αναταχθεί σε αυτό.
Όσο για τον πεσμένο άνθρωπο, το νεκρό, είναι φανερό πως αυτός ήρθε σε σύγκρουση με το κατεστημένο και νικήθηκε. Όσο για την ήττα του, αυτή είναι τόσο προσωπική - υλική, αφού βρήκε το θάνατο, όσο και ηθική, αφού ο αγώνας του δε βρήκε μιμητές. Ο καλός άνθρωπος που τον συνάντησε συγκινήθηκε αλλά φοβήθηκε τόσο, ώστε να μην αντιδράσει.
Η ποιήτρια τονίζει τελικά πως αυτός που επιβιώνει είναι ο εφησυχασμένος άνθρωπος, αυτός που δεν αντιτάσσεται ποτέ στη βούληση των ισχυρών. Σύμφωνα πάντως με τη Σφαέλλου, η Βακαλό υποστηρίζει την άποψη του Ρουσσό ότι ο άνθρωπος γεννιέται καλός και αγνός και ότι φθείρεται από τους κακούς νόμους, την κακή παιδεία, το κατεστημένο. Την ίδια επίδραση είχε και στην ψυχή του ανθρώπου ο νόμος των ισχυρών.
3η ενότητα: Η φράση αυτή - που αποτελεί και τον επίλογο του ποιήματος - είναι χαρακτηριστική ως προς το μήνυμα που θέλει να στείλει η ποιήτρια. Από εδώ και πέρα η ζωή του ανθρώπου αυτού θα μεταβληθεί, καθώς θα συμπεριφέρεται με ανάλογο τρόπο. Θα υποτάσσεται στην εξουσία και δε θα αντιδρά απέναντι σε τίποτε. Η ζωή του θα είναι σαν αυτή του παραμυθιού: πλασματική, ρηχή, χωρίς νόημα και προοπτική.
Νοηματικές ενότητες/Επιμέρους πλαγιότιτλοι
Το ποίημα μπορεί να διακριθεί σης εξής ενότητες:
1η ενότητα: Στίχοι 1-2: η συνάντηση του καλού ανθρώπου με ένα σκοτωμένο.
2η ενότητα: Στίχοι 3-15: η αντίδραση στο θέαμα του χτυπημένου ανθρώπου.
3η ενότητα: Στίχος 16: η δημιουργία του κακού ανθρώπου.
ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ - ΤΕΧΝΟΤΡΟΠΙΑ
1. Τεχνική:
Με καθαρά αφηγηματικό τρόπο και τεχνική παραμυθιού η ποιήτρια αποδίδει τις ιδέες της στο ποίημα. Αυτό αποδεικνύει όχι μόνο ο τελευταίος στίχος αλλά και άλλά στοιχεία, όπως: «Ένας μικρός καλός άνθρωπος αντάμωσε στο δρόμο», «κάποιος άλλος θα βρεθεί από τόσους εδώ γύρω να ψυχοπονέσει τον καημένο», «τάχα δε θα είναι φταίχτης, ποιον χτυπούν χωρίς να φταίξει», «άρχισε λοιπόν και κείνος».
Επίσης, η ποιήτρια καταφεύγει στην ποιητική παραβολή με αλληγορικό τρόπο και
στον εσωτερικό μονόλογο («Τι τα θες ούτε πως τον έχω δει», «Τάχα με τους
άρχοντες»), για να αισθητοποιήσει τις ιδέες της.
2. Ύφος: Το ύφος της είναι λιτό και απλό.
3. Γλώσσα: Η γλώσσα λαϊκή.
πηγή: Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄Λυκείου, εκ. Βολανάκη
Ελένη Βακαλό «Πώς έγινε ένας κακός άνθρωπος»
[Από τη Συλλογή Του κόσμου (1978).]
Θα σας πω πώς έγινε
Έτσι είναι η σειρά
Ένας μικρός καλός άνθρωπος αντάμωσε στο
δρόμο του έναν χτυπημένο
Τόσο δα μακριά από κείνον ήτανε πεσμένος και λυπήθηκε
Τόσο πολύ λυπήθηκε
που ύστερα φοβήθηκε
Πριν κοντά του να πλησιάσει για να σκύψει να
τον πιάσει, σκέφτηκε καλύτερα
Τι τα θες τι τα γυρεύεις
Κάποιος άλλος θα βρεθεί από τόσους εδώ γύρω,
να ψυχοπονέσει τον καημένο
Και καλύτερα να πούμε
Ούτε πως τον έχω δει
Και επειδή φοβήθηκε
Έτσι συλλογίστηκε
Τάχα δεν θα είναι φταίχτης, ποιον χτυπούν χωρίς να φταίξει;
Και καλά του κάνουνε αφού ήθελε να παίξει με τους άρχοντες
Άρχισε λοιπόν και κείνος
Από πάνω να χτυπά
Αρχή του παραμυθιού καλημέρα σας
Ερωτήσεις:
1. Ο τίτλος δίνει και το θέμα του ποιήματος. Αφού μελετήσετε τις διαδοχικές φάσεις, από τις οποίες περνά ο «μικρός άνθρωπος» ώσπου να γίνει κακός, να απαντήσετε στις ερωτήσεις:
α) Γιατί στην αρχή ο άνθρωπος του ποιήματος χαρακτηρίζεται «μικρός» και «καλός»;
Ο άνθρωπος του ποιήματος χαρακτηρίζεται μικρός, διότι εκπροσωπεί το είδος των φιλήσυχων και αμέτοχων πολιτών που δεν έχουν ούτε το ψυχικό σθένος να στηρίξουν έμπρακτα το αγαθό και το κοινό καλό, μα ούτε και την πνευματική εκείνη διαύγεια που θα τους επέτρεπε να αντιληφθούν πως με την παθητική τους στάση επιτρέπουν απλώς στους ισχυρούς και στους έχοντες να καταδυναστεύουν τον λαό.
Χαρακτηρίζεται μικρός, διότι είναι ένας απλός, καθημερινός άνθρωπος που η μόνη του έγνοια είναι πώς θα φροντίσει ώστε η δική του μετρημένη ζωή να παραμείνει αδιασάλευτη χωρίς δυσκολίες και αντιπαραθέσεις. Δεν είναι ένας άνθρωπος που θα τολμούσε ποτέ να εναντιωθεί στους κρατούντες και σε όποιον άλλον έθιγε τα συμφέροντα του απλού λαού, αφού η δική του επιθυμία είναι να μην εκθέτει τον εαυτό του σε ενδεχόμενους κινδύνους και αναστατώσεις. Έτσι, ενώ ένας μεγάλος άνθρωπος θα έδινε αγώνες για να προσφέρει κάτι ουσιαστικό στο υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο, ο μικρός άνθρωπος προσπαθεί να αποφεύγει οποιαδήποτε ένταση και οποιαδήποτε έκφραση απόψεων που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν την εντύπωση πως δεν είναι πλήρως υποταγμένος στη θέληση των αρχόντων.
Χαρακτηρίζεται, επίσης, καλός, εφόσον ως αμέτοχος και αδρανής δίνει ακριβώς αυτή την εντύπωση. Στην πραγματικότητα, βέβαια, η ποιότητα αυτή του αποδίδεται ειρωνικά, αφού το να εκλαμβάνεσαι ως καλός μόνο και μόνο επειδή απέχεις από οποιαδήποτε δράση και μένεις περιχαρακωμένος στην ατομική σου ζωή και στα προσωπικά σου ζητήματα, δεν συνιστά ουσιαστική ένδειξη καλοσύνης. Καλός είναι ο άνθρωπος που υπηρετεί με πράξεις και με συνέπεια το καλό και το αγαθό∙ καλός δεν είναι ο άνθρωπος που απλώς δεν έχει κάνει τίποτε το κακό, αφού εν γένει αποφεύγει να δρα.
β) Ποια είναι η αιτία των μεταλλαγών του;
Η αλλαγή που παρατηρείται στον μικρό και καλό άνθρωπο της ιστορίας προκύπτει όταν συναντά στο δρόμο του έναν χτυπημένο άνθρωπο. Το θέαμα αυτό του προκαλεί στην αρχή, όπως είναι λογικό, μεγάλη συγκίνηση, όμως η συγκίνηση αυτή γρήγορα μεταλλάσσεται σε φόβο, κι ο φόβος τον οδηγεί σε μια συμπεριφορά -φαινομενικά- τελείως απρόσμενη. Η κύρια αιτία, επομένως, της μεταλλαγής του ανθρώπου του ποιήματος είναι ο φόβος.
γ) Ποιες είναι οι δικαιολογίες που επικαλείται κάθε φορά και ποιον εξυπηρετούν;
Τόσο πολύ λυπήθηκε
που ύστερα φοβήθηκε
Το θέαμα του χτυπημένου ξυπνά στον «μικρό και καλό» άνθρωπο του ποιήματος το αίσθημα του φόβου, αφού θεωρεί ίσως πως στην ίδια θέση θα μπορούσε εύκολα να βρεθεί κι ο ίδιος.
Φοβάται τη βία, που θα μπορούσε να έχει υποστεί κι αυτός, φοβάται, όμως και την όποια συσχέτιση με τον χτυπημένο άνθρωπο.
Πριν κοντά του να πλησιάσει για να σκύψει να
τον πιάσει, σκέφτηκε καλύτερα
Τι τα θες τι τα γυρεύεις
Κάποιος άλλος θα βρεθεί από τόσους εδώ γύρω,
να ψυχοπονέσει τον καημένο
Και καλύτερα να πούμε
Ούτε πως τον έχω δει
Ενώ, λογικά, η πρώτη του κίνηση θα έπρεπε να είναι το να βρεθεί κοντά στον πληγωμένο συνάνθρωπό του, εντούτοις εκείνος το σκέφτεται «καλύτερα» και δεν προχωρά σ’ αυτή την αυτονόητη ενέργεια.
Ο «φιλήσυχος» άνθρωπος του ποιήματος δεν θέλει να μπλέξει πλησιάζοντας τον χτυπημένο, αφού, πιθανώς, θεωρεί πως από τη στιγμή που θα βρεθεί κοντά του, θα είναι σαν να παίρνει το μέρος του σε ό,τι κι αν έχει συμβεί. Θα είναι, δηλαδή, σαν να παίρνει θέση.
Δεν αντιλαμβάνεται την πράξη του αυτή ως πράξη φιλανθρωπίας, όπως θα έπρεπε, αλλά ως πηγή πιθανών προβλημάτων. Βρίσκει, μάλιστα, ως εύκολη δικαιολογία το γεγονός ότι όλο και κάποιος άλλος άνθρωπος θα δει τον χτυπημένο και θα του συμπαρασταθεί∙ τόσοι άνθρωποι περνούν από εκεί, οπότε, ακόμη κι αν εκείνος προσπεράσει, ο χτυπημένος δεν θα μείνει αβοήθητος για πολύ.
Αρκεί εκείνος να μην μπλεχτεί με την υπόθεση, αρκεί να μείνει καλά προστατευμένος στην απραξία του και στη μη συμμετοχή του.
Η δικαιολογία ότι κάποιος άλλος θα «ψυχοπονέσει τον καημένο», φανερώνει την άκρως επιζήμια εκείνη τακτική πολλών πολιτών να μεταθέτουν τις ευθύνες τους διαρκώς σε άλλους και να μην αναλαμβάνουν ποτέ οι ίδιοι ενεργή δράση για χάρη των συνανθρώπων τους.
Πρόκειται, φυσικά, για μια απαράδεκτη λογική, εφόσον υπηρετεί επί της ουσίας την αδιαφορία απέναντι σε όσους έχουν ανάγκη, αλλά και γενικότερα την αδιαφορία απέναντι στο ηθικό χρέος των πολιτών να συνεισφέρουν με κάθε τρόπο για την προάσπιση του αγαθού και των συνανθρώπων τους.
Μια κοινωνία, όμως, της οποίας τα μέλη συνηθίζουν στην απάθεια και στην αδιαφορία, είναι μια κοινωνία αδύναμη να αποκτήσει εκείνη τη συνοχή κι εκείνο το αίσθημα αλληλεγγύης που θα της επιτρέψει να αντιμετωπίσει από κοινού και με αποτελεσματικότητα τις προσπάθειες των κρατούντων να περιορίσουν τα δικαιώματα των πολιτών. Καθίσταται, άρα, μια κοινωνία διχασμένη, ευάλωτη και αέναα στο έλεος των ισχυρών.
Η στάση του «μικρού και καλού» ανθρώπου του ποιήματος αποτελεί σαφές παράδειγμα για το πώς η πρώτη κιόλας ένδειξη αδιαφορίας για το ηθικός χρέος που έχουμε απέναντι στους συνανθρώπους μας μπορεί να οδηγήσει κλιμακωτά σ’ εκείνη την κοινωνική διάσπαση που εξυπηρετεί άριστα τα συμφέρονταν των κρατούντων. Τον βλέπουμε, λοιπόν, να περνά από την απόφαση να μη βοηθήσει τον χτυπημένο συνάνθρωπό του, στο να θεωρεί ακόμη ιδανικότερο να προσποιηθεί πως δεν τον είδε καν∙ σαν να μη συνέβη, δηλαδή, ποτέ η αδικία αυτή απέναντι στον συνάνθρωπό του.
Έτσι, όχι μόνο αρνείται να προσφέρει τη βοήθειά του, αλλά ακόμη περισσότερο επιλέγει να προσποιηθεί πως δεν είδε και δεν αντιλήφθηκε ποτέ τίποτε∙ απόφαση, ωστόσο, που τον καθιστά συνένοχο στο έγκλημα αυτό, αφού με τη σιωπή του είναι σαν να συναινεί σε αυτό και σαν να το αποδέχεται.
Πλείστα, βέβαια, τα παραδείγματα από την καθημερινή κοινωνική και πολιτική ζωή, όπου οι πολίτες με τη σιωπή και με την ανοχή που επιδεικνύουν καθίστανται συνένοχοι στην παραβίαση ανθρώπινων δικαιωμάτων, στην κοινωνική αδικία και καταπίεση, στη βία, στον εκφοβισμό, στην εκμετάλλευση και στην εκμηδένιση ουσιαστικά της απόλυτης αξίας που θα έπρεπε να έχει η ανθρώπινη ζωή.
Το πέρασμα από την απραξία στη συνένοχη σιωπή και στην παθητική αποδοχή της αδικίας είναι ατυχώς εύκολο και οδηγεί σταδιακά σε ακόμη μεγαλύτερα δεινά.
Και επειδή φοβήθηκε
Έτσι συλλογίστηκε
Τάχα δεν θα είναι φταίχτης, ποιον χτυπούν χωρίς να φταίξει;
Και καλά του κάνουνε αφού ήθελε να παίξει με τους άρχοντες
Άρχισε λοιπόν και κείνος
Από πάνω να χτυπά
Το επόμενο βήμα στην απευαισθητοποίηση των ανθρώπων απέναντι στον πόνο των συνανθρώπων τους είναι η απόφαση να πάρουν το μέρος των ισχυρών, με την υστερόβουλη σκέψη πως έτσι θα είναι τουλάχιστον οι ίδιοι ασφαλείς, αφού έτσι θα εκφράσουν έμπρακτα την υποταγή τους και την αφοσίωσή τους στους άρχοντες.
Ο «μικρός και καλός» άνθρωπος, λοιπόν, έχοντας αισθανθεί βαθιά μέσα του τον φόβο, αρχίζει να σκέφτεται πως το να μη βοηθήσει και το να κάνει πως δεν είδε τίποτα, δεν επαρκούν για να διασφαλίσουν τη δική του ασφάλεια∙ σκέφτεται πως εφόσον υπάρχει μια ανοιχτή αντιπαράθεση ανάμεσα στους απλούς πολίτες, όπως είναι αυτός κι όπως είναι ο χτυπημένος, και τους άρχοντες, η καλύτερη επιλογή είναι να πάρει εμφανώς το μέρος των αρχόντων.
Αποτυγχάνει να αντιληφθεί πως αν ενωθεί με τους απλούς πολίτες η συλλογική τους δύναμη θα είναι κατά πολύ ισχυρότερη από τη δύναμη των αρχόντων, και προχωρά σε ό,τι νομίζει πως είναι η πιο βέβαιη και πιο σίγουρη επιλογή.
Η συλλογιστική διαδικασία που του επιτρέπει να δικαιολογήσει αυτή του την επιλογή είναι ενδεικτική της εκλογίκευσης εκείνης που επιτρέπει σ’ έναν άνθρωπο να προδώσει ουσιαστικά τους ανυπεράσπιστους πολίτες της δικής του τάξης και να πάρει το μέρος των ισχυρών.
Συλλογίζεται πως για να τον έχουν χτυπήσει θα έχει φταίξει σε κάτι -θα είναι ένοχος για κάτι-, αφού δεν είναι λογικό να τον έχουν χτυπήσει χωρίς να φταίει. Κι αφού, λοιπόν, είναι ένοχος -η ενοχή θεωρείται βολικά αποδεδειγμένη αφού έχει δεχτεί τα χτυπήματα, και τα χτυπήματα υποδηλώνουν τιμωρία-, τότε, λογικά, θα έλαβε εντελώς δικαιολογημένα την τιμωρία του, καθώς, προφανώς, το έγκλημά του θα στράφηκε με τον ένα ή τον άλλο τρόπο κατά των αρχόντων∙ κι αφού τόλμησε να αντιταχθεί στους άρχοντες -την εύνοια των οποίων τόσο απεγνωσμένα αποζητά ο μικρός άνθρωπος-, τότε θα πρέπει να τον χτυπήσει κι εκείνος. Θα υπηρετήσει, έτσι, το δίκαιο (των ισχυρών) και συνάμα θα γίνει αρεστός στους άρχοντες.
Ο φόβος μήπως και βρεθεί στη θέση του θύματος∙ ο φόβος μήπως και χρειαστεί να αγωνιστεί για τα δικαιώματά του και τα δικαιώματα των συνανθρώπων του∙ ο φόβος μήπως χάσει την ηρεμία της μικρής και περιορισμένης του ζωής, τον οδηγεί στο να αναζητήσει έναν τρόπο για να προφυλαχθεί απέναντι σε ό,τι θα μπορούσε να τον φέρει σε αντιπαράθεση με τους ισχυρούς.
Αναζητά τον τρόπο με τον οποίο θα απαλλαγεί από το αίσθημα της ανασφάλειας, από την αίσθηση της αδυναμίας και από τον φόβο πως είναι τόσο απόλυτα ευάλωτος απέναντι στους ισχυρούς. Έτσι, αντί να σταθεί πλάι στον συνάνθρωπό του, αποφασίζει να πάει καθαρά με το μέρος των αρχόντων και να διασφαλίσει την προστασία και την εύνοιά τους.
Κι είναι αυτός ο τρόπος με τον οποίο ένας καλός άνθρωπος γίνεται κακός, αφού η μόνη στιγμή που αποφάσισε επιτέλους να δράσει, οι πράξεις του στράφηκαν, εκ του ασφαλούς, εις βάρος ενός αδύναμου και ήδη χτυπημένου ανθρώπου. Ο μικρός άνθρωπος που δεν θα τολμούσε ποτέ να υψώσει το ανάστημά του, βρίσκει τώρα την ευκαιρία να πάρει θέση, στρεφόμενος ενάντια σ’ έναν άνθρωπο που είναι ήδη σωριασμένος στο έδαφος και που δεν έχει φυσικά τη δυνατότητα να αντιδράσει στα νέα χτυπήματα που δέχεται.
Το γεγονός, βέβαια, ότι υπάρχουν πολίτες που φοβούνται τόσο πολύ να πάρουν θέση απέναντι στην ασυδοσία των ισχυρών, ώστε επιλέγουν τελικά να πάνε με το μέρος τους και να υποταχθούν πλήρως στη θέλησή τους, είναι κάτι που εξυπηρετεί απόλυτα τα συμφέροντα των κρατούντων, καθώς αποδυναμώνει τη σθεναρή αντίδραση που θα μπορούσαν να προβάλουν οι πολίτες, αν παρέμεναν ενωμένοι μεταξύ τους και άφοβοι απέναντι στη δύναμη των αρχόντων.
2. Το ποίημα τελειώνει με μια φράση που συνηθίζεται στην αρχή των παραμυθιών. Τι θέλει να δηλώσει μ’ αυτήν η ποιήτρια;
Να βρείτε άλλα στοιχεία του ποιήματος, σχετικά με το περιεχόμενο και την έκφραση, που προσιδιάζουν στα παραμύθια.
Αρχή του παραμυθιού καλημέρα σας
Η δήλωση στο τέλος του ποιήματος πως αυτή είναι η αρχή του παραμυθιού έρχεται να τονίσει πως η στιγμή ακριβώς που ο φοβισμένος και αδύναμος πολίτης αποφασίζει να πάει με το μέρος των ισχυρών, για να διασφαλίσει έτσι μια κάποια αίσθηση ασφάλειας για τον εαυτό του, είναι η στιγμή που ξεκινά η μεγάλη αυταπάτη∙ το παραμύθι.
Ο φοβισμένος πολίτης, μη συναισθανόμενος πως η δική του θέση είναι πλάι στους ανθρώπους της δικής του τάξης, μαζί με τους οποίους μπορεί και πρέπει να αντιταχθεί στη θέληση των αρχόντων -όταν φαλκιδεύονται τα δικαιώματα των πολιτών-, απλώς εξαπατά τον εαυτό του νομίζοντας πως έχει κερδίσει κάτι, αφού στην πραγματικότητα έχει υποταχθεί στους κρατούντες κι έχει προδώσει τους συνανθρώπους του. Κι είναι πολίτες σαν αυτόν που διασπούν τη συνοχή της κοινωνίας και καθιστούν ανέφικτη την αποτελεσματική αντίδραση των πολιτών.
Έτσι, λοιπόν, ξεκινά το παραμύθι ότι οι πολίτες δεν έχουν τη δύναμη να αντιταχθούν στους άρχοντες.
Το ποίημα ήδη με τη στενή συσχέτιση του τίτλου του και των πρώτων στίχων φανερώνει πως αποτελεί μια αφήγηση, μια αφήγηση παραμυθιού: «Πώς έγινε ένας κακός άνθρωπος; Θα σας πω πώς έγινε, έτσι είναι η σειρά…». Κατά τον ίδιο τρόπο κι οι επόμενοι στίχοι δημιουργούν την αίσθηση πως μας δίνεται η αφήγηση ενός παραμυθιού: «Ένας μικρός καλός άνθρωπος αντάμωσε στο δρόμο του έναν χτυπημένο…».
Πέρα, πάντως, από το γεγονός ότι το ποίημα μιμείται το ύφος αφήγησης των παραμυθιών, ακόμη και η έλλειψη συγκεκριμένων χρονικών και τοπικών προσδιορισμών, όπως και η απουσία καταγραφής ονομάτων, δημιουργεί το κλίμα ενός παραμυθιού, αφού όσα συμβαίνουν τοποθετούνται αόριστα σε κάποιον τόπο, κάποια στιγμή, χωρίς να αποκτούν πιο συγκεκριμένη σύνδεση με την πραγματικότητα.
Πρόκειται, φυσικά, για μια αναγκαία επιλογή, μιας και η ιστορία του ανθρώπου αυτού επαναλαμβάνεται διαρκώς υπό διαφορετικές συνθήκες σε διάφορα μέρη του κόσμου, αλλά πάντα με το ίδιο αποτέλεσμα.
Σημαντικό, επίσης, στοιχείο που δημιουργεί την αίσθηση πως πρόκειται για μια αφήγηση που παραπέμπει σε παραμύθι, είναι το γεγονός ότι το ποίημα της Βακαλό βρίσκεται σε συνομιλία σχεδόν με την παραβολή του καλού Σαμαρείτη.
Με τη διαφορά ότι η ποιήτρια επιλέγει να μιλήσει όχι για τον καλό Σαμαρείτη που προσέφερε τη βοήθειά του στον χτυπημένο, αλλά για εκείνους πριν από αυτόν που θεώρησαν σκόπιμο να αδιαφορήσουν για τον πληγωμένο συνάνθρωπό τους.
Ελένη Βακαλό
Γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1921 και το 1922 εγκαταστάθηκε με την οικογένειά της στην Αθήνα.
Σπούδασε Αρχαιολογία στην Αθήνα και Ιστορία της Τέχνης στο Παρίσι.
Παντρεύτηκε το ζωγράφο και σκηνογράφο Γιώργο Βακαλό.
Στην ποίησή της χρησιμοποιεί μια γλώσσα απογυμνωμένη από τους παραδοσιακούς λυρικούς τρόπους, που αποβλέπει στο να εκφράσει την ουσία των πραγμάτων.
Εξέδωσε τις ποιητικές συλλογές: Θέμα και παραλλαγές (1945), Αναμνήσεις από μια Εφιαλτική Πολιτεία (1948), Στη μορφή των Θεωρημάτων (1951), Το Δάσος (1954), Τοιχογραφία (1956), Ημερολόγιο της Ηλικίας (1958), Περιγραφή του Σώματος (1959), Η Έννοια των Τυφλών (1962), Ο Τρόπος να κινδυνεύουμε (1966), Γενεαλογία (1971), Του κόσμου (1978), Πριν από το λυρισμό (1981). Δημοσίευσε επίσης λογοτεχνικές κριτικές και δοκίμια Ιστορίας της Τέχνης.
Έχει τιμηθεί με Κρατικό Βραβείο Ποίησης (1991).
«ΠΩΣ
ΕΓΙΝΕ ΕΝΑΣ ΚΑΚΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ» Ελένη Βακαλό
Από τη
συλλογή «Του κόσμου», 1978
Ο τίτλος δηλώνει την πορεία της εξέλιξης ενός ανθρώπου προς την κακότητα
.Η δομή του κειμένου:
1ηενότητα (στ. 1-2): εισαγωγή
2ηενότητα (στ. 3-17): ο καλός άνθρωπος και η
μεταστροφή του
3ηενότητα (στ. 18): επίλογος
Οι φάσεις από τις οποίες περνά ο «μικρός άνθρωπος»
,ώσπου να γίνει κακός:
• Αντάμωσε και λυπήθηκε (αυθόρμητη αντίδραση – λειτουργώντας με το συναίσθημα νιώθει οίκτο για κάποιον που υποφέρει και
Η επόμενη κίνηση, υπαγορευμένη από το συναίσθημα, είναι να του συμπαρασταθεί)
•Φοβήθηκε (εγκαταλείπει τον αυθορμητισμό του – ίσως συλλογίστηκε τις υποχρεώσεις που θα αναλάμβανε)
•Σκέφτηκε καλύτερα (αιτιολόγηση του χτυπήματος - αναθεωρεί τον οίκτο και τη φιλανθρωπία - αρχίζει να γίνεται κακός – βρίσκει άλλοθι για να απαλλαγεί από τις ενοχές)
•Άρχισε και ο ίδιος να χτυπά (αποδοχή της κατάστασης-συμβιβασμός - έγινε κακός – ολοκληρωτική μεταμόρφωση – περνάει από το θεωρητικό επίπεδο στην πράξη)
Η αιτία
της μεταστροφής: ο φόβος (ο αλτρουισμός, η ανιδιοτέλεια και η καλοσύνη
υποχωρούν μπροστά στο
φόβο, τη λογική και την ανάγκη αυτοπροστασίας)
Οι
δικαιολογίες που επικαλείται:
•«κάποιος άλλος θα βρεθεί…να ψυχοπονέσει τον καημένο»:μετάθεση ευθυνών στους άλλους
•«και καλύτερα να πούμε…έχω δει»: άρνηση του γεγονότος
•«τάχα δεν είναι φταίχτης…χωρίς να φταίξει;»: αναζήτηση της αιτίας του γεγονότος – κατηγορεί τον χτυπημένο – εκφράζει την άποψη ότι κανείς δεν τιμωρείται άδικα
•«και καλά του κάνουνε…άρχοντες»: αναγνωρίζει στους ανθρώπους που τον χτύπησαν το δικαίωμα να το πράξει.
ΕΡΩΤΗΣΗ
Πώς κλιµακώνεται η αντίδραση του ήρωα του ποιήµατος στο θέαµα του τραυµατισµένου συνανθρώπου του; Τι υποκρύπτει αυτή η συµπεριφορά;
“Πως έγινε ένας κακός άνθρωπος” της Ελένης Βακαλό
Κατερίνα Αδαμοπούλου
06/09/2014
Μπορεί κάποιος να γεννηθεί κακός ή καλός;
Η κακία και η καλοσύνη βρίσκονται στο DNA του καθενός μας ή μήπως είναι καθαρά ζήτημα προσωπικής επιλογής; Αν τελικά αποδεχτούμε πως η συμπεριφορά μας πηγάζει από ένα από τα παραπάνω, αμέσως θα γεννηθεί ένα άλλο ζήτημα προς διερεύνηση: το κατά πόσον είναι δυνατόν, να αλλάξει ολοκληρωτικά η συμπεριφορά ενός ανθρώπου; Και αν κάτι τέτοιο καθίσταται εφικτό, τι είναι αυτό που τελικά προκαλεί αυτή την ριζική αναμόρφωση; Η ζωή έχει ήδη αποδείξει αρκετές φορές, πως κανένας μας δεν είναι αποκλειστικά καλός ή κακός και ότι ανά πάσα στιγμή όλοι είμαστε ικανοί να κάνουμε το μέγιστο κακό. Θα υπάρξουν στιγμές στη ζωή μας που θα γίνουμε, είτε το επιδιώκουμε είτε όχι, κακοί με τους γύρω μας επειδή οι δεδομένες συνθήκες μας το υπαγορεύουν ή τουλάχιστον επειδή θεωρούμε πως μονάχα καταστρέφοντας κάποιον θα επιτύχουμε. Με τον πλέον τραγικό τρόπο έχει επίσης αποκαλυφθεί πως άτομα υπεράνω υποψίας έχουν κατά καιρούς διαπράξει τα πιο ειδεχθή εγκλήματα. Ποια είναι ωστόσο η βαθύτερη αιτία που μετατρέπει ένα φιλήσυχο άτομο σε ένα κακό άνθρωπο; Η Ελένη Βακαλό, στο ποίημα που ακολουθεί επιδιώκει, να καταδείξει τα αίτια που γενούν το κακό στην ανθρώπινη ψυχή. Και μας αποδεικνύει και αυτή με την σειρά της, πως και ένας κατά τα φαινόμενα καλός άνθρωπος, δύναται να πληγώσει τον συνάνθρωπό του τη στιγμή που εκείνος όντας πεσμένος, το μόνο που αναζητά είναι μία χείρα βοηθείας. «Θα σας πώ πως έγινε Έτσι είναι η σειρά Ένας μικρός καλός άνθρωπος αντάμωσε στο δρόμο του, έναν χτυπημένο Τόσο δα μακριά από κείνον ήτανε πεσμένος και λυπήθηκε Τόσο πολύ λυπήθηκε Που ύστερα φοβήθηκε Πριν κοντά του πλησιάσει για να σκύψει να τον πιάσει, σκέφτηκε καλύτερα Τι τα θες τι τα γυρεύεις Κάποιος άλλος θα βρεθεί από τόσους γύρω, να ψυχοπονέσει τον καημένο Και καλύτερα να πούμε Ούτε πως τον έχω δει Και επειδή φοβήθηκε Έτσι συλλογίστηκε Τάχα δεν θα είναι φταίχτης, ποιον χτυπούν χωρίς να φταίξει; Και καλά του κάνουνε αφού ήθελε να παίξει με τους άρχοντες Άρχισε λοιπόν και εκείνος Από πάνω να χτυπά Αρχή του παραμυθιού καλημέρα σας» Ο φόβος, η αδιαφορία, το μίσος/απέχθεια μπορούν να γεννήσουν αρνητικά συναισθήματα και να οδηγήσουν σε άκρως επιθετικές συμπεριφορές. Δεν βοηθάς διότι φοβάσαι. Ο φόβος σε ακινητοποιεί. Για ποιόν ακριβώς λόγο να βοηθήσεις έναν παντελώς άγνωστο σου; Τι θα αποκομίσεις; Στην καλύτερη περίπτωση ένα “ευχαριστώ”- μα αυτό πια δεν έχει καμία αξία…(!) Στην χειρότερη θα βρεθείς μπλεγμένος δίχως να το αντιληφθείς˙σε κάτι μεγαλύτερο και ισχυρότερο από εσένα. Συνεπώς επιλέγεις την εύκολη λύση: λες στον εαυτό σου, κάποιος άλλος θα βρεθεί να συντρέξει και απομακρύνεσαι όσο πιο γρήγορα μπορείς. Η φυγή σου, σε παθητικοποιεί. Σε καθιστά λιγότερο άνθρωπο. Ωστόσο καθώς θα φεύγεις, θα αναρωτηθείς τι έκανε ο άνθρωπος αυτός για να βρεθεί σε αυτή την κατάσταση; Και τότε ίσως να νοιώσεις κάποια αποστροφή˙επειδή είσαι πεπεισμένος ότι κατά κάποιον τρόπο είναι ένοχος. Ένοχος; Ποιο έγκλημα διέπραξε; Ίσως γιατί επέλεξε να μην υποταχθεί όπως έκανες εσύ. Ίσως επειδή ενώ είχε επίγνωση της δυσκολίας του αγώνα που έδινε, αποφάσισε να τον συνεχίσει. Κρίθηκε ένοχος διότι επιδίωξε να διαταράξει την τάξη- που κάποιοι άλλοι είχαν επιβάλλει στον κόσμο- και που εσύ είχες αποδεχτεί με την σιωπή σου. Για όλα αυτά, τον καταδικάζεις και του επιβάλλεις την ποινή ˙ τελειώνεις αυτό που οι άλλοι άφησαν στη μέση. Και έτσι ο άλλοτε καλός μετατρέπεται ξαφνικά σε έναν κακό άνθρωπο… Σχετικά
Τελικά γιατί υπάρχει το κακό;
Δανάη Ζαχαρίου10/01/2019
Πώς μπορούμε να καταλάβουμε γιατί υπάρχει το κακό; Η ευθύνη ανήκει στους άλλους ή σε εμάς, στις επιλογές και στις πράξεις μας; Για να καταλάβουμε γιατί υπάρχει το κακό, πρέπει να μάθουμε πρώτα από που προέρχεται. Με βάση τις περισσότερες θρησκείες, ο άνθρωπος χωρίζεται σε δύο κατηγορίες, αυτός που έχει μέσα του το φως και άρα το καλό, και αυτός που έχει βυθιστεί στο σκοτάδι και άρα στο κακό. Πιο συγκεκριμένα, το κακό για την θρησκεία είναι μια αόρατη δύναμη που διαποτίζει τον κόσμο. Για τον χριστιανισμό το κακό ίσως να είναι ο ίδιος ο διάβολος. Από μια ψυχοσωματική άποψη, το έμβιο ον που λέγεται άνθρωπος, αποτελείται από πολλαπλές στρώσεις ενέργειας. Μια ενέργεια που μπορεί να εκδηλωθεί μια δύο τρόπους. Είτε με τον κακό, είτε με τον καλό. Με άλλα λόγια, όλοι μέσα μας έχουμε δύο φύσεις, μια καλή και μια κακή. Το θέμα είναι ποια υπερισχύει, ή ακόμα καλύτερα, ποια βγάζουμε προς τα έξω. Άρα το κακό, προέρχεται από μέσα μας. Το ερώτημα είναι: έχουμε επιλογή στο αν θα το εκδηλώσουμε ή θα το καταπιέσουμε, ή η ροπή προς το κακό είναι κάτι που συμβαίνει ασυνείδητα και εκ φύσεως; Σε αυτή την ερώτηση, έρχεται να απαντήσει η ψυχιατρική. Οι περισσότερες περιπτώσεις ”κακών” ανθρώπων, όπως για παράδειγμα οι δολοφόνοι, οι βιαστές και γενικά οι εγκληματίες, παρουσιάζουν δείγματα ψυχοπαθητικής συμπεριφοράς. Οι ψυχοπαθητικές τάσεις είναι είτε απόρροια βιολογικών διαταραχών, σαν μια ”κακή νευροδικτύωση” που υπάρχει από την γέννηση και είναι εμφανής ακόμα και από αρκετά μικρή ηλικία, είτε είναι αποτέλεσμα ενός ισχυρού σοκ που μπορεί να υποστεί ο ”ασθενής”. Αυτό, ας πούμε ότι είναι ο κανόνας. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει, ότι ένας άνθρωπος που έχει αρκετά καλά στοιχεία μέσα του, δεν μπορεί να διαπράξει εγκληματικές πράξεις και το αντίθετο. Μπορεί να μας κάνει η επιστήμη καλύτερους; Μπορεί η θρησκεία να μας κάνει καλύτερους; Ή η βελτίωση και η εξέλιξή μας σαν άνθρωποι εξαρτάται εξ’ολοκλήρου από τις σκέψεις, τις επιλογές και τις πράξεις μας; Ας τα πάρουμε από την αρχή. Όπως είπαμε, οι άνθρωποι που πραγματικά ενδίδουν στο κακό διαπράττωντας εγκληματικές πράξεις, συνήθως είναι άτομα που έχουν ψυχοπαθητικές τάσεις. Αυτό σημαίνει ότι δεν νιώθουν τα συναισθήματα όπως τα νιώθουν άλλοι άνθρωποι. Δεν μπορούν να νιώσουν φόβο, ενσυναίσθηση και ενοχές. Αυτό τους κάνει ικανούς για όλα και φυσικά για το κακό. Παρόλα αυτά, τα εγκλήματα πάθους διαπράττονται από άτομα που γενικά είχαν μια καλή συμπεριφορά. Ας φέρουμε ένα παράδειγμα. Ένας άντρας που από πάντα είχε κακή και παραβατική συμπεριφορά, βγαίνει στο δρόμο τη νύχτα, βλέπει μια κοπέλα, την απαγάγει, την βιάζει, την σκοτώνει ακαριαία και φεύγει χωρίς να νιώσει ενοχές. Η κοπέλα αυτή είχε μια μητέρα. Μια μητέρα που σε όλη της την ζωή, είχε μια ευγενική, δοτική και καλή συμπεριφορά. Η μητέρα, από τον θυμό και την θλίψη της, βλέποντας τυχαία στον δρόμο τον άντρα που ξέρει ότι είναι υπεύθυνος για τον φόνο της κόρης της, τον δολοφονεί. Ποιος από τους δυο είναι κακός άνθρωπος; Μπορούμε στα αλήθεια να πούμε; Αυτό που μπορούμε σίγουρα να πούμε είναι ότι το αποτέλεσμα είναι ίδιο. Η πράξη δηλαδή του φόνου. Άρα και οι δυο διέπραξαν το ”κακό”. Αν το αναλύσουμε λίγο, πιθανότατα ο βιαστής και δολοφόνος να είχε ψυχοπαθητικές τάσεις που τον οδήγησαν σε μια τέτοια πράξη χωρίς να νιώσει οτιδήποτε πέρα από ευχαρίστηση, ενώ η εκδικητική μητέρα να ενέδωσε σε μια πλευρά του εαυτού της που ενδεχομένως να μην είχε βγει ποτέ στην επιφάνεια, εάν δεν είχε υποστεί τέτοιο ψυχολογικό σοκ. Έχουν λοιπόν δύο βασικές διαφορές. Την αιτία και την ψυχολογική συνέπεια της πράξης. Έχουν όμως και δύο κοινά. Την παρόρμηση, την πρωτόγονη αυτή ορμή για κακό και το αποτέλεσμα της πράξης . Άρα, είναι η παρόρμηση μια ”ευκαιρία” για να δούμε ποια πλευρά υπερισχύει μέσα μας; Η καλή ή η κακή; Τι πραγματικά θέλουμε να κάνουμε, πριν μπει στην μέση η λογική; Ποια είναι η πρώτη μας σκέψη και επιθυμία; Και το επόμενο ερώτημα είναι: Είχε άραγε, ο άνθρωπος που έπασχε από ψυχοπάθεια -μια κλινική και πολλές φορές μη ελεγχόμενη κατάσταση- την επιλογή να μην ενδώσει στο κακό, όπως την είχε η μητέρα που δεν έπασχε από κάποια εγκεφαλική διαταραχή; Ποιος άρα είχε τον λιγότερο έλεγχο και την μεγαλύτερη επιθυμία; Μπορούμε να το απαντήσουμε αυτό; Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι πίστευαν ότι για κάθε μία κακή πράξη που κάνεις η καρδιά βαραίνει. Υπάρχουν μάλιστα τοιχογραφίες που δείχνουν την ανθρώπινη καρδιά να ζυγίζεται από την θεά της αλήθειας, Μαάτ, ενώ ο Θωθ, ο σύζυγός της, γράφει την κρίση. Αν είναι πολύ βαριά δεν μπορεί να απογειωθεί το σώμα και η ψυχή προς τον ”παράδεισο”. Αντίθετα, έλκεται προς τα κάτω, στον Θεό του κάτω κόσμου, Οσίρι. Υπάρχει η πολύ μεγάλη πιθανότητα, η βάση του χριστιανο-ιουδαικού και ισλαμικού συστήματος αξιών να πηγάζει από αυτή την ιδέα των Αιγυπτίων (που χρονολογείται περίπου από το 1300 π.Χ.), της διαχώρησης του ανθρώπου σε καλό και κακό, με κριτήριο της πράξεις του. Το ζύγισμα της καρδιάς υποδηλώνει πως μας συγκρατεί μόνο ο φόβος για τις συνέπειες. Το οποίο με κάνει και αναρωτιέμαι… Είμαστε έμφυτα καλοί, ή έμφυτα κακοί; Στην πραγματικότητα, το ερώτημα αυτό είναι και η βάση του χριστιανισμού. Άλλωστε, όλοι ξέρουμε για το προπατορικό αμάρτημα. Βέβαια, αν και ο χριστιανισμός αναγνωρίζει ότι υπάρχει κάτι έμφυτο στον άνθρωπο που φαίνεται να κλίνει προς τον θάνατο και την βία, αποδίδει την πηγή του κακού σε δαιμονικές και σατανικές δυνάμεις. Αντίθετα, μια θρησκεία που έχει εξελιχθεί πολύ και δεν πιστεύει στον Θεό και στον σατανά ως εξωτερικές και υπερφυσικές δυνάμεις, αλλά ως πνευματικές καταστάσεις που υπάρχουν μέσα τον άνθρωπο και που είναι δική του απόφαση ποια θα επιλέξει, είναι ο σύγχρονος ζωροαστρισμός. Αν και ο ιδρυτής του, Ζωροάστρης ήταν από τους πρώτους που γέννησαν την έννοια του διαβόλου (αφού ο ζωροαστρισμός είναι προγενέστερος των αμβααμικών θρησκειών που αργότερα ο χριστιανισμός του έδωσε το όνομα ”Βεελζεβούλ”), η σύγχρονη ζωροαστρική σχολή έχει σκοπό την καταπολέμηση του κακού που βρίσκεται μέσα μας με την έννοια της έλλειψης αξιών και κακής συμπεριφοράς, δηλαδή του κακού που βρίσκεται στο μυαλό μας. Για τους πιστούς του ζωροαστρισμού, το κακό ξεκινά από τις κακές σκέψεις. Στον ινδουισμό, δεν υφίσταται διχοτόμηση καλού και κακού. Πιστεύουν ότι ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να είναι καλός και κακός ταυτόχρονα. Μάλιστα, οι πιστοί δεν αποστρέφονται το κακό. Το θεωρούν ως ένα πνεύμα που χρειάζεται φροντίδα, βοήθεια και καθοδήγηση, ώστε να βρει την γαλήνη και να γίνει καλό. Πάντα στο τέλος, υπάρχει η ελπίδα. Είτε υπάρχουν υπερφυσικές δυνάμεις που μας καθορίζουν, είτε όχι, ένα είναι σίγουρο. Όλοι γεννιόμαστε, με την ικανότητα να κάνουμε κακό. Άλλοι αντιστέκονται μονίμως στον πειρασμό να κάνουν κάτι κακό και άλλοι παραδίνονται. Στην Νέα Ζηλανδία, ο ψυχολόγος Τζέσι Μπέριγκ πιστεύει πως είτε υπάρχουν είτε όχι, χρειαζόμαστε τα υπερφυσικά όντα για να μένουμε στον ”ίσιο δρόμο”. Για να δοκιμάσει αυτή την θεωρία, κάνει ένα πείραμα με μικρά παιδιά, όπου τα τοποθετεί απέναντι σε ένα στόχο σε απόσταση 2 μέτρων και τα προτρέπει τον πετύχουν με ένα μπαλάκι, το οποίο αν πεταχτεί σωστά μπορεί να κολλήσει στο επιθυμητό σημείο. Τους εξηγεί τους κανόνες και τα βάζει σε ένα δωμάτιο μόνα τους (το οποίο όμως είναι εξοπλισμένο με κάμερες για να τα βλέπει, χωρίς αυτά να το ξέρουν), και τους λέει ότι στο τέλος θα μπει στο δωμάτιο να δει αν τα κατάφεραν, ώστε να πάρουν και το έπαθλο που τους υποσχέθηκε. Ενώ τα παιδιά συμφώνησαν με τους κανόνες, όταν μπήκαν στο δωμάτιο, επειδή πίστευαν ότι δεν τους βλέπει κανείς, παραβίασαν τους κανόνες και περπατώντας προς τον στόχο απλά κόλλησαν το μπαλάκι με το χέρι αντί το πετάξουν από απόσταση. Με λίγα λόγια, έκλεψαν. Έκανε το ίδιο με μια άλλη ομάδα παιδιών, με την διαφορά ότι αυτή τη φορά, τους είπε ότι στο δωμάτιο μαζί τους θα είναι η πριγκίπισσα Ελισάβετ, μια πριγκίπισσα που έχει την μαγική ιδιότητα να γίνεται αόρατη και πως ακόμα και αν δεν την έβλεπαν ήταν εκεί μαζί τους και τα έβλεπε να παίζουν. Αυτή λοιπόν η ομάδα παιδιών, με τον φόβο ότι κάποιος θα τους έβλεπε αν έκλεβαν και ίσως τους μαρτυρούσε, ακολούθησαν τους κανόνες και πέταξαν κανονικά από απόσταση την μπάλα, ακόμα και αν ήξεραν ότι δεν θα κερδίσουν. Αν και αυτή η συμπεριφορά, είναι μια φυσιολογική και συνηθισμένη συμπεριφορά για ένα μικρό παιδί, υποδηλώνει ότι χρειαζόμαστε κάποιον να μας ”επιβλέπει” για να αποτραπεί η εγωιστική μας συμπεριφορά. Και εδώ θα θέσω ένα ακόμη ερώτημα: Θα λήστευες μια τράπεζα αν βεβαιωνόσουν πως θα το μάθαινε ποτέ κανείς; Πως δεν θα υπήρχαν συνέπειες; Πιθανότατα. Η παρόρμηση και η εγωιστική συμπεριφορά είναι στην ανθρώπινη φύση. Μπορούμε άραγε να διώξουμε όποια πλευρά κακού έχουμε μέσα μας; Οι θιβετιανοί βουδιστές πιστεύουν ότι εξαγνίζονται από το κακό και τις κακές σκέψεις μέσω του διαλογισμού, στον οποίο φτάνουν μέσω μουσικών τελετουργικών. Οι βουδιστές υποστηρίζουν επίσης ότι η ορμή μας να κάνουμε κακό, πηγάζει από άγνοια της λειτουργίας του νου μας. Οι ιεροτελεστίες, βοηθούν τους μοναχούς να βρουν την πηγή των κακών σκέψεων. Έτσι θα κατανοήσουν τα αίτια και θα τα καταπολεμήσουν. Δεν θέλουν όμως όλοι να πολεμήσουν τους ”inner demons” τους. Πολλοί άνθρωποι είναι αποφασισμένοι να κάνουν κακό, από το οποίο αντλούν απίστευτη ικανοποίηση. Για αυτούς λοιπόν τους ανθρώπους, υπάρχει τρόπος ή πιθανότητα να αλλάξουν; Μπορεί να μας κάνει η επιστήμη καλύτερους; Μπορεί η θρησκεία να μας κάνει καλύτερους; Η η βελτίωση και η εξέλιξή μας σαν άνθρωποι εξαρτάται εξ’ολοκλήρου από τις σκέψεις, τις επιλογές και τις πράξεις μας; Σύμφωνα με τον νευροεπιστήμονα Κεντ Κιλ, οι μαγνητικές τομογραφίες κατανοώντας τα συστήματα του εγκεφάλου, μπορούν να αποτρέψουν ένα άτομο με ψυχοπαθητικές τάσεις και κλίση προς το κακό να τις εκδηλώσει, εάν πραγματοποιηθούν σε μικρή ηλικία και οι ειδικοί προτείνουν την κατάλληλη θεραπεία. Για παράδειγμα, αν ένα παιδί έκανε μαγνητική τομογραφία στην οποία φαινόταν ότι οι περιοχές του κροταφικού λοβού που ευθύνεται για το συναίσθημα, ήταν υποανάπτυκτες, τότε θα ήταν μια ένδειξη ότι το παιδί έχει μέσα του ψυχασθενικές τάσεις οι οποίες με την κατάλληλη ευκαιρία και στην κατάλληλη ηλικία, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο θα εκδηλωθούν. Αν όμως οι ειδικοί έβλεπαν εγκαίρως αυτή την εγκεφαλική δυσλειτουργία, θα ανέπτυσσαν μια προσαρμοσμένη θεραπεία και θα βοηθούσαν στην πρόληψη και καταπίεση αυτών των εγκληματικών τάσεων. Με τον τρόπο αυτό, θα μπορούσαν να προβλέψουν ποια άτομα ρέπουν προς το κακό και να το αποτρέψουν.
Πηγή: https://frapress.gr/2019/01/telika-giati-yparchei-to-kako/
Πηγή: https://frapress.gr/2019/01/telika-giati-yparchei-to-kako/
Όταν περιμένεις κάποιον να σε σώσει
Κατερίνα Χλιάρα
23/08/2016
H ζωή δεν είναι ένα απ’ αυτά τα παραμύθια που θα έρθει ο ήρωας να σε σώσει.
Δυστυχώς. Πόσο θα θέλαμε να είμαστε όλες μας η Λόις Λέιν, που έχει τον Σούπερμαν να τη σώζει σε κάθε πτώση, σε κάθε αρπαγή, μέσα από έναν κρυφό έρωτα που στο τέλος του επεισοδίου θα ολοκληρωθεί.. Πόσο θα θέλαμε να είμαστε η Άριελ, που περιμένει ένα φιλί από τον πρίγκιπά της για να πάρει πίσω τη φωνή της, ανώδυνα και εύκολα. Κάθε μέρα κρυφά μέσα μας αδημονούμε για μια σωτήρια αλλαγή που θα μας απαλλάξει από κάτι. Κάτι απροσδιόριστο συνήθως. Λέμε ότι είναι αυτή η δουλειά ή αυτή η συνήθεια, η καθημερινότητα ή το μέρος στο οποίο ζούμε. Τελικά δεν είναι τίποτα από αυτά. Αυτό που πάντα θέλουμε είναι κάποιον ή κάτι να μας σώσει από τον εαυτό μας. Αυτόν τον σκληρό άνθρωπο, γεμάτο ατέλειες, ανασφάλειες και ελαττώματα που σε τίποτα δε μοιάζει με τους δυναμικούς κυρίαρχους του κόσμου. Με όσους τα έχουν καταφέρει πραγματικά στη ζωή τους. Ζούμε με την ελπίδα ότι θα έρθει ο πρίγκηπας με το άσπρο άλογο ή η πριγκίπισσα με το πιο λαμπερό χαμόγελο, το μεγάλο έρωτα, σε κάθε περίπτωση και καθόμαστε και περιμένουμε. Εμμένοντας (σ)τον εαυτό μας όπως είναι, χωρίς να θέλουμε να αλλάξουμε τίποτα στην κάθε μέρα που … επιβιώνουμε. Και όταν αυτός ο κάποιος έρθει, κλεινόμαστε. Θυμόμαστε ότι δεν εμπιστευόμαστε κανέναν σαν τον εαυτό μας, τον οποίο κατακρίνουμε ανελέητα. Σταματάμε να ανοιγόμαστε γιατί φοβόμαστε. Ότι θα ανοιχτούμε πολύ ή ότι θα πληγωθούμε. Ή ότι θα συμβούν και τα δύο και μετά δε θα μπορούμε να μαζέψουμε τα κομμάτια μας. Και όταν αυτό το κάτι έρθει, το διώχνουμε, γιατί φοβόμαστε ότι όλα θα αλλάξουν και η αλλαγή είναι κακό πράγμα. Αλλά πώς θα σωθούμε αν δεν αλλάξουμε κάτι; Χρειάζεται όντως να σωθούμε; Χρειάζεται να περιμένουμε κάτι που θα μας σώσει; Αντίστοιχα, κάποιος άλλος κάπου περιμένει να του δώσουμε την ευκαιρία να σωθεί. Μπορούμε να το κάνουμε εμείς αυτό; Μπορούμε να σώσουμε κάποιον όταν πνιγόμαστε μέσα στη δική μας αιμορραγία; Τόσες ερωτήσεις χωρίς καμία θρασεία απάντηση. Ας έρθει κάποιος να μου πει «ναι». «Ναι, θα σε σώσω. Γιατί εγώ τα κατάφερα. Γιατί δεν κάνω λάθη, μετά από τόσα που έμαθα». Τότε θα πω κι εγώ «ναι». Αλλά η ζωή δεν είναι ένα εργοστάσιο πραγματοποίησης ευχών. Δυστυχώς για εσένα… Και για εμένα… Και για όλους μας. Αυτό που εγώ μπορώ να κάνω είναι να σου διώξω λίγους φόβους. Μπορώ να σε βοηθήσω να καταλάβεις λίγο καλύτερα αυτό που είσαι, γιατί θα σε ρωτάω για να σε μάθω. Μπορώ, ίσως, να σε κάνω να κλαις λιγότερο και να γελάς περισσότερο. Να ξεφύγεις από αυτό που σε δεσμεύει. Αρκεί να με αφήσεις να μπω και μ’ εμπιστευτείς. Να μη φοβηθείς ότι μετά θα πρέπει να μου χρωστάς αιώνια ευγνωμοσύνη. Γιατί θα το έχω κάνει επειδή θέλω και επειδή σε αγαπάω. Πώς θα το δεχόμουν εγώ όμως αυτό, αν εσύ μου το πρότεινες; Έχουμε πάντα στο μυαλό μας αυτήν την ευκαιρία-κλειδί, τον άνθρωπο που γνωρίσαμε και που θέλει να είναι εκεί. Έχουμε το πανό που φωτίζει μέσα στο σκοτάδι που κρύβουμε στο μυαλό μας και που λέει «Είμαι εδώ. Μη με χάσεις». Και ελέγχουμε για πόσο καιρό θα είναι εκεί, γιατί πιστεύουμε ότι είμαστε οι δεσμοφύλακες του χρόνου, γιατί πιστεύουμε ότι ο χρόνος θα είναι καλός μαζί μας, ενώ είναι ηλίθια αμείλικτος… Να δούμε, θα μείνει, δε θα μείνει; Αν μείνει, είμαστε σίγουροι ότι ήταν για εμάς. Όντως, μπράβο, ναι, άντεξε στο χρόνο. Αν δε μείνει, η καρδιά ανεβάζει σφυγμούς, ραγίζει και σπάει σε χίλια κομμάτια.
Πηγή: https://frapress.gr/2016/08/otan-perimenis-afton-pou-tha-se-sosi/
Πηγή: https://frapress.gr/2016/08/otan-perimenis-afton-pou-tha-se-sosi/
ελένη βακαλό
. ΕΛΕΝΗ ΒΑΚΑΛΟ Πώς έγινε ένας κακός άνθρωπος
. Γεννήθηκε ως Σταυρινού Ελένη στην Κωνσταντινούπολη το 1921
Δύο χρονών εγκαθίστανται στην Αθήνα στη μικρασιατική καταστροφή
Σπούδασε Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (1940-1945) 1948 έφυγε για το Παρίσι, όπου ειδικεύτηκε στην ιστορία τέχνης στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, ενώ παρακολούθησε επίσης σεμινάρια ανθρωπιστικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ στράφηκε επαγγελματικά στη Σχολή Διακοσμητικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών Βακαλό, την οποία ίδρυσε από κοινού με το ζωγράφο και σκηνογράφο σύζυγό της Γιώργο Βακαλό(πουλο) τεχνοκριτικός
συνεργάστηκε με την εφημερίδα Τα Νέα
πρωτοεμφανίστηκε το 1944 από τις σελίδες του περιοδικού Νέα Γράμματα πρώτη της ποιητική συλλογή, με τίτλο Θέμα και παραλλαγές 1991 τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης για τη συλλογή Γεγονότα και ιστορίες της κυρα – Ροδαλίνας
Το ποιητικό έργο της Ελένης Βακαλό τοποθετείται από τους ιστορικούς στο χώρο του ελληνικού μεταπολεμικού υπερρεαλισμού 2002: θάνατος.
Α΄ Κρατικό Βραβείο Ποίησης 1991
Βραβείο Δοκιμίου Ακαδημίας Αθηνών 1997
Επίτιμος διδάκτωρ του τμήματος Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης 1998
Επίτιμος Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου του Derby 2000
. Ι.Ποίηση
• Θέματα και παραλλαγές. Αθήνα, 1945.
• Αναμνήσεις από μια εφιαλτική πολιτεία. Αθήνα, 1948.
• Στη μορφή των θεωρημάτων. Αθήνα, 1951. • Το Δάσος. 1954. • Τοιχογραφία. 1956. • Ημερολόγιο της ηλικίας. 1958. • Περιγραφή του σώματος. 1959. • Η έννοια των τυφλών. 1962. • Ο τρόπος να κινδυνεύουμε. 1966. • Γενεαλογία. Αθήνα, 1971. • Του κόσμου. Αθήνα, Κέδρος, 1978. • Πριν από το λυρισμό. Αθήνα, Συμείον, 1981. • Γενεαλογία του κόσμου. Αθήνα, Ύψιλον/Βιβλία, 1990. • Γεγονότα και ιστορίες της κυρα-Ροδαλίνας. Αθήνα, 1990. • Οι παλάβρες της κυρα - Ροδαλίνας. Αθήνα, Ύψιλον/Βιβλία, 1985. • Το άλλο του πράγματος· Ποίηση 1954-1994. Αθήνα, Νεφέλη, 1995. • Επιλεγόμενα. Αθήνα, Νεφέλη, 1997.
ΙΙ.Δοκίμιο
• Εισαγωγή σε θέματα ζωγραφικής. Αθήνα, 1960. • Δώδεκα μαθήματα για τη σύγχρονη τέχνη. Αθήνα, 1970. • Η έννοια των μορφών. Αθήνα, 1975. • Ρυθμοί και όροι της ευρωπαϊκής τέχνης. Αθήνα, 1980. • Η φυσιογνωμία της μεταπολεμικής τέχνης στην ΕλλάδαΑ·Αφαίρεση. Αθήνα, 1981. • Η φυσιογνωμία της μεταπολεμικής τέχνης στην ΕλλάδαΒ’·Εξπρεσσιονισμός - Υπερρεαλισμός. Αθήνα, 1982. • Η φυσιογνωμία της μεταπολεμικής τέχνης στην ΕλλάδαΓ’·Ο μύθος της ελληνικότητας. Αθήνα, 1983 • Η φυσιογνωμία της μεταπολεμικής τέχνης στην ΕλλάδαΔ’·Μετά την αφαίρεση. Αθήνα, 1985. • Από την πλευρά του θεατή· Δοκίμια. Αθήνα, Κέδρος, 1990. • Κριτική εικαστικών τεχνώνΑ’ - Β΄. Αθήνα, Κέδρος, 1996.
Η Ελένη Βακαλό, ποιήτρια και τεχνοκριτικός, υπηρέτησε τις αδελφές τέχνες της ποίησης και της ζωγραφικής με ίση αγάπη.
Στο σημαντικό έργο της -ποιητικό, δοκιμιακό και κριτικό- εγκαινιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα μια συγκεκριμένη προβληματική γύρω από το αισθητικό φαινόμενο.
Το 1945 δημοσιεύει την πρώτη ποιητική συλλογή της, ενώ ήδη από το 1959 διατυπώνει πρωτοπόρες ιδέες για τη μοντέρνα τέχνη.
Η συνολική αναγνώριση του έργου της ήρθε το 1997 με το βραβείο της Ακαδημίας, αλλά και με σειρά άλλων διακρίσεων.
http://www.vlioras.gr/Philologia/Literature/Sxolik
: μεταπολεμική ποίηση
. http://digitalschool.minedu.gov.gr/modules/ document/file.php/DSGL-C131/%CE %94%CE%B9%CE%B4%CE%B1%CE%BA%CF %84%CE%B9%CE%BA%CF%8C%20%CE %A0%CE%B1%CE%BA%CE%AD%CF%84%CE %BF/%CE%92%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE %AF%CE%BF%20%CE%9C%CE%B1%CE %B8%CE%B7%CF%84%CE %AE/LYK_C_01_03%28Kaknavatos_Vakalo_ Valaoritis_Katsaros%29.pdf
- Εισαγωγή
- Συνάντηση
- Ταλάντευση
- Σκέψη
- Δικαιολόγηση
- Άλλοθι
- Απόφαση
- Δράση
- Επίλογος
- . Ο τίτλος δίνει το περιεχόμενο
- Περνά διαδοχικές φάσεις στη μεταμόρφωση
- Οι εξωτερικοί παράγοντες επηρεάζουν ;
- Το κακό υπάρχει μέσα;
- Ποιος ο ρόλος της λέξης «μικρός»;
- Τόπος;
- Χρόνος;
- Ρόλος του φόβου
- Ρόλος του φόβου
- Στο κείμενο:
- εντοπισμός λέξεων
- Στην εποχή: διώξεις, βασανισμοί, ανελευθερία, η μετεμφυλιακή Ελλάδα, αλλά και η μεταδικτατορική
- Πού εδράζει η απόφασή του;
- Σε επιχείρημα αβάσιμο: εκλαμβάνει ως φυσικό το αποτέλεσμα, χωρίς να διερευνήσει τα αίτια.
- Δημιουργείται κύκλος επανάληψης συμπεριφοράς.
- Για να δικαιολογήσει την απόφασή του κάνει το ίδιο. Η βία παράγει βία.
- Πρόθεση του συγγραφέα:
- Δήλωση της έκπτωσης των αξιών
- .
- Παντογνώστης αφηγητής
- γ΄πρόσωπο
- α΄πρόσωπο ενικό – πληθυντικό
- Αλυσιδωτή αφήγηση- θυμίζει παραμύθι
- Υπάρχει ήρωας, πάθη, δράση, επανάληψη συμπεριφοράς
- Εσωτερική αναρρώτηση- διάλογος με τον εαυτό του
- Ενδιαφέρουσα χρήση του :και
- Πληθώρα ρημάτων= ενέργεια
- Έλλειψη στίξης
- Έλλειψη ομοιοκαταληψίας
- Γρήγορος ρυθμός= δημιουργία έντασης
- Εσωτερική ρυθμικότητα
- Η χρήση της στερεοτυπικής φράσης, αλλά αντίστροφα . Τι εξυπηρετεί;
- Συνάντηση με κάποιον
- Αφαιρετικός λόγος
- Κάθαρση παθών, όχι λύση
- Αίμα – βία
- Διαδοχική ακολουθία γεγονότων
- Αναλογισμός
- Αδιαφορία
- http://www.kee.gr/attachments/file/2058.pdf :
- Πώς κλιµακώνεται η αντίδραση του ήρωα του ποιήµατος στο θέαµα του τραυµατισµένου συνανθρώπου του; Τι υποκρύπτει αυτή η συµπεριφορά;
- http://users.sch.gr//symfo/sholio/ekthesi/e/ metamorfosi.pdf
- Ξ. Κοκόλης
Ελένη Βακαλό «Πώς έγινε ένας κακός άνθρωπος»
ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
https://blogs.sch.gr/pargiro/2017/01/31/21/
Ομάδα 1
- Συγκέντρωση υλικού
Διαβάστε προσεκτικά τον τίτλο, εντοπίστε και σχολιάστε τη σχέση του με το ποίημα. Εξηγήστε το ρόλο της λέξης «μικρός». Προσπαθήστε να διερευνήσετε την πρόθεση του ποιητή και να διατυπώσετε το θέμα.
- Άσκηση
Υποθέστε ότι σας καλούν σε μια φιλανθρωπική εκδήλωση όπου αξιοποιώντας τα στοιχεία που βρήκατε και παραθέτοντας στίχους του ποιήματος θα δώσετε τον κίνδυνο που ελλοχεύει για τον σύγχρονο άνθρωπο, αν απωλέσει την ανθρωπιά του.
Το κείμενο να διαθέτει την απαραίτητη συναισθηματική ένταση, χωρίς όμως μελοδραματισμούς
Ομάδα 2
- Συγκέντρωση υλικού
Διαβάστε προσεκτικά το ποίημα και συλλέξτε τις εικόνες από τις οποίες αποτελείται. Βρείτε τα δομικά μέρη του ποιήματος. Τοποθετήστε το ποίημα χρονικά και τοπικά.
- Άσκηση
Γνωρίζοντας ότι η Βακαλό ήταν και ζωγράφος και αφού αξιοποιήσετε το υλικό που συγκεντρώσατε, δημιουργήστε ένα κείμενο που μπορεί να δημοσιευτεί σε τεχνοκριτικό περιοδικό, αναλύοντας την επικοινωνία των τεχνών και τη δυνατότητα του καλλιτέχνη να κουβαλά τη σκευή του και σε άλλα είδη. Αξιοποιήστε στίχους του ποιήματος.
Ομάδα 3
- Συγκέντρωση υλικού
Εντοπίστε του παράγοντες που διαμορφώνουν την τελική στάση ζωής του ήρωα, παρακολουθώντας τη μεταμόρφωσή του(;).
- Άσκηση
Γράψτε ένα κείμενο με τη μορφή ημερολογίου όπου θα ο ήρωας θα αποκαλύπτει την ψυχή του σε α΄ πρόσωπο, αφήνοντας να διαφανούν τα κίνητρα και οι προθέσεις του.
Ομάδα 4
- Συγκέντρωση υλικού
Μελετώντας προσεκτικά τους στίχους του ποιήματος και ενθυμούμενοι στοιχεία τεχνικής που μάθατε σε όλη τη μαθητική σας πορεία, εντοπίστε τα τεχνικά χαρακτηριστικά του ποιήματος.
- Άσκηση
Μεταγράψτε το ποίημα σε πεζό. Κατόπιν, θεωρήστε ότι συμμετέχετε σε μια λογοτεχνική βραδιά, όπου με επιχειρήματα θα πείσετε πως η τεχνική του ποιήματος σας έδωσε αυτό το «δικαίωμα».
Ομάδα 5
- Συγκέντρωση υλικού
Παρακολουθήστε την παραβολή του Καλού Σαμαρείτη ή διαβάστε την από την Καινή Διαθήκη. Εντοπίστε τα αφηγηματικά χαρακτηριστικά. Εντοπίστε και στο ποίημα αυτά τα χαρακτηριστικά.
- Άσκηση
Φτιάξτε τη δική σας ιστορία με τους στίχους του ποιήματος. Υποθέστε ότι θα τη διηγηθείτε σε παιδιά του Δημοτικού.
Ομάδα 6
- Συγκέντρωση υλικού
Συλλέξτε τα παραμυθικά στοιχεία στο ποίημα. Ποιος ο ρόλος του τελευταίου στίχου;
- Άσκηση
Δημιουργήστε το δικό σας παραμύθι, αναδεικνύοντας και αξιοποιώντας τις τεχνικές και τα χαρακτηριστικά που εντοπίσατε. Υποθέστε πως σας καλούν ως παραμυθά – αφηγητή σε σχολική γιορτή, αφιερωμένη στο σχολικό εκφοβισμό. Προσπαθήστε να μεταφέρετε σημαντικά μηνύματα με το γοητευτικό τρόπο του παραμυθιού.
ΕΡΓΑΣΙΑ : Ελένη Βακαλό , Πως Έγινε Ένας Κακός Άνθρωπος
Νεοελληνική Λογοτεχνία Γ ΄ Λυκείου Γενικής Παιδείας
Ελένη Βακαλό , Πως Έγινε Ένας Κακός Άνθρωπος
Ελένη Βακαλό , Πως Έγινε Ένας Κακός Άνθρωπος
ΣΤΟΧΟΙ:
1) Η ανάδειξη της αφηγηματικότητας στην ποίηση.
2) Το κοινωνικό φαινόμενο της διαφθοράς, του ατομικισμού και της αδιαφορίας προς το κοινωνικό γίγνεσθαι
Αφόρμηση : - Μεταφερθείτε στο ιστολόγιο http://antoniafilologos.blogspot.gr και αφού περιηγηθείτε , παρακολουθήστε το βίντεο με την αφήγηση του Μιλτιάδη Πασχαλίδη: https://www.youtube.com/watch?v=btjkuCW4CNk
- Έπειτα ακούστε και το «Κυρ-Παντελή» του Π. Τζαβέλα:
Στη συνέχεια χωριστείτε σε πέντε ομάδες .
Η πρώτη ομάδα: Αναλαμβάνετε το έργο του αφηγητή και παρουσιάζετε με τη βοήθεια ενός χαρακτήρα που θα επιλέξετε από το www.avatar.com το ποίημα της Ελένης Βακαλό « Πώς έγινε ένας κακός άνθρωπος» που θα βρείτε αναρτημένο στο ιστολόγιο . Ύστερα μεταφερθείτε στο google drive και με τη βοήθεια της συνεργατικής γραφής γράψτε τα σχετικά στοιχεία με την αφήγηση (είδος αφηγητή και αφήγησης , αφηγηματικοί τρόποι κτλ.) και δικαιολογήστε τις απαντήσεις σας .
ΣΥΖΗΤΗΣΤΕ ΚΑΙ ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΕ : Ποια γραμματοσειρά θα επιλέξετε και γιατί;
• Ποια χρώματα θα χρησιμοποιήσετε στη γραμματοσειρά και γιατί;
• Αν θα χρησιμοποιήσετε κάπου την έντονη γραφή και την υπογράμμιση και γιατί;
Η δεύτερη ομάδα :Αναλαμβάνετε το ρόλο των αναλυτών με κύρια αρμοδιότητα την ανάδειξη του φαινομένου της ηθικής αλλοίωσης, του ατομικισμού και της αδιαφορίας προς το κοινωνικό γίγνεσθαι , ειδικά στην σύγχρονη κοινωνία .
Χωριστείτε σε δυο υποομάδες και μεταφερθείτε και οι δυο στο google drive. Η πρώτη υποομάδα με τη βοήθεια της συνεργατικής γραφής , χρησιμοποιώντας τη Σωκρατική Διαλεκτική , θα δημιουργήσει κατάλληλες ερωτήσεις με τις οποίες θα εκμαιεύσετε στη συνέχεια από την άλλη ομάδα τις απαντήσεις στα ερωτήματα που θα αφορούν στα εξής θέματα: τον τίτλο, την εισαγωγή , τον «καλό άνθρωπο» και τη μεταστροφή του ,τις φάσεις από τις οποίες περνά ο «μικρός άνθρωπος» ώσπου να γίνει κακός , τις αιτίες της μεταστροφής: ο φόβος (ο αλτρουισμός, η ανιδιοτέλεια και η καλοσύνη υποχωρούν μπροστά στο φόβο, τη λογική και την ανάγκη αυτοπροστασίας) , τις δικαιολογίες που επικαλείται , τον επίλογο που θυμίζει παραμύθι.
ΚΑΙ ΟΙ ΔΥΟ ΥΠΟΟΜΑΔΕΣ: Αφού δουλέψετε με τη συνεργατική γραφή, παρουσιάστε τις εργασίες σας μέσω κόμικς που θα δημιουργήσετε με το Comic strip Creator.
ΣΥΖΗΤΗΣΤΕ ΓΙΑ ΤΟ:
¢ Ποιες εικόνες και backgrounds ενδείκνυνται περισσότερο;
¢ Ποια cliparts είναι τα πιο ταιριαστά;
¢ Ποια συννεφάκια και ποια γραμματοσειρά είναι πιο πρακτικά;
¢ Μπορείτε να προσθέσετε ήχο; Με ποια εργαλεία;
Η τρίτη ομάδα : Αναλαμβάνετε το έργο των καλλιτεχνών , και επιφορτίζεστε να παρουσιάσετε την έννοια του ατομικισμού και της ηθικής αλλοίωσης , παράγοντας μια ψηφιακή αφίσα με τη βοήθεια του www.glogster.com. Τις εικόνες θα συνοδεύσετε με μικρά συνοδευτικά κειμενάκια που θα γράψετε με συνεργατική γραφή στο gοοgle drive.
ΣΥΖΗΤΗΣΤΕ ΚΑΙ ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΕ: - Από πού θα αντλήσετε πληροφορίες ;
- τι είδους εικόνες θα χρειαστείτε, πώς θα στήσετε το πλάνο σας;
-τι έκταση και ύφος θα έχουν τα κείμενά σας;
-ποιος θα είναι ο γραφιστικός σχεδιασμός της αφίσας και γιατί; σε τι είδους κοινό θα απευθύνεται;
Η τέταρτη ομάδα: Αναλαμβάνετε το έργο των μελετητών –σχολιαστών και αφού μελετήσετε ένα παράλληλο κείμενο του Γεωργίου Σεφέρη,την «Αφήγηση» που θα βρείτε στην Ανεμόσκαλα, http://www.greek-language.gr/digitalResources/literature/tools/concordance/browse.html?text_id=1484&hi=162704&cnd_id=1 θα παρουσιάσετε κοινά στοιχεία περιεχομένου και αφήγησης, πάλι μέσω της συνεργατικής γραφής. Ύστερα να δημιουργήσετε μια παρουσίαση με τη βοήθεια του προγράμματος PowerPoint στο οποίο θα εκθέσετε τα αποτελέσματα των εργασιών σας.
ΣΥΖΗΤΗΣΤΕ ΚΑΙ ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΕ: 1) Ποιο προφίλ/σχέδιο θα χρησιμοποιήσετε για το σύνολο της παρουσίασής τους και γιατί;
2) Ποια γραμματοσειρά θα επιλέξετε και ποια χρώματα θα έχουν τα γράμματά της και γιατί;
3) Θα βάλετε εικόνες στην παρουσίασή σας ; Ποιες και γιατί;
4) Θα βάλετε κίνηση στις διαφάνειες και αν ναι, γιατί;
Η πέμπτη ομάδα: Αναλαμβάνετε το έργο των βιογράφων και καλείστε να παρακολουθήσετε το βίντεο που υπάρχει στην ιστοσελίδα www.youtube.com/watch?v=6PALleSNO1U και να μελετήσετε και τα στοιχεία της ιστοσελίδας : http://www.ekebi.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=461&t=111 για να αντλήσετε στοιχεία για τη ζωή της Ε.Βακαλό.
Επιλέξτε τα στοιχεία που θεωρείτε σημαντικά για τη ζωή και το έργο της και καταγράψτε τα συνεργαζόμενοι στο google drive
Με τη βοήθεια του www.prezi.com δημιουργήστε μια παρουσίαση που θα δείξετε μπροστά στην ολομέλεια σχετικά με τη ζωή και το έργο της ποιήτριας.
ΣΥΖΗΤΗΣΤΕ ΚΑΙ ΑΠΟΦΑΣΙΣΤΕ ΓΙΑ ΤΑ ΕΞΗΣ ΘΕΜΑΤΑ:
1) Τι υλικό θα χρησιμοποιήσετε και με ποια σειρά θα το τοποθετήσετε; Σε ποια διάταξη; Γιατί;
2) Ποιες εικόνες και ποια χρώματα θα χρησιμοποιήσετε ως επιμέρους στοιχεία, αλλά και ποια εικόνα θα χρησιμοποιήσετε ως γενικότερο τελικό πλάνο;
3) Θα βάλετε μουσικό χαλί; Γιατί;
Επισήμανση για όλες τις ομάδες : Μετά το πέρας των εργασιών σας , να τις αναρτήσετε στην ιστοσελίδα του σχολείου.
ΝΙΑ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ
.
Η μέθοδος ,που θα ακολουθήσω ,είναι η αγαπημένη μου εσχάτως:εκείνη της "ερμηνευτικής ακροβασίας" η οποία εν προκειμένω μου επιτρέπει να συσχετίσω το ποίημα της Βακαλό με ένα ποίημα του Σεφέρη. Ο Γιώργος Σεφέρης στις αρχές του Β΄Παγκοσμίου πολέμου χρησιμοποιεί τα σχήματα της αφήγησης στο ομώνυμο ποίημα του, για να δείξει την απομόνωση του ΄"αντιήρωα" του ποιήματος από τους υπόλοιπους και γενικότερα τα ψυχολογικά αδιέξοδα του σύγχρονου ανθρώπου. Ο εν λόγω χαρακτήρας γυρίζει στους δρόμους κλαίγοντας -σαν ένας ακόμα "Ηδονικός Ελπήνωρ",τουτέστιν παρουσιαζόμενος με συμπάθεια αλλά κι ελαφρώς γελοιογραφικά, αντίληψη που δεν είναι κατανάγκην εκείνη του λυρικό εγώ αμφοτέρων των ποιημάτων, αλλά των υπολοίπων ανθρώπων την οποία φαινομενικά και υπονομευτικά ενδύεται η ποιητική φωνή. Αλλά "κανείς δεν ξέρει γιατί", καθώς οι άλλοι άνθρωποι "φροντίζουν τις δουλείες τους". Κι όσο εκείνος γυρίζει με "δυο βρυσούλες στις κόγχες των ματιών" και μιλάει για " εικόνες φρίκης στο κατώφλι του ύπνου", το ποιητικό υποκείμενο, μιλώντας σε πρώτο πληθυντικό πρόσωπο - άρα έχοντας επίγνωση και των δικών του ευθυνών, διαπιστώνει ότι κανένας δεν ασχολείται πια με αυτόν. Τον συνήθισαν... Οπότε γιατί λέει αυτή την ιστορία; Το αποκαλύπτει στην τελευταία στροφή απευθυνόμενος στο υποτιθέμενο ακροατήριο του: "Γιατί δεν βρήκα τίποτα που να μην το συνηθίσατε". Και κλείνει με την ειρωνική προφανώς φράση: "Προσκυνώ"...
40 χρόνια μετά κι αφού έχουν παρεμβληθεί ένας Παγκόσμιος Πόλεμος, μια Κατοχή, δυο Εμφύλιοι, η εξορία και η φυλάκιση της μισής Ελλάδας, μια Δικτατορία και η τραγωδία της Κύπρου, η Ελένη Βακαλό προσθέτει στα στοιχεία της αφήγησης και στοιχεία του παραμυθιού και γράφει ένα σίκουελ - ας πούμε- της παραπάνω ιστορίας στο ποίημα της "Πως έγινε ένα κακός άνθρωπος".
Σκοπός της είναι να δείξει πως η αδράνεια στα κακώς κείμενα της κοινωνίας οδηγεί τον άνθρωπο στην καχυποψία και τον ατομικισμό και πώς η σιωπηλή συνενοχή γίνεται, υπό την "κατάλληλη" τρομοκράτηση, έμπρακτη, επεκτείνοντας το νόημα της φράσης «Το άλλο μισό της βαρβαρότητας
είναι να την ανέχεσαι».
Η ποιητική φωνή λειτουργεί ως παντογνώστης, εν-συνείδητος αφηγητής και εξ αρχής δηλώνει ρητά την πρόθεση της να αποκαλύψει, να διευκρινίσει, να επεξηγήσει την μετάλλαξη που υποδηλώνει ο τίτλος. Πώς ένας άνθρωπος έγινε (άρα δεν ήταν) κακός.
Την μετάλλαξη αυτή την περιγράφει κατά στάδια, με τη σειρά.
Στο πρώτο στάδιο, ένας ο άνθρωπος (απο αυτούς που "φροντίζουν τις δουλείες τους" στο παραπάνω ποίημα του Σεφέρη) χαρακτηρίζεται καλός και μικρός. Τη φράση μπορούμε να την ερμηνεύσουμε ως «καλός αλλά μικρός» με βάση την εξέλιξη του κειμένου και με τη λέξη «καλός» να παίρνει έτσι πια ειρωνική χροιά. Ωστόσο, η λέξη μικρός μπορεί να έχει και άλλες σημασίες. Να δηλώνει ότι δεν πρόκειται για ένα μεγάλο αισχύλειο ήρωα, αλλά για έναν καθημερινό, απλό άνθρωπο, ένα αντιήρωα. Να δηλώνει το ηθικό του ανάστημα. Να δηλώνει, τέλος , το πώς αντιλαμβάνεται τον εαυτό του. Από μακριά βλέπει έναν άλλο άνθρωπο χτυπημένο, για το ποιόν του οποίου (όχι τυχαία φαντάζομαι) δεν ξέρει τίποτα, ούτε εμείς ως αναγνωστες , ούτε ο «μικρός καλός άνθρωπος». Αυτή η απόσταση είναι παράλληλα και δείκτης της αποστασιοποίησής του. Ωστόσο, το θέαμα εκείνο είναι
αρκετό να τον βγάλει από την συνήθεια του και τη ρουτίνα του και αρχικά δεν μπορεί να το αγνοήσει. Η πρώτη αντίδραση του είναι να νοιώσει οίκτο για τον άνθρωπο. Τόσο έντονο που του προκάλεσε φόβο. Εντονότερο. Λογικοφανές, πρόκειται για έναν «καλό, μικρό άνθρωπο».
Στο δεύτερο στάδιο, ο φόβος του τον οδηγεί στο να ξεχάσει την υποχρέωσή του (την οποία αισθάνεται αναμφίβολα) να βοηθήσει τον χτυπημένο, πάσχοντα συνάνθρωπο και να επικεντρωθεί στη δική του την επιβίωση.
Επιλέγει, λοιπόν, αρχικά να μεταβιβάσει σε άλλους την υποχρέωση του αυτή να βοηθήσει τον τραυματία, μετακυλώντας παράλληλα και τυχόν ευθύνες. Αποφασίζει επιπλέον, να παραστήσει ότι δεν βλέπει καν για να σώσει το τομάρι του. Χμ. Μάλλον πρόκειται για έναν περισσότερο-μικρό-παρά-καλό άνθρωπο.
Στο τρίτο στάδιο, ο φόβος του οδηγεί την σκέψη του σε φαντασίες. Ταυτίζεται με την άποψη των διωκτών του χτυπημένου (Ίσως γιατί ο οίκτος του προξένησε μια ενοχή. Αλλά όχι εκείνη, την αυτονόητη, την ενοχή για την απουσία και την αδράνειά του, που "όπλισε" το χέρι του δράστη. Αλλά, καθώς ταυτίζεται με τον δράστη ψυχολογικά ολοένα και περισσότερο, την ενοχή για τον οίκτο που αισθάνθηκε προς το θύμα). Εκλογικεύει την κατάσταση κατά πώς τον βολεύει, θεωρεί ότι θα ναι κανένας τρομοκράτης, κι άρα, ο ίδιος, ως «φιλήσυχος άνθρωπος», δεν μπορεί παρά να συνταχτεί με τους «αρχόντους», εναντίον των οποίων στη φαντασία του κινήθηκε ο τραυματίας. Αυτή η σκέψη τον αγανακτεί και τον εξαγριώνει κι έτσι ο «αγανακτισμένος πολίτης» γίνεται ο ίδιος δράστης, χτυπώντας τον αβοήθητο (και ξεπλένει και την ενοχή που αισθάνθηκε επειδή αφέθηκε στην αρχή να τον λυπηθεί). Γίνεται έτσι ένας κακός άνθρωπος…
Αυτό όμως , μας λέει ο αφηγητής κρούοντας έμμεσα τον κώδωνα του κινδύνου, δεν είναι το τέλος. Είναι η αρχή του παραμυθιού… Ενός παραμυθιού μάλλον με λυπημένο τέλος… («Καλημέρα σας» λέει η ποιητική φωνή κλείνοντας… Τουτέστιν: «Ξύπνα», εκτός από «Αυτό είναι η αρχή…»). Γιατί όταν γίνεται ένας "κακός άνθρωπος" δεν είναι φαινομενικά τόσο μεγάλο το πρόβλημα. Όταν όμως γίνονται 422.990 τα πράγματα είναι σοβαρά, ειδικά όταν η συνέχεια του παραμυθιού, το επόμενο στάδιο, είναι να κληθεί ο πρώην "μικρός, καλός άνθρωπος" να πάει εκείνος να χτυπήσει...
Το ποίημα είναι γραμμένο λίγο μετά την πτώση της Δικτατορίας, εποχή κατά την οποία υπήρξαν κι ευδοκίμησαν πολλοί τέτοιοι «καλοί, μικροί άνθρωποι», της συνομοταξίας " Κυρ -Παντελής". Και το τέλος του παραμυθιού ήταν όντως λυπημένο, χαρακτηριστικό παράδειγμα η Κύπρος.
Ωστόσο, ακολουθώντας την τάση των νεοϋπερρεαλιστών ποιητών της Πρώτης Μεταπολεμικής Γενιάς να χρησιμοποιούν ως υπόστρωμα τα ιστορικά γεγονότα της εποχής τους και δανειζόμενη τα μοτίβα του παραμυθιού (αόριστος χρόνος και τόπος, ήρωες χωρίς όνομα , παρατακτική σύνδεση κτλ), ενός κειμενικού είδους δηλαδή με το οποίο είναι εξοικειωμένοι όλοι και το έχουν ταυτίσει με την νοσταλγική ασφάλεια των παιδικών χρόνων, κατορθώνει το νόημα του κειμένου να ξεφύγει από το συγκεκριμένο και το επίκαιρο και να αναχθεί στο γενικό και στο διαχρονικό, παρέχοντας ένα ηθικό δίδαγμα παρόμοιο με την γνωστή φράση του Βενιαμίν Φραγκλίνου: «Αυτοί που θυσιάζουν την ελευθερία τους για την ασφάλειά τους δεν αξίζουν την πρώτη και σύντομα θα χάσουν και τη δεύτερη». Παράλληλα, επιτυγχάνει να μας κάνει να αναρωτηθούμε όχι μόνο πώς έγινε ο κακός άνθρωπος, αλλά και ποιες συνθήκες τον "ανάγκασαν" να γίνει.
Ωστόσο, ακολουθώντας την τάση των νεοϋπερρεαλιστών ποιητών της Πρώτης Μεταπολεμικής Γενιάς να χρησιμοποιούν ως υπόστρωμα τα ιστορικά γεγονότα της εποχής τους και δανειζόμενη τα μοτίβα του παραμυθιού (αόριστος χρόνος και τόπος, ήρωες χωρίς όνομα , παρατακτική σύνδεση κτλ), ενός κειμενικού είδους δηλαδή με το οποίο είναι εξοικειωμένοι όλοι και το έχουν ταυτίσει με την νοσταλγική ασφάλεια των παιδικών χρόνων, κατορθώνει το νόημα του κειμένου να ξεφύγει από το συγκεκριμένο και το επίκαιρο και να αναχθεί στο γενικό και στο διαχρονικό, παρέχοντας ένα ηθικό δίδαγμα παρόμοιο με την γνωστή φράση του Βενιαμίν Φραγκλίνου: «Αυτοί που θυσιάζουν την ελευθερία τους για την ασφάλειά τους δεν αξίζουν την πρώτη και σύντομα θα χάσουν και τη δεύτερη». Παράλληλα, επιτυγχάνει να μας κάνει να αναρωτηθούμε όχι μόνο πώς έγινε ο κακός άνθρωπος, αλλά και ποιες συνθήκες τον "ανάγκασαν" να γίνει.
Τέλος, ας κλείσω με μια ακόμη "αδόκιμη" σύγκριση. Η ποιητική φωνή που ενδύεται ενσυνείδητος αφηγητής εδώ, μοιράζεται με τον "πατέρα -ποιητή" που λειτουργεί ως ποιητική φωνή στο ποίημα του Αναγνωστάκη "Στο παιδί μου" την κοινή πρόθεση να υπηρετήσουν την αλήθεια. Ωστόσο, ενώ ο
πατέρας-ποιητής στο ποίημα του Αναγνωστάκη στρέφεται ενάντια στα παραμύθια "για το Δράκο και τα ταξίδια της Πεντάμορφης κτλ" με τα οποία επιχειρείται από κάποιυς να παραπλανηθεί το παιδί του-αποδέκτες της ποίησης του, η Ελένη Βακαλό χρησιμοποιεί τις μεθόδους τους παραμυθιού, απευθυνόμενη σε ένα παρόμοιο κοινό. Πράγμα που εξηγείται όμως. Στην πρώτη περίπτωση έχουμε να κάνουμε με ανθρώπους "που δεν του άρεσαν ποτέ τα παραμύθια", κάτι που αναφέρεται ξεκάθαρα στον πρώτο στίχο κιόλας. Η Βακαλό αντίθετα απευθύνεται σε ανθρώπους που "συνηθίσανε" και τίποτα "δεν αντιπροσωπεύει τίποτα", όπως εκείνους στο ποίημα του Σεφέρη, στην αρχή. Έτσι η ποιήτρια μεταμφιέζεται το ποίημα σε παραμύθι, χρησιμοποιεί δηλαδή τις δομές και τις συμβάσεις ενός είδους οικείου και φαινομενικά ακίνδυνου σ' αυτούς στους οποίους απευθύνεται, και στην συνέχεια τις υπονομεύει (ο ήρωας είναι, αντιήρωας, ο ήρωας δεν λύνει το πρόβλημα, ο ήρωας δεν έχει κάποιον εχθρό, ο ίδιος είναι γίνεται ο εχθρός, το καλό δεν θριαμβεύει στο τέλος κτλ) με σκοπό αντιστικτικά, προκαλώντας τους έκπληξη, να τους ταρακουνήσει, ΄ώστε να ευαισθητοποιηθούν. Πώς το λέει ο Σεφέρης στον "Τελευταίο Σταθμό";
πατέρας-ποιητής στο ποίημα του Αναγνωστάκη στρέφεται ενάντια στα παραμύθια "για το Δράκο και τα ταξίδια της Πεντάμορφης κτλ" με τα οποία επιχειρείται από κάποιυς να παραπλανηθεί το παιδί του-αποδέκτες της ποίησης του, η Ελένη Βακαλό χρησιμοποιεί τις μεθόδους τους παραμυθιού, απευθυνόμενη σε ένα παρόμοιο κοινό. Πράγμα που εξηγείται όμως. Στην πρώτη περίπτωση έχουμε να κάνουμε με ανθρώπους "που δεν του άρεσαν ποτέ τα παραμύθια", κάτι που αναφέρεται ξεκάθαρα στον πρώτο στίχο κιόλας. Η Βακαλό αντίθετα απευθύνεται σε ανθρώπους που "συνηθίσανε" και τίποτα "δεν αντιπροσωπεύει τίποτα", όπως εκείνους στο ποίημα του Σεφέρη, στην αρχή. Έτσι η ποιήτρια μεταμφιέζεται το ποίημα σε παραμύθι, χρησιμοποιεί δηλαδή τις δομές και τις συμβάσεις ενός είδους οικείου και φαινομενικά ακίνδυνου σ' αυτούς στους οποίους απευθύνεται, και στην συνέχεια τις υπονομεύει (ο ήρωας είναι, αντιήρωας, ο ήρωας δεν λύνει το πρόβλημα, ο ήρωας δεν έχει κάποιον εχθρό, ο ίδιος είναι γίνεται ο εχθρός, το καλό δεν θριαμβεύει στο τέλος κτλ) με σκοπό αντιστικτικά, προκαλώντας τους έκπληξη, να τους ταρακουνήσει, ΄ώστε να ευαισθητοποιηθούν. Πώς το λέει ο Σεφέρης στον "Τελευταίο Σταθμό";"Κι αν σου μιλώ με παραμύθια και παραβολές, είναι γιατί τ’ ακούς γλυκότερα, κι η φρίκη δεν
κουβεντιάζεται γιατί είναι ζωντανή, γιατί είναι αμίλητη και προχωράει – στάζει τη μέρα, στάζει στον ύπνο, μνησιπήμων πόνος".
κουβεντιάζεται γιατί είναι ζωντανή, γιατί είναι αμίλητη και προχωράει – στάζει τη μέρα, στάζει στον ύπνο, μνησιπήμων πόνος".
Έτσι! Άρα, η παραπάνω αντίθεση είναι επουσιώδης...
Υ.Γ. : Σκοπός αυτής της ανάρτησης - πέρα από το προφανές της ανάλυσης του κειμένου- είναι να ακολουθήσει την αντίστροφη πορεία από εκείνη του ποιήματος. Να δείξει δηλαδή πως το γενικό σχήμα που περιγράφει η ποιήτρια υλοποιείται σε ένα συγκεκριμένο και επίκαιρο γεγονός. Για αυτό και η ανάρτηση αυτή είναι αφιερωμένη στον Παύλο Φύσσα, σε κάθε Παύλο Φύσσα και στην ελπίδα να μην υπάρξει κανένας άλλος Παύλος Φύσσας...
Εισαγωγικό Σημείωμα
Η Ελένη Βακαλό σπούδασε Αρχαιολογία και Ιστορία της Τέχνης και ασχολήθηκε με την ποίηση. Στην ποίησή της χρησιμοποιεί γλώσσα απογυμνωμένη από τους παραδοσιακούς λυρικούς τρόπους, για να εκφράσει την ουσία των πραγμάτων. Το ποίημά της «Πώς έγινε ένας κακός άνθρωπος» προέρχεται από τη συλλογή Του κόσμου (1978).
Πώς έγινε ένας κακός άνθρωπος
Ο ήρωας του ποιήματος, βλέποντας τον χτυπημένο έγινε, τελικά, ένας κακός άνθρωπος. Ποια είναι η γνώμη σας για τις σκέψεις και τη συμπεριφορά του; Ποια συναισθήματα σας προκαλεί; Να αναπτύξετε την απάντησή σας σε ένα ενιαίο κείμενο 100 – 150 λέξεων.
ΔΕΣ:
σελ.43-46
10 επιστημονικά ευρήματα τα οποία αποδεικνύουν ότι οι άνθρωποι έχουμε πολλές φυσικές ροπές σε αρνητικές συμπεριφορές.
Μας αρέσει να πιστεύουμε στην εκ φύσεως καλοσύνη –και ό,τι αυτή συνεπάγεται– των ανθρώπων και ότι κανένας δεν γεννιέται κακός, αλλά η ζωή και η κοινωνία τον κάνουν κάποια στιγμή στην πορεία. Ωστόσο, σύμφωνα με τον γνωστικό νευροεπιστήμονα Κρίστιαν Τζάρετ, υπάρχουν πολλά επιστημονικά ευρήματα τα οποία αποδεικνύουν ότι οι άνθρωποι έχουμε πολλές φυσικές ροπές σε αρνητικές συμπεριφορές - χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει ότι δεν μπορούμε να τις ξεπεράσουμε.
Τα 10 ευρήματα που μας παραθέτει ο Τζάρετ δεν αποτελούν σε καμία περίπτωση απόδειξη ότι οι άνθρωποι είμαστε εκ γενετής κακοί, αλλά σίγουρα καταρρίπτουν την πεποίθηση ότι είμαστε αγγελικά πλασμένα όντα με έμφυτη μέσα μας την καλοσύνη.
Αντιλαμβανόμαστε τις μειονότητες και τους αδύναμους ως λιγότερο ανθρώπους
Αν και στο συμπέρασμα αυτό έχει καταλήξει ένα πλήθος ερευνών, την μεγαλύτερη εντύπωση προκαλεί μία έρευνα του 2006, όπου χρησιμοποιήθηκαν απεικονίσεις του εγκεφάλου. Συγκεκριμένα, αφότου οι συμμετέχοντες κοίταξαν φωτογραφίες διαφορετικών κοινωνικών ομάδων και αντικειμένων, παρατηρήθηκε ότι η δραστηριότητα στο μέρος του εγκεφάλου που συνδέεται με την ενσυναίσθηση ήταν σχεδόν μηδαμινή - στο ίδιο επίπεδο με όταν κοίταζαν αντικείμενα - όταν κοίταζαν φωτογραφίες αστέγων ή ναρκομανών, ενώ στις περιπτώσεις των πιο εξαθλιωμένων ομάδων ενεργοποιούταν ένα σύστημα, το οποίο σχετίζεται με το αίσθημα της αηδίας. Την ίδια στιγμή, άλλες έρευνες έχουν καταδείξει ότι οι αντίθετοι προς την αραβική μετανάστευση τείνουν να βλέπουν τους Άραβες και τους μουσουλμάνους ως λιγότερο εξελιγμένους ανθρώπους, οι νέοι βλέπουν ως λιγότερο ανθρώπους τους ηλικιωμένους και τόσο οι άντρες, όσο και οι γυναίκες δεν αντιμετωπίζουν τις μεθυσμένες γυναίκες ως ανθρώπους. Επιπλέον, χαρακτηριστικό είναι ότι έρευνα έχει δείξει ότι τα παιδιά αντιλαμβάνονται ως μη ανθρώπους άτομα του άλλου φύλου ή από άλλες περιοχές ήδη από την ηλικία των 5.
Αισθανόμαστε χαιρεκακία από πολύ μικρή ηλικία
Ήδη από την ηλικία των 4 ετών φαίνεται ότι τα παιδιά αισθάνονται ευχαρίστηση, όταν βλέπουν κάποιον να τιμωρείται έμπρακτα μπροστά τους για κάτι «κακό» που έχει κάνει, άσχετα με το πόσο βάναυση ή ανάλογη της πράξης είναι η τιμωρία. Μία έρευνα, μάλιστα, έδειξε ότι 6χρονα είναι διατεθειμένα να πληρώσουν προκειμένου να δουν κάποιον να τιμωρείται.
ΣΧΕΤΙΚΑ
H Sinead O' Connor και οι τραγωδίες της ζωής της
H Sinead O' Connor και οι τραγωδίες της ζωής της
Πιστεύουμε ότι στους ανθρώπους αξίζει η κακή τους μοίρα
Οι περισσότεροι άνθρωποι φαίνεται να υποστηρίζουν μία λογική τύπου κάρμα ως αιτιολόγηση των δεινών που βιώνουν οι υπόλοιποι άνθρωποι. Σύμφωνα με τον ψυχολόγο Λέο Μοντάδα, η πλειοψηφία μας όχι απλά δεν συμπάσχει με τις δυσκολίες των άλλων, αλλά φαίνεται να θεωρεί ότι δίκαια έχουν πάθει ό,τι έχουν πάθει. Χαρακτηριστικά είναι παραδείγματα, όπως «ας δούλευε και ας έκανε οικονομία» για τους φτωχούς και «να μην έβγαινε έξω με αυτά τα ρούχα» για θύματα βιασμού.
Είμαστε κοντόφθαλμοι και δογματικοί
Μία έρευνα του 1979 έχει αποδείξει ότι τείνουμε να είμαστε τόσο αρνητικοί ως προς το να αλλάξουμε την άποψη μας για κάτι, σε σημείο να καταλήγουμε να πιστεύουμε ακόμα περισσότερο στην άποψη μας, όταν ο άλλος μας έχει δώσει ακράδαντα επιχειρήματα ότι κάνουμε λάθος. Αυτό φαίνεται να σχετίζεται, από την μία, με την έμφυτη ροπή μας να θεωρούμε ότι η δική μας αντίληψη για τα πράγματα είναι ανώτερη από των άλλων και, από την άλλη, με το ότι αντιλαμβανόμαστε τα αντίθετα στην άποψη μας επιχειρήματα ως ένα είδος επίθεσης και υποτίμησης προς την αίσθηση ταυτότητας που έχουμε.
Αποφεύγουμε τις ίδιες μας τις σκέψεις
Πριν 4 χρόνια πραγματοποιήθηκε μία αμφιλεγόμενη έρευνα. Κατά τη διάρκεια της οι συμμετέχοντες πέρναγαν 6 με 15 λεπτά μόνοι τους σε ένα δωμάτιο, με τη δυνατότητα ή να καθίσουν απλά και να περιμένουν να περάσει η ώρα ή να προκαλέσουν ένα είδος ηλεκτροσόκ στον εαυτό τους. Μπορεί να φαίνεται προφανές ότι ο καθένας θα προτιμούσε να κάνει το πρώτο, ωστόσο το 67% των αντρών και το 25% των γυναικών επέλεξαν το ηλεκτροσόκ.
ΣΧΕΤΙΚΑ
Νέα αποτελεσματική θεραπεία έναντι της Όμικρον
Νέα αποτελεσματική θεραπεία έναντι της Όμικρον
Είμαστε ματαιόδοξοι και με υπέρμετρη αυτοπεποίθηση
Η πλειοψηφία των ανθρώπων φαίνεται ότι πάσχει από το Φαινόμενο Lake Wobegon, θεωρεί δηλαδή ότι οι ικανότητες της σε όλα τα επίπεδα είναι πολύ υψηλότερες από ότι πράγματι είναι. Χειρότερο, όμως, από αυτό είναι το Φαινόμενο Ντάνινγκ-Κρούγκερ, το οποίο αποτελεί υποκατηγορία του πρώτου, βάσει της οποίας την μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση έχουν εκείνοι, οι οποίοι στην πραγματικότητα είναι οι λιγότεροι ικανοί από όλους.
Είμαστε ηθικοί υποκριτές
Με άλλα λόγια, κρίνουμε πολύ ελαφρά έως και καθόλου μία πράξη, όταν την πραγματοποιούμε εμείς, ενώ όταν πρόκειται για κάποιον άλλον άνθρωπο, μπορούμε μέχρι και να ξεκινήσουμε έναν ηθικό μονόλογο για το πόσο ανήθικη και κατακριτέα είναι ακριβώς η ίδια πράξη. Κατά τον ίδιο τρόπο, είναι πολύ πιθανό να επιβραβεύσουμε και να δικαιώσουμε έναν κοντινό μας άνθρωπο αν παραδείγματος χάριν βρίσει έναν άλλο οδηγό, ενώ θα χαρακτηρίσουμε ως αγενή έναν άγνωστο που θα κάνει το ίδιο.
Όλοι είμαστε δυνάμει τρολ
Κατά την περιήγηση μας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο συνδυασμός του Φαινομένου του Διαδικτυακού Περιορισμού (η απουσία, ουσιαστικά, των περιορισμών που βιώνουμε στις διαπροσωπικές μας επαφές) και η δυνατότητα ανωνυμίας αυξάνουν την τάση μας προς την ανηθικότητα. Επιπλέον, έρευνες έχουν καταδείξει ότι τις περιόδους, που βρισκόμαστε υπό ψυχολογική πίεση ή δεχόμαστε οι ίδιοι διαδικτυακές επιθέσεις από άλλους, είναι πολύ πιθανό να παρασυρθούμε και να καταλήξουμε να συμπεριφερόμαστε και εμείς ως διαδικτυακά τρολ.
Προτιμάμε μη αποτελεσματικούς ηγέτες με στοιχεία ψυχοπάθειας
Μπορεί ο Ντόναλντ Τραμπ, του οποίου την ψυχοπαθολογία ο ψυχολόγος Νταν ΜακΆνταμς έχει κρίνει όμοια με ένας αρσενικού χιμπατζή, να είναι ο πρώτος που θα μας έρθει στο μυαλό, όταν μιλάμε για ακατάλληλους ψυχολογικά εκλεγμένους ηγέτες, ωστόσο στην πραγματικότητα αποτελεί απλά κομμάτι ενός ευρύτερου μοτίβου. Μία έρευνα, που πραγματοποιήθηκε τον Αύγουστο, παρατήρησε πως, αν και τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας των ψυχοπαθών έχουν ως επί το πλείστον αρνητικά ηγετικά αποτελέσματα, το μεγαλύτερο ποσοστό των θέσεων εξουσίας καταλαμβάνεται από αυτούς.
Μας έλκουν ερωτικά οι άνθρωποι με «σκοτεινές» προσωπικότητες
Τόσο οι άντρες, όσο και οι γυναίκες φαίνεται ότι έχουν την τάση να έλκονται ερωτικά – έστω και βραχυπρόθεσμα – από άτομα με χαρακτηριστικά της «σκοτεινής τριάδας»: ναρκισσισμός, ψυχοπάθεια και μακιαβελισμός. Έρευνα, μάλιστα, στο ScienceDirect έδειξε ότι οι γυναίκες αρχίζουν να βρίσκουν πιο ελκυστικό έναν άντρα, όταν αυτός τους περιγράφεται ως εγωμανής, χειριστικός και χωρίς αισθήματα, γεγονός που πιθανώς οφείλεται στην αυτοπεποίθηση και στην προθυμία που τα άτομα αυτά έχουν, όσον αφορά τη λήψη ρίσκων.
